Agallamh le Sari Rautio – rapóirtéir CnaR maidir le Creat Airgeadais Ilbhliantúil 2028-34

Is tusa rapóirtéir Choiste Eorpach na Réigiún (CnaR) don tuairim maidir leis an gCreat Airgeadais Ilbhliantúil a bheidh ann amach anseo, tuairim a ghlac Coimisiún COTER cúpla lá ó shin agus a chuirfear faoi bhráid sheisiún iomlánach CnaR i mí an Mhárta 2026. An féidir leat achoimre a dhéanamh ar thrí phríomhtheachtaireachtaí na tuairime?

Tá mo thuairim bunaithe ar phléití éagsúla agus ar aiseolas a rinneadh in CnaR le ceannairí áitiúla agus réigiúnacha chomh maith le príomhpháirtithe leasmhara. Creidimid:

· Ní mór don Bheartas Comhtháthaithe leanúint de bheith ina chnámh droma ag an dlúthpháirtíocht Eorpach, agus é bunaithe ar chomhpháirtíocht agus ar choimhdeacht. Ní mór ról cinntitheach a bheith ag na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha maidir le hinfheistíochtaí a phleanáil agus a chur chun feidhme.

· Ní mór do CAI cistiú cobhsaí intuartha a áirithiú, go háirithe don chomhtháthú, agus cumas an Aontais freagairt do dhúshláin nua a neartú gan cistí a bhainistítear go comhpháirteach a lagú.

· Tá cur chuige láidir áitbhunaithe atá dírithe ar fheidhmíocht ríthábhachtach, lena n-aithnítear láidreachtaí réigiúnacha, lena gcosnaítear an daonlathas áitiúil, agus lena n-áirithítear nach gcuirfidh simpliú agus solúbthacht bac ar údaráis áitiúla ná nach mbainfidh siad an bonn de straitéis infheistíochta fhadtéarmach na hEorpa. Tá gach inneall i ngníomh de dhíth ar an Eoraip. 

Cad é do mheas ar an litir a scríobh Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh Ursula von der Leyen, inar cosúil go bhfuil sí sásta an togra tosaigh CAI a mhodhnú beagán?

Is díol sásaimh dom oscailteacht Uachtarán an Choimisiúin togra tosaigh CAI a choigeartú. Aithnítear leis an athrú sin na hábhair imní a chuir na réigiúin agus na cathracha in iúl. Mar sin féin, ní leor fós an téacs athbhreithnithe: ní chuireann sé buiséad imfhálaithe ar fáil do gach catagóir réigiún, ná ní ráthaíonn sé Beartas Comhtháthaithe neamhspleách atá bunaithe ar chonarthaí.

Is céim sa treo ceart é an ceanglas atá ar na Ballstáit údar a thabhairt le haon laghdú faoi bhun 25 % do réigiúin níos forbartha agus do réigiúin trasdula, toisc go ndeimhnítear leis nach mór comhtháthú a bhaint amach ar fud na hEorpa ar fad.

Níl ach tús curtha leis an gcaibidlíocht idir na comhreachtóirí – Parlaimint na hEorpa agus Comhairle an Aontais Eorpaigh. Leanfaidh CnaR de bheith lánpháirteach chun a áirithiú go neartófar an comhtháthú leis an gcomhaontú deiridh mar phríomhuirlis don iomaíochas, don chosaint agus d’aistriú cothrom — agus chun saol laethúil na saoránach a fheabhsú.

Bhí tú i do bhall den ghrúpa saineolaithe a cheap an Coimisiún Eorpach (sa sainordú roimhe seo) chun machnamh a dhéanamh ar thodhchaí an bheartais seo. An bhfeiceann tú aon cheann de na tograí a chuir an grúpa saineolaithe sin chun cinn bliain ó shin a léirítear i dtogra CAI an Choimisiúin?

Mar chomhalta den ghrúpa saineolaithe sin, aithním roinnt dár smaointe sa togra ón gCoimisiún: an t-athdhearbhú go bhfuil an comhtháthú lárnach i ndlúthpháirtíocht na hEorpa, an fócas níos láidre ar sholúbthacht, agus an tuiscint go mbraitheann an t-iomaíochas, an tslándáil agus an t-aistriú glas ar infheistíocht fhadtéarmach inár réigiúin agus inár gcathracha.

Mar sin féin, tá roinnt gnéithe tábhachtacha fós in easnamh. D’iarramar go mbeadh Beartas Comhtháthaithe ar leith ann a bheadh bunaithe ar chonarthaí agus a mbeadh buiséad cosanta aige, prionsabal soiléir ‘gan dochar a dhéanamh don chomhtháthú’ agus rialachas il-leibhéil ceangailteach ionas go múnlódh saineolas réigiúnach infheistíocht an Aontais i ndáiríre.

Tá na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha atá beartaithe agus an baol athnáisiúnaithe ag teacht salach ar an meon sin. Mar sin, cé go bhfuil leanúnachas lenár gcuid oibre, ní mór dúinn feabhas a chur ar an togra le linn na caibidlíochta chun an leibhéal uaillmhéine is gá a bhaint amach chun Eoraip atá comhroinnte agus athléimneach i ndáiríre a thógáil.

Go dtí seo, is cosúil go bhfuil Parlaimint na hEorpa ailínithe go mór le hábhair imní na gcathracha agus na réigiún. Bhí roinnt príomhfheisirí de Pharlaimint na hEorpa (FPE) taobh le taobh le comhaltaí #CohesionAlliance ar lá na hagóide poiblí, ar ghlac tú páirt ann freisin. An bhfuil tú i dteagmháil leo? Cén chaoi a bhfuil tú ag obair le Feisirí Eorpacha?

Bhí Parlaimint na hEorpa ina comhghuaillí láidir do réigiúin agus do chathracha, agus ba mhaith liom buíochas a ghabháil lenár gcomhpháirtithe — go háirithe Grúpa PPE agus S&D — as na feabhsuithe tábhachtacha atá bainte amach cheana féin. Níos luaithe i mbliana, sular foilsíodh an togra, phléigh mé ábhair éagsúla le Feisirí de Ghrúpa PPE a bhfuil tionchar acu sa mheitheal um an mbuiséad agus um bheartais struchtúracha. Ó shin i leith, lean mé den idirphlé i bhformáidí agus cruinnithe éagsúla, lena n-áirítear le linn éisteacht phoiblí sa choiste um fhorbairt réigiúnach (REGI).

Bím i dteagmháil go rialta freisin le ceannairí náisiúnta, sa rialtas agus sa fhreasúra araon. Sna míonna amach romhainn, beidh an Pharlaimint agus an Chomhairle araon ina bpríomh-chomhpháirtithe. Oibreoidh mé i ndlúthchomhar leo chun a chinntiú go léireoidh an reachtaíocht deiridh riachtanais na hEorpa — toisc nach figiúirí amháin atá i gceist leis an mbuiséad seo. Baineann sé leis an daonlathas, leis an gcinnteoireacht áitiúil agus le cáilíocht saoil laethúil ár saoránach. Tá na réigiúin agus na cathracha uile de dhíth ar thodhchaí na hEorpa.