Καμία γενιά δεν πρέπει να μείνει πίσω και κανένα έδαφος δεν πρέπει να μείνει εκτός του χάρτη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής πυξίδας

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες συμφώνησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τη διαγενεακή δικαιοσύνη και τόνισαν ότι η πολιτιστική στρατηγική της ΕΕ πρέπει να εξυπηρετεί τις τοπικές κοινότητες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) διεξήγαγε συζήτηση κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της με τον κ. Glenn Micallef, Ευρωπαίο Επίτροπο αρμόδιο για τη διαγενεακή δικαιοσύνη, τη νεολαία, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό, στις 13 Οκτωβρίου. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην ανάγκη για δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών και για τη θεμελίωση της πολιτιστικής στρατηγικής της ΕΕ στην εδαφική εφαρμογή, την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και την ισχυρότερη, πιο προβλέψιμη χρηματοδότηση.

Οι δήμοι και οι περιφέρειες εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την «Πυξίδα Πολιτισμού για την Ευρώπη» και τον καίριο ρόλο που τους προσδίδει στην εφαρμογή της. Ωστόσο, στη γνωμοδότηση με θέμα «Πολιτιστική πυξίδα», την οποία εκπόνησε η Tanya Hristova (BG/EPP), δήμαρχος Γκάμπροβο, επισημαίνονται οι ανησυχίες σχετικά με την αυξανόμενη συγκέντρωση της χρηματοδότησης εντός του μελλοντικού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης, και τονίζεται η ανάγκη διασφάλισης αποκεντρωμένης, εδαφικά προσβάσιμης πολιτιστικής χρηματοδότησης. Ζητεί τη μετάβαση από την κατακερματισμένη βραχυπρόθεσμη στήριξη έργων σε πολυετή, ευέλικτα και μικρής κλίμακας μέσα προσβάσιμα σε μικρότερους πολιτιστικούς φορείς, μεταξύ άλλων σε αγροτικές, παραμεθόριες και δημογραφικά ευάλωτες περιοχές.

Στρατηγικό δημόσιο αγαθό, όχι τομεακή πολιτική

Η ΕτΠ υποστηρίζει ότι ο πολιτισμός και η πολιτιστική κληρονομιά θα πρέπει να αναγνωριστούν ως στρατηγικά δημόσια αγαθά που συμβάλλουν στη δημοκρατία, τη βιωσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική και εδαφική συνοχή. Επισημαίνει επίσης ότι ο πολιτισμός εξακολουθεί να μην αντικατοπτρίζεται επαρκώς στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Τα μέλη επιμένουν ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να θεωρούνται στρατηγικοί εταίροι και συνδημιουργοί και όχι απλώς φορείς παράδοσης. Ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογεί συστηματικά τον εδαφικό αντίκτυπο των μελλοντικών πολιτιστικών πρωτοβουλιών και χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ.

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες θεωρούν ότι οι επενδύσεις στον πολιτισμό αποτελούν επίσης επένδυση για την προάσπιση και την ενίσχυση της δημοκρατίας στην Ευρώπη. Η γνωμοδότηση περιγράφει τους πολιτιστικούς χώρους, τους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς και τις συμμετοχικές πολιτιστικές δραστηριότητες ως βασικές τοπικές δημοκρατικές υποδομές, ιδίως σε αγροτικές, απομακρυσμένες και μειονεκτούσες περιοχές. Τα μέλη υπογραμμίζουν περαιτέρω τη σημασία της διασφάλισης της συμμετοχής των εθνικών, εθνοτικών και γλωσσικών μειονοτήτων στην πολιτιστική ζωή.

Οι δήμοι και οι περιφέρειες παροτρύνουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να διασφαλίσουν πρακτικές συνέργειες μεταξύ της Πυξίδας Πολιτισμού και της Ευρωπαϊκής Ασπίδας Δημοκρατίας. Χαιρετίζουν επίσης την κοινή δήλωση «Ευρώπη για τον πολιτισμό – Πολιτισμός για την Ευρώπη» που εγκρίθηκε από τα κράτη μέλη της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούνιο του 2026, προτείνοντας την έγκρισή της και από την ΕτΠ και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Η ΕτΠ επιδιώκει επίσης σαφείς κανόνες σχετικά με την απόδοση, την αδειοδότηση και την αμοιβή στα πλαίσια διακυβέρνησης για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), ώστε οι καλλιτέχνες και οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας να διατηρούν ουσιαστικό έλεγχο του τρόπου χρήσης και αναγνώρισης των έργων τους. Η γνωμοδότηση προσθέτει ότι τα ανθεκτικά πολιτιστικά οικοσυστήματα απαιτούν δίκαιες συνθήκες εργασίας, αμοιβή και κοινωνική προστασία για τους επαγγελματίες του πολιτιστικού τομέα.

Στη συζήτηση, ο επίτροπος κ. Micallef δρομολόγησε την πρωτοβουλία «Φωνές του μέλλοντος», μια έκκληση για δίκαιη χάραξη πολιτικής, για τη διασφάλιση δίκαιων ευκαιριών και για την οικοδόμηση δίκαιων χώρων. Μαζί με την Πρόεδρο της ΕτΠ Kata Tüttő, η Επίτροπος κάλεσε τα μέλη να γίνουν σύμμαχοι για την επίτευξη αυτού του στόχου, υπογράφοντας τη νεοσυσταθείσα δέσμευση για τη διαγενεακή δικαιοσύνη.

Η δέσμευση ακολουθεί τη στρατηγική της ΕΕ για τη διαγενεακή δικαιοσύνη που εγκρίθηκε στις 5 Μαρτίου 2026 και βασίζεται στην αντίστοιχη γνωμοδότηση της ΕτΠ που εγκρίθηκε το 2025 (Tine Radinja/ Greens+Pro), αναγνωρίζοντας ότι όπου ζουν οι άνθρωποι επηρεάζουν έντονα τις ευκαιρίες τους και ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές είναι απαραίτητες για την υλοποίηση στοχευμένης, τοποκεντρικής δράσης. Καλεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να υιοθετήσουν μια μακρόπνοη προσέγγιση στη χάραξη πολιτικής, να εξετάσουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στις μελλοντικές γενιές και να ενισχύσουν τη συνεργασία και την αλληλεγγύη μεταξύ των ηλικιακών ομάδων. Οι δεσμεύσεις της περιλαμβάνουν τη στήριξη καινοτόμων μοντέλων στέγασης, την ενίσχυση της βιώσιμης ανάπτυξης, την ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και περίθαλψης και τη συμμετοχή όλων των γενεών σε πρακτικές διαρθρωμένης δημοκρατικής συμμετοχής.

Με την υπογραφή της δέσμευσης, οι τοπικοί και οι περιφερειακοί ηγέτες αναλαμβάνουν μια ορατή δέσμευση να μετατρέψουν αυτή τη φιλοδοξία σε πράξη: προώθηση της δίκαιης χάραξης πολιτικής, των δίκαιων ευκαιριών και των δίκαιων χώρων, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές αποτελούν κεντρικούς παράγοντες για τη διάρρηξη των κύκλων μειονεξίας μεταξύ των γενεών, χτίζοντας παράλληλα τα θεμέλια για την ευημερία των μελλοντικών γενεών.

Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης 2027

Η σύνοδος ολομέλειας έφερε επίσης στο προσκήνιο τη Liepāja (Λετονία) και την Évora (Πορτογαλία), τις πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης για το 2027. Ο Gunārs Ansiņš, δημοτικός σύμβουλος Liepāja, και ο Carlos Zorrinho, δήμαρχος Évora, παρουσιάζουν τις κεντρικές ιδέες πίσω από το έτος της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης στις πόλεις τους.

Αποσπάσματα

Kata Tüttő, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών: «Σήμερα, ο επίτροπος Micallef επέλεξε την ολομέλειά μας για να δρομολογήσει τις δεσμεύσεις για δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών, σε άμεση συνέχεια της γνωμοδότησης που υιοθετήσαμε για το θέμα αυτό το 2025. Υπογράφοντας αυτές τις δεσμεύσεις, επαναλαμβάνουμε τη δέσμευσή μας να οικοδομήσουμε ένα δικαιότερο μέλλον για όλες τις γενιές. Δεσμευόμαστε για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, βιώσιμη ανάπτυξη και ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες και θέλουμε επίσης να διασφαλίσουμε την πρόσβαση όλων των γενεών σε ουσιαστικές και χωρίς αποκλεισμούς πολιτιστικές δραστηριότητες. Η Πολιτιστική Πρωτεύουσα και η Πυξίδα Πολιτισμού που τέθηκαν στο προσκήνιο των ανταλλαγών μας σήμερα δείχνουν το δρόμο, θα παραμείνουμε στην πορεία!"

Glenn Micallef, Ευρωπαίος επίτροπος Διαγενεακής Δικαιοσύνης, Νεολαίας, Πολιτισμού και Αθλητισμού: «Έχοντας βιώσει τη Βαλέτα του 2018, γνωρίζω την υπερηφάνεια και τις δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει μια Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Καθώς η Liepāja και η Évora προετοιμάζονται για το 2027, φιλοδοξία μας είναι να βοηθήσουμε τις πόλεις να οικοδομήσουν μια κληρονομιά που διαρκεί: χώροι πολιτισμού, ευκαιρίες για τοπικούς καλλιτέχνες και κοινότητες φέρνουν πιο κοντά, ωφελώντας τους ανθρώπους σήμερα και τις επόμενες γενιές».

Tanya Hristova (BG/EPP), δήμαρχος Gabrovo και εισηγήτρια: «Η πολιτιστική πυξίδα ορθώς αναγνωρίζει τον πολιτισμό ως ακρογωνιαίο λίθο της ταυτότητας, των δημοκρατικών αξιών και της ευημερίας της Ευρώπης. Η γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών ζητεί αυτή η κοινή φιλοδοξία να μετουσιωθεί σε απτά αποτελέσματα σε όλες τις περιοχές, με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές να αναγνωρίζονται πλήρως ως εταίροι στη διαμόρφωση και την εφαρμογή των πολιτιστικών πολιτικών. Με τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για πολιτιστική συμμετοχή και βιώσιμων, προσβάσιμων επενδύσεων, μπορούμε να ενισχύσουμε την πολιτιστική πολυμορφία της Ευρώπης, να ενισχύσουμε την κοινωνική συνοχή και να ενδυναμώσουμε τις κοινότητες ώστε να διαμορφώσουν το δικό τους μέλλον».

Ιστορικό

• Ανακοίνωση Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 13/10 σχετικά με τη δρομολόγηση της δέσμευσης για δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών (προσθέστε σύνδεσμο το συντομότερο δυνατό για το κοινό της ανακοίνωσης)

• Η Πυξίδα Πολιτισμού για την Ευρώπη, που εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 12 Νοεμβρίου 2025, είναι ένα στρατηγικό πλαίσιο που έχει σχεδιαστεί για την ενσωμάτωση του πολιτισμού στη χάραξη πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Κοινή δήλωση «Ευρώπη για τον πολιτισμό – Πολιτισμός για την Ευρώπη».

Επικοινωνία

Víctor Moreno Morales de Setién
Τηλ.: +32 475999662
victor.morenomoralesdesetien@cor.europa.eu