Níor cheart aon ghlúin a fhágáil ar lár agus níor cheart aon chríoch a fhágáil ar léarscáil Chompás Cultúir na hEorpa

Chomhaontaigh ceannairí áitiúla agus réigiúnacha nach mór don Eoraip dlús a chur leis an gcothroime idirghlúine agus chuir siad i bhfios go láidir nach mór do straitéis chultúrtha an Aontais freastal ar phobail áitiúla.

Bhí díospóireacht ag Coiste Eorpach na Réigiún (CnaR) ag an seisiún iomlánach a bhí aige le Glenn Micallef, an Coimisinéir Eorpach um Chothroime Idirghlúine, um an Óige, um Chultúr agus um Spórt, an 13 Deireadh Fómhair. Díríodh sa díospóireacht ar an ngá atá le cothroime idirghlúine, agus ar straitéis chultúrtha an Aontais a bheith bunaithe ar chur chun feidhme críochach, ar rialachas il-leibhéil agus ar chistiú níos láidre agus níos intuartha.

Ba dhíol sásaimh do na réigiúin agus do na cathracha an ‘Compás Cultúir don Eoraip’ agus an ról lárnach a thugann sé dóibh maidir lena chur chun feidhme. Mar sin féin, sa tuairim maidir leis an ‘gCompás Cultúir’, a dhréachtaigh Tanya Hristova (BG/PPE), Méara Bhardas Gabrovo, leagtar béim ar an imní atá ann faoi lárú méadaitheach an chistithe laistigh den chreat airgeadais ilbhliantúil a bheidh ann amach anseo agus de na pleananna comhpháirtíochta náisiúnta agus réigiúnacha, agus leagtar béim inti ar an ngá atá le cistiú cultúrtha díláraithe a bhfuil rochtain chríochach air a chosaint. Iarrann sé go n-aistreofaí ó thacaíocht tionscadail ghearrthéarmach ilroinnte i dtreo ionstraimí ilbhliantúla, solúbtha agus ar mhionscála a bhfuil rochtain ag gníomhaithe cultúrtha beaga orthu, lena n-áirítear i gceantair thuaithe, teorann agus i gceantair atá leochaileach go déimeagrafach.

Leas poiblí straitéiseach, seachas beartas earnálach

Áitíonn CnaR gur cheart an cultúr agus an oidhreacht chultúrtha a aithint mar earraí poiblí straitéiseacha a chuireann leis an daonlathas, leis an inbhuanaitheacht, leis an iomaíochas agus leis an gcomhtháthú sóisialta agus críochach. Cuireann sé in iúl freisin nach léirítear an cultúr go leordhóthanach fós i Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe. Áitíonn na comhaltaí gur cheart breathnú ar na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha mar chomhpháirtithe straitéiseacha agus mar chomhchruthaitheoirí seachas mar ghníomhairí seachadta amháin. Iarrann siad ar an gCoimisiún Eorpach measúnú córasach a dhéanamh ar thionchar críochach thionscnaimh chultúrtha agus ionstraimí cistiúcháin an Aontais amach anseo.

Measann ceannairí áitiúla agus réigiúnacha gur infheistíocht í an infheistíocht sa chultúr freisin chun an daonlathas san Eoraip a chosaint agus a neartú. Déantar cur síos sa tuairim ar ionaid chultúrtha, láithreáin oidhreachta agus gníomhaíochtaí cultúrtha rannpháirteacha mar bhonneagar daonlathach áitiúil riachtanach, go háirithe i gceantair thuaithe, iargúlta agus faoi mhíbhuntáiste. Leagann na comhaltaí béim freisin ar a thábhachtaí atá sé rannpháirtíocht mionlach náisiúnta, eitneach agus teanga sa saol cultúrtha a áirithiú.

Tathantaíonn na cathracha agus na réigiúin ar institiúidí an Aontais sineirgí praiticiúla a áirithiú idir an Compás Cultúir agus an Sciath Eorpach don Daonlathas. Is díol sásaimh dóibh freisin an Dearbhú Comhpháirteach ‘An Eoraip ar son an Chultúir – Cultúr don Eoraip’ a ghlac Ballstáit an Aontais, Parlaimint na hEorpa agus an Coimisiún Eorpach i mí an Mheithimh 2026, ina moltar go bhformhuineodh CnaR agus Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa é freisin.

Tá rialacha soiléire á lorg ag CnaR freisin maidir le sannadh, ceadúnú agus luach saothair i gcreataí rialachais le haghaidh na hintleachta saorga (IS), ionas go mbeidh smacht fóinteach ag ealaíontóirí agus ag earnálacha an chultúir agus na cruthaitheachta ar an gcaoi a n-úsáidtear agus a n-aithnítear a gcuid saothar. Cuirtear in iúl sa tuairim freisin go n-éilíonn éiceachórais chultúrtha athléimneacha dálaí oibre cothroma, luach saothair agus cosaint shóisialta do ghairmithe cultúrtha.

Ag an díospóireacht, sheol

an Coimisinéir Micallef an tionscnamh ‘Voices of the Future’, glao ar cheapadh beartas cothrom, chun deiseanna cothroma a chinntiú agus chun áiteanna cothroma a thógáil. In éineacht le hUachtarán CnaR, Kata Tüttő, d’iarr an Coimisinéir ar na comhaltaí a bheith ina gcomhghuaillithe chun é sin a bhaint amach tríd an nGealltanas nuachruthaithe maidir le Cothroime Idirghlúine a shíniú.

Leanann an gealltanas Straitéis an Aontais maidir le Cothroime Idirghlúine a glacadh an 5 Márta 2026, agus cuireann sé leis an tuairim chomhfhreagrach ó CnaR a glacadh in 2025 (Tine Radinja/Greens+Pro), ina n-aithnítear go mbíonn tionchar láidir ag an áit a bhfuil cónaí ar dhaoine ar a ndeiseanna agus go bhfuil na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha ríthábhachtach chun gníomhaíocht spriocdhírithe áitbhunaithe a chur i gcrích. Iarrann sé ar na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha cur chuige réamhbhreathnaitheach a ghlacadh maidir le ceapadh beartas, na héifeachtaí fadtéarmacha ar na glúnta atá le teacht a mheas, agus an comhar agus an dlúthpháirtíocht a neartú ar fud na n-aoisghrúpaí. Áirítear ar a ghealltanais tacú le samhlacha nuálacha tithíochta, forbairt inbhuanaithe a neartú, rochtain ar sheirbhísí sláinte agus cúraim a fheabhsú agus páirt a thabhairt do gach glúin i gcleachtais struchtúrtha rannpháirtíochta daonlathaí.

Tríd an nGealltanas a shíniú, tugann ceannairí áitiúla agus réigiúnacha gealltanas soiléir an uaillmhian sin a chur i bhfeidhm: ceapadh beartas cothrom, deiseanna cothroma agus áiteanna cothroma a chur chun cinn, is gníomhaithe lárnacha iad na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha chun timthriallta an mhíbhuntáiste idirghlúine a bhriseadh agus, ag an am céanna, an dúshraith a thógáil chun go mbeidh rath ar na glúnta atá le teacht.

Príomhchathracha Cultúir na hEorpa 2027

Dhírigh an seisiún iomlánach aird freisin ar Liepāja (an Laitvia) agus Évora (an Phortaingéil), Príomhchathracha Cultúir na hEorpa do 2027. Chuir Gunārs Ansiņš, Comhairleoir Chomhairle Cathrach Liepāja, agus Carlos Zorrinho, Méara Évora, na smaointe lárnacha atá taobh thiar de bhliain Phríomhchathair Chultúir na hEorpa i láthair ina gcathracha.

Sleachta

Kata Tüttő, Uachtarán Choiste Eorpach na Réigiún: ‘Roghnaigh an Coimisinéir Micallef ár Seisiún Iomlánach inniu chun na gealltanais maidir le cothroime idirghlúine a sheoladh, obair leantach dhíreach ar an tuairim a ghlacamar maidir leis an ábhar sin in 2025. Trí na gealltanais sin a shíniú, athdhearbhaímid ár dtiomantas todhchaí níos cothroime a thógáil do gach glúin. Táimid tiomanta do phleanáil fhadtéarmach, d’fhorbairt inbhuanaithe agus do sheirbhísí poiblí ar ardchaighdeán, agus is mian linn freisin a chinntiú go mbeidh rochtain ag gach glúin ar ghníomhaíochtaí cultúrtha fóinteacha cuimsitheacha. Léiríonn Príomhchathair an Chultúir agus an Compás Cultúir aird ár malartuithe inniu an bealach, coinneoimid an cúrsa!

Glenn Micallef, an Coimisinéir Eorpach um Chothroime Idirghlúine, um an Óige, um Chultúr agus um Spórt: “Tar éis dom taithí a fháil ar Vaileite 2018, tuigim an bród agus na féidearthachtaí a d’fhéadfadh a bheith ag baint le Príomhchathair Chultúir na hEorpa. Agus Liepāja agus Évora ag ullmhú do 2027, is é an uaillmhian atá againn cabhrú le cathracha oidhreacht a thógáil a mhairfidh: tugadh spásanna don chultúr, deiseanna d’ealaíontóirí agus do phobail áitiúla níos gaire dá chéile, rud a chuaigh chun tairbhe do dhaoine sa lá atá inniu ann agus do na glúnta atá le teacht.’

Tanya Hristova (BG/PPE), Méara Bhardas Gabrovo agus rapóirtéir: ‘Aithníonn an Compás Cultúir, mar is ceart, an cultúr mar bhunchloch d’fhéiniúlacht, luachanna daonlathacha agus rathúnas na hEorpa. I dtuairim Choiste na Réigiún, iarrtar go ndéanfaí torthaí nithiúla den uaillmhian chomhroinnte sin ar fud na gcríoch uile, agus go n-aithneofaí na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha go hiomlán mar chomhpháirtithe maidir le beartais chultúrtha a mhúnlú agus a chur chun feidhme. Trí chomhdheiseanna le haghaidh rannpháirtíocht chultúrtha agus infheistíocht leanúnach inrochtana a áirithiú, is féidir linn éagsúlacht chultúrtha na hEorpa a neartú, comhtháthú sóisialta a threisiú agus pobail a chumhachtú chun a dtodhchaí féin a mhúnlú.’

Cúlra

• Preasfhógra ón gCoimisiún an 13/10 maidir leis an nGealltanas um chothroime idirghlúine a sheoladh (cuir nasc leis an bhfógra don phobal)

• Is creat straitéiseach é an Compás Cultúir don Eoraip, a ghlac an Coimisiún Eorpach an 12 Samhain 2025, atá ceaptha chun an cultúr a chomhtháthú i gceapadh beartas an Aontais Eorpaigh.

• Dearbhú Comhpháirteach ‘An Eoraip ar son an Chultúir – Cultúr ar son na hEorpa’.

Teagmháil

Víctor Moreno Morales de Setién
Tel: +32 475999662
victor.morenomoralesdesetien@cor.europa.eu