Actieplan voor betaalbare energie: Steden en regio’s vragen om gerichtere steun

Lokale en regionale leiders zijn ingenomen met het feit dat de Europese Commissie haar inspanningen opvoert om energiearmoede aan te pakken, de energieveerkracht te versterken en schone energie te leveren aan EU-burgers en -bedrijven, maar betreuren het dat het actieplan voor betaalbare energie van de Europese Commissie geen op maat gesneden maatregelen voor steden en regio’s bevat en niet ten volle rekening houdt met hun cruciale rol in de energietransitie. Het advies onder leiding van de burgemeester van Łódź, Hanna Zdanowska (PL/EVP), is op 10 december door het Europees Comité van de Regio's goedgekeurd.

Energieproductie en -verbruik zijn goed voor meer dan 75 % van de broeikasgasemissies van de EU, wat betekent dat het koolstofvrij maken van het energiesysteem van de EU essentieel is voor de klimaatdoelstellingen van de EU. Tegelijkertijd treffen de hoge energiekosten momenteel meer dan 47 miljoen Europeanen. In het CvdR-advies wordt benadrukt dat toegang tot betaalbare, stabiele en schone energie een hoeksteen is van economische en sociale ontwikkeling en cohesie, en dat de energietransitie op een kostenefficiënte, technologieneutrale en sociaal rechtvaardige manier moet plaatsvinden.

In het licht van de huidige geopolitieke spanningen benadrukt het CvdR dat de EU toegankelijke, betrouwbare en voornamelijk binnenlandse schone energiebronnen moet waarborgen en ervoor moet zorgen dat regio’s energieonafhankelijk en zelfvoorzienend zijn in geval van stroomuitval en verstoring van de voorziening. De veerkracht van energie-infrastructuur moet worden geprioriteerd tegen mogelijke militaire dreigingen en extreme weersomstandigheden.

Regio’s en steden herinneren aan hun cruciale rol bij het leveren van stabiele en betaalbare energie, het ontwikkelen van energie-infrastructuur en het betrekken van gemeenschappen bij de transitie. In het advies wordt aangedrongen op de ontwikkeling van een multilevel governancemodel waarbij steden en regio’s niet alleen optreden als uitvoerders, maar ook als mede-ontwerpers van EU- en nationaal energiebeleid. Dit vereist dat lokale en regionale overheden worden toegerust met de competenties, vaardigheden, middelen en gerichte steun op basis van hun specifieke beperkingen, leemten in de infrastructuur en de beschikbaarheid van middelen. Het CvdR is ook van mening dat het moet worden betrokken bij de taskforce voor de energie-unie die eerder dit jaar door de Europese Commissie is opgericht.

Het CvdR is van mening dat de energietransitie een van de prioriteiten van de volgende meerjarige EU-begroting moet zijn en dat de lokale en regionale overheden bij de uitvoering ten volle hun verantwoordelijkheid moeten blijven nemen. Het verzoekt de lidstaten hun begrotings- en begrotingsregels zodanig aan te passen dat investeringen in de energietransitie op lokaal en regionaal niveau worden vrijgesteld of flexibeler worden behandeld. Er moeten ook nieuwe mechanismen worden ingevoerd om aanzienlijke particuliere investeringen te mobiliseren en de vaardigheden van werknemers voor de energietransitie te verbeteren.

Rapporteur Zdanowska was ingenomen met de presentatie van het Europese netwerkpakket op 10 december, waarmee de Europese Commissie de Europese netwerkinfrastructuur wil moderniseren, de vergunningsprocedures wil versnellen en wil zorgen voor een eerlijkere verdeling van de kosten voor grensoverschrijdende projecten. Het CvdR kijkt ook uit naar het komendeenergiepakket voor de burger vande Europese Commissie, dat naar verwachting prioriteit zal geven aan de ontwikkeling van hernieuwbare-energiegemeenschappen en prosumentenmodellen, consumentgerichte elektrificatie zal bevorderen en de decarbonisatie-inspanningen van steenkoolregio’s in transitie zal ondersteunen.

Aangezien de noodzakelijke verbeteringen van de energie-efficiëntie en de renovatie van gebouwen onevenredige gevolgen hebben voor huishoudens met een laag inkomen en energiearme huishoudens, dringt het CvdR aan op gerichte lokale maatregelen zoals gemeentelijke renovatieprogramma’s, renteloze leningen, steun voor door de gemeenschap aangestuurde energieprojecten en woningcoöperaties, sociale tarieven en directe financiële bijstand.

In het advies wordt gepleit voor een bindend EU-kader om alle directe en indirecte subsidies voor fossiele brandstoffen geleidelijk af te schaffen en tegelijkertijd energiezekerheid, betaalbaarheid en concurrentievermogen te waarborgen. Tegelijkertijd waarschuwt het dat de uitvoering van het ETS2 in zijn huidige vorm het risico met zich meebrengt dat de energiearmoede sterk toeneemt en het vertrouwen van het publiek in het klimaatbeleid en de EU kan ondermijnen. Hij benadrukt ook dat deemissiereductiedoelstelling van de EUvoor 2040, waarover op 9 december overeenstemming is bereikt, gepaard moet gaan met de randvoorwaarden voor burgers en het bedrijfsleven en moet worden nagestreefd op een wijze die het concurrentievermogen en de stabiliteit op lange termijn in de EU waarborgt.

Citaat:

Rapporteur Hanna Zdanowska (PL/EVP), burgemeester van Łódź: “Geen enkele burger in Europa hoeft zich zorgen te maken over de vraag of hij zijn huis kan verwarmen of het licht aan kan houden. Betaalbare, veilige en schone energie is een basisvoorwaarde voor waardigheid, ontwikkeling en sociale cohesie. Bij de bespreking van de energietransitie moeten we rekening houden met nationale uitdagingen, kansen, behoeften en sociaal-economische contexten, alsook met de specifieke kenmerken van de regio’s. En wij – lokale overheden, maar ook onze inwoners en bedrijven – staan voor veel uitdagingen in deze transitie, van beperkte financiële en organisatorische middelen tot wettelijke en bureaucratische belemmeringen.

Meer informatie:

Het in februari 2025 door de Europese Commissie gepresenteerde actieplan voor betaalbare energie heeft tot doel de energiekosten voor huishoudens en bedrijven te verlagen, de energie-unie te voltooien, de energiezekerheid te versterken en investeringen in de sector schone energie aan te trekken.

Op 10 december heeft de Europese Commissie hetpakket Europese netten en het initiatief "Energiesnelwegen"gepresenteerd.  Het netwerkpakket heeft tot doel een echt Europees perspectief op infrastructuurplanning te bieden, de vergunningsprocedures te versnellen en te zorgen voor een eerlijkere verdeling van de kosten met betrekking tot grensoverschrijdende projecten. De Commissie heeft ook 8 energiesnelwegen aangekondigd om tegemoet te komen aan de meest dringende infrastructuurbehoeften die aanvullende ondersteuning op korte termijn en inzet voor de uitvoering vereisen. 

Een recente CvdR-studie over de energietransitie biedt gedetailleerde inzichten in bestaande belemmeringen en regionale verschillen tussen alle lidstaten bij de uitvoering van de “Fit for 55”-richtlijnen. Lokale en regionale overheden worden geconfronteerd met aanzienlijke uitdagingen in verband met financiële middelen, administratieve capaciteit, betrokkenheid van de lokale gemeenschap en afstemming van de regelgeving, met aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten.

Contactpersoon:

Lauri Ouvinen
Tel. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu