Plan działania na rzecz przystępnej cenowo energii: Miasta i regiony apelują o bardziej ukierunkowane wsparcie

Przywódcy lokalni i regionalni z zadowoleniem przyjęli fakt, że Komisja Europejska intensyfikuje wysiłki na rzecz rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego, wzmocnienia odporności energetycznej i zapewnienia czystej energii obywatelom i przedsiębiorstwom w UE, ale ubolewają, że w planie działania Komisji Europejskiej na rzecz przystępnej cenowo energii brakuje środków dostosowanych do potrzeb miast i regionów i nie uwzględnia się w pełni ich kluczowej roli w transformacji energetycznej. Opinia pod przewodnictwem prezydent Łodzi Hanny Zdanowskiej (PL/EPL) została przyjęta przez Europejski Komitet Regionów 10 grudnia.

Produkcja i zużycie energii odpowiadają za ponad 75 % emisji gazów cieplarnianych w UE, co oznacza, że dekarbonizacja europejskiego systemu energetycznego ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych UE. Jednocześnie wysokie koszty energii dotykają obecnie ponad 47 mln Europejczyków. W opinii KR-u  podkreślono, że dostęp do przystępnej cenowo, stabilnej i czystej energii jest podstawą rozwoju gospodarczego i społecznego oraz spójności, a transformacja energetyczna musi odbywać się w sposób racjonalny pod względem kosztów, neutralny technologicznie i sprawiedliwy społecznie.

KR podkreśla iz w obliczu obecnych napięć geopolitycznych UE musi chronić dostępne, niezawodne i w przeważającej mierze krajowe źródła czystej energii oraz zapewnić niezależność energetyczną i samodzielność regionów w przypadku przerw w dostawach energii. Odporność infrastruktury energetycznej musi być traktowana priorytetowo wobec ewentualnych zagrożeń wojskowych i ekstremalnych zdarzeń pogodowych.

Regiony i miasta przypominają o swojej kluczowej roli w zapewnianiu stabilnej i przystępnej cenowo energii, rozwijaniu infrastruktury energetycznej i angażowaniu społeczności w transformację. W opinii wzywa się do opracowania modelu wielopoziomowego sprawowania rządów, w ramach którego miasta i regiony będą działać nie tylko jako podmioty wdrażające, ale także jako współprojektanci unijnej i krajowej polityki energetycznej. Wymaga to wyposażenia władz lokalnych i regionalnych w kompetencje, umiejętności, zasoby i ukierunkowane wsparcie zgodnie z ich szczególnymi ograniczeniami, lukami w infrastrukturze i dostępnością zasobów. KR uważa również, że powinien być zaangażowany w prace grupy zadaniowej ds. unii energetycznej ustanowionej przez Komisję Europejską na początku tego roku.

KR uważa, że transformacja energetyczna musi być jednym z priorytetów kolejnego wieloletniego budżetu UE oraz że władze lokalne i regionalne muszą pozostać w pełni uprawnione do wdrażania. Wzywa państwa członkowskie do dostosowania swoich reguł fiskalnych i budżetowych, tak aby inwestycje w transformację energetyczną na szczeblu lokalnym i regionalnym były zwolnione lub traktowane w sposób bardziej elastyczny. Istnieje również potrzeba ustanowienia nowych mechanizmów w celu zmobilizowania znacznych inwestycji prywatnych i zwiększenia umiejętności siły roboczej na potrzeby transformacji energetycznej.

Sprawozdawczyni Zdanowska z zadowoleniem przyjęła przedstawienie 10 grudnia europejskiego  pakietu dotyczącego sieci, za pomocą którego Komisja Europejska zamierza zmodernizować europejską infrastrukturę sieciową, przyspieszyć procedury wydawania pozwoleń i zapewnić sprawiedliwszy podział kosztów w odniesieniu do projektów transgranicznych. KR oczekuje również na przyszły obywatelski pakiet energetyczny Komisji Europejskiej, w którym zamierza priorytetowo potraktować rozwój społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej i modeli prosumenckich, promować elektryfikację zorientowaną na konsumenta i wspierać wysiłki na rzecz dekarbonizacji regionów górniczych w okresie transformacji.

Biorąc pod uwagę, że niezbędna poprawa efektywności energetycznej i renowacje budynków w nieproporcjonalny sposób wpływają na gospodarstwa domowe o niskich dochodach i dotknięte ubóstwem energetycznym, KR wzywa do wprowadzenia ukierunkowanych środków lokalnych, takich jak miejskie programy renowacji, pożyczki o zerowym oprocentowaniu, wsparcie dla projektów energetycznych kierowanych przez społeczność i spółdzielni mieszkaniowych, taryfy socjalne i bezpośrednia pomoc finansowa.

W opinii wzywa się do ustanowienia wiążących ram UE w celu stopniowego wycofywania wszystkich bezpośrednich i pośrednich dopłat do paliw kopalnych, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego, przystępności cenowej i konkurencyjności. Jednocześnie ostrzega, że wdrożenie ETS2 w jego obecnej formie grozi gwałtownym wzrostem ubóstwa energetycznego i może podważyć zaufanie publiczne do polityki klimatycznej i UE. Podkreśla również, że unijnemu celowi redukcji emisji do 2040 r., uzgodnionemu w dniu 9 grudnia, powinny towarzyszyć warunki podstawowe dla obywateli i przemysłu oraz że cel ten należy realizować w sposób gwarantujący konkurencyjność i długoterminową stabilność w UE.

Cytat:

Sprawozdawczyni Hanna Zdanowska (PL/EPL), prezydent Łodzi: „Żaden obywatel w Europie nie powinien martwić się o to, czy może ogrzać swój dom lub utrzymać włączone światło. Przystępna cenowo, bezpieczna i czysta energia jest podstawowym warunkiem godności, rozwoju i spójności społecznej. Omawiając transformację energetyczną, powinniśmy wziąć pod uwagę krajowe wyzwania, możliwości, potrzeby i konteksty społeczno-gospodarcze, a także specyfikę regionów. A my – samorządy lokalne, ale także nasi mieszkańcy i przedsiębiorstwa – stoimy w obliczu wielu wyzwań związanych z tą transformacją, od ograniczonych zasobów finansowych i organizacyjnych po przeszkody legislacyjne i biurokratyczne.

Więcej informacji:

Plan działania na rzecz przystępnej cenowo energii przedstawiony przez Komisję Europejską w lutym 2025 r. ma na celu zmniejszenie kosztów energii ponoszonych przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa, dokończenie budowy unii energetycznej, zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i przyciągnięcie inwestycji w sektorze czystej energii.

W dniu 10 grudnia Komisja Europejska przedstawiła europejski pakiet dotyczący sieci i inicjatywę dotyczącą autostrad energetycznych. Pakiet dotyczący sieci ma na celu przedstawienie prawdziwie europejskiej perspektywy planowania infrastruktury, przy jednoczesnym przyspieszeniu procedur wydawania pozwoleń i zapewnieniu sprawiedliwszego podziału kosztów w odniesieniu do projektów transgranicznych. Komisja zapowiedziała również 8 autostrad energetycznych w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb infrastrukturalnych, które wymagają dodatkowego krótkoterminowego wsparcia i zaangażowania w realizację. 

Niedawne badanie KR-u na temat transformacji energetycznej zawiera szczegółowe informacje na temat istniejących barier i dysproporcji regionalnych we wszystkich państwach członkowskich we wdrażaniu dyrektyw pakietu „Gotowi na 55”. Podkreśla, że władze lokalne i regionalne stoją przed poważnymi wyzwaniami związanymi z zasobami finansowymi, zdolnościami administracyjnymi, zaangażowaniem społeczności lokalnej i dostosowaniem przepisów, przy czym między państwami członkowskimi występują znaczne różnice.

Kontakt:

Lauri Ouvinen
tel. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu