ontheemde Oekraïners: Regio’s en steden in de EU pleiten voor een veilige toekomst

Lokale en regionale leiders dringen er bij Europa op aan om miljoenen Oekraïners duidelijkheid, waardigheid en een echte keuze te geven tussen het opbouwen van een toekomst in de EU en veilig naar huis terugkeren.

Naarmate Rusland zijn aanvallen op civiele en energie-infrastructuur in de aanloop naar de winter intensiveert, neemt de kans dat een groot aantal Oekraïners hun land ontvlucht opnieuw toe. Tegen deze achtergrond en met het oog op rechtszekerheid en duurzame vooruitzichten voor ontheemden uit Oekraïne spelen steden en regio’s een centrale rol en hebben zij voorspelbare financiering en voldoende administratieve capaciteit nodig om de transitie vorm te geven die verder gaat dan tijdelijke bescherming, zei het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) in zijn advies “Van tijdelijke bescherming naar duurzame oplossingen voor ontheemde Oekraïners in de EU – de rol van steden en regio’s”, dat tijdens de 173e zitting van 13 oktober 2026 werd goedgekeurd.

In juli 2026 genoten 4,4 miljoen niet-EU-burgers die Oekraïne waren ontvlucht, volgens Eurostat tijdelijke bescherming in de EU. De UNHCR meldt dat 49 % van de Oekraïense vluchtelingen hoop of intenties heeft geuit om in de toekomst terug te keren, met verbeterde veiligheid, toegang tot huisvesting en de beschikbaarheid van essentiële diensten als belangrijke voorwaarden die van invloed zijn op terugkeer. Meer dan vier jaar na de grootschalige Russische invasie onderstrepen deze cijfers de noodzaak om over te schakelen van een noodrespons naar duidelijke, gecoördineerde en duurzame regelingen, benadrukt het CvdR in zijn advies. Aangezien de tijdelijke bescherming op 4 maart 2028 afloopt, moeten de EU en haar lidstaten de resterende periode gebruiken om duurzame oplossingen voor te bereiden voor ontheemden uit Oekraïne en gastgemeenschappen, aldus het CvdR.

In het advies van Antje Grotheer (DE/PSE), voorzitter van het parlement van de deelstaat Bremen en voorzitter van de CvdR-werkgroep Oekraïne, wordt gepleit voor een geleidelijke en gecoördineerde transitie die de individuele omstandigheden weerspiegelt, verworven rechten waarborgt en lacunes in de bescherming voorkomt. Er worden drie prioriteiten vastgesteld: ondersteuning van de duurzame inclusie van ontheemde Oekraïners in Europese gemeenschappen; investeren in hun onderwijs, vaardigheden en professionele ontwikkeling ten behoeve van zowel de gastsamenlevingen als het herstel van Oekraïne; en vrijwillige, geïnformeerde, veilige en duurzame terugkeer en re-integratie mogelijk maken wanneer de omstandigheden dit toelaten.

Steden en regio’s staan sinds het begin van de Russische oorlog centraal in de reactie van Europa, doordat zij mensen helpen veiligheid te vinden en huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, werkgelegenheidsondersteuning en sociale diensten bieden. Het CvdR benadrukt dat hun ervaring vorm moet geven aan EU- en nationale besluiten over toekomstige verblijfstrajecten, inclusiemaatregelen en steun voor vrijwillige terugkeer en re-integratie.

Lokale en regionale overheden moeten daarom rechtstreeks worden betrokken bij het ontwerp en de uitvoering van de transitie. Zij hebben ook voorspelbare EU- en nationale financiering nodig, samen met voldoende administratieve capaciteit, om essentiële openbare diensten in stand te houden, te reageren op de druk op huisvesting en de sociale cohesie in gastgemeenschappen te waarborgen.

Het EESC dringt erop aan dat hardnekkige belemmeringen voor werkgelegenheid, onderwijs, gezondheidszorg, adequate huisvesting en de erkenning van kwalificaties worden weggenomen, zodat ontheemden zelfstandig kunnen wonen, hun vaardigheden kunnen bijdragen en ten volle kunnen deelnemen aan hun gemeenschappen. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan kinderen en jongeren, vrouwen, ouderen, personen met een handicap en anderen in kwetsbare situaties.

Lokale en regionale vertegenwoordigers dringen erop aan dat elke toekomstige terugkeer naar Oekraïne vrijwillig, geïnformeerd, veilig en duurzaam is, waarbij rekening wordt gehouden met de gezinssituatie, de gezondheid, het onderwijs en de banden met de gemeenschap van elke persoon. Steden en regio’s in de EU en Oekraïne moeten samenwerken om waardige re-integratie te ondersteunen, huisvesting en lokale overheidsdiensten te herstellen en de continuïteit van onderwijs, gezondheidszorg en sociale bescherming te waarborgen.

Citaten:

• Antje Grotheer (DE/PSE), voorzitter van het parlement van de deelstaat Bremen, voorzitter van de CvdR-werkgroep Oekraïne en CvdR-rapporteur: "Tijdelijke bescherming was de juiste reactie op noodsituaties, maar kan niet het antwoord op lange termijn zijn. Mensen die vanwege de Russische oorlog gedwongen zijn Oekraïne te ontvluchten, hebben behoefte aan zekerheid over hun toekomst. Europa moet een duidelijke transitie voorbereiden en steden en regio’s die deze in de praktijk uitvoeren, moeten echt inspraak hebben bij het vormgeven ervan.”
• Ylva Johansson, speciaal gezant voor Oekraïners in de Europese Unie, Europese Commissie: "Het is nu tijd om te beseffen dat we Oekraïners niet alleen als kwetsbare vluchtelingen moeten behandelen; We moeten ze behandelen als onze partners. Hun toekomst maakt deel uit van de toekomst van Oekraïne, en die toekomst ligt in de Europese Unie. Ik zie de 4,4 miljoen Oekraïners in de EU als een menselijke brug tussen Oekraïne en de EU. Sommigen van hen willen graag terugkeren naar Oekraïne, anderen zullen niet terugkeren, maar zoals ik al zei, wil iedereen graag de wederopbouw van Oekraïne steunen en deel uitmaken van onze gemeenschappelijke Europese toekomst. Het is belangrijk dat we er alles aan doen om dat te ondersteunen en ons daarop voor te bereiden."
• Vitaly Klitschko, burgemeester van Kiev en voorzitter van de Vereniging van Oekraïense steden (online): "Vorige winter was een kritieke winter voor ons. We hebben het overleefd. We doen er alles aan om ons voor te bereiden op de komende winter. Onderschat alstublieft nooit de gevaren van wat Rusland op dit moment in Oekraïne doet. Ook, heel belangrijk, wanneer de oorlog zal worden gestopt, is het belangrijkste doel voor ons om onze vluchtelingen te brengen. Dat kunnen we doen - het eerste punt - als er vrede komt. Ten tweede zullen onze vluchtelingen banen in Oekraïne en levenskwaliteit op Europees niveau nodig hebben. Blijf alsjeblieft bij ons. Het is heel belangrijk om niet alleen te zijn."
• Tetiana Yehorova-Lutsenko, voorzitter van de Oekraïense vereniging van districts- en regionale raden (UAROR) en voorzitter van de regionale raad van Charkov: "De miljoenen Oekraïners die momenteel buiten de grenzen van ons land wonen, vormen een enorm menselijk potentieel dat Oekraïne zich niet kan veroorloven te verliezen. Oekraïners in Europese gemeenschappen moeten contact houden met Oekraïne en de mogelijkheid hebben om vrijwillig naar Oekraïne terug te keren. Ik wil de nadruk leggen op een aantal fundamentele kwesties. Ten eerste is veiligheid de belangrijkste voorwaarde voor de terugkeer van onze burgers. In de ontwerpresolutie wordt terecht gesteld dat de terugkeer vrijwillig, veilig en waardig moet zijn en rekening moet houden met de situatie in specifieke regio’s van Oekraïne. Ten tweede moet de vernieuwing van de Oekraïense gemeenschappen deel gaan uitmaken van het Europese beleid."
• Tetiana Hasanenko, hoofd van de militaire administratie van de stad Oleshky, regio Cherson: “Elke dag worden Oekraïners geconfronteerd met de dreiging van beschietingen, verlies van huisvesting en gedwongen ontheemding. Onder deze omstandigheden is de voortzetting van de tijdelijke bescherming van vitaal belang voor veel Oekraïners, met name voor vrouwen en kinderen die in de toekomst stabiliteit en vertrouwen nodig hebben. Tegelijkertijd mogen we Oekraïners niet vergeten die in de tijdelijk bezette gebieden blijven en geen mogelijkheid hebben om te ontsnappen. Dus ik doe een beroep op u: Oekraïne en Oekraïners helpen. Het recht van mensen op veiligheid mag niet afhangen van de kant van de frontlinie waar zij zich bevinden."

Achtergrond:

• De richtlijn tijdelijke bescherming werd in maart 2022 geactiveerd na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne. Het gaf ontheemde Oekraïners onmiddellijk toegang tot verblijf, werk, onderwijs, gezondheidszorg en sociale bijstand in de hele Europese Unie. Op 30 juli 2026 verlengde de Raad de tijdelijke bescherming tot en met 4 maart 2028. De mededeling van de Europese Commissie over een gemeenschappelijke Europese koers voor Oekraïners in de EU en de aanbeveling van de Raad over een gecoördineerde transitie die verder gaat dan tijdelijke bescherming bieden het kader voor de voorbereiding van duurzame regelingen na de huidige beschermingsperiode.

Contactpersoon:

Wioletta Wojewodzka

Tel. +32 (0)2 282 2289
Mobiel: +32 (0)473 843 986

wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu