Εκτοπισμένοι Ουκρανοί: Οι δήμοι και οι περιφέρειες της ΕΕ ζητούν ένα ασφαλές μέλλον

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες παροτρύνουν την Ευρώπη να δώσει σε εκατομμύρια Ουκρανούς σαφήνεια, αξιοπρέπεια και πραγματική επιλογή μεταξύ της οικοδόμησης ενός μέλλοντος στην ΕΕ και της ασφαλούς επιστροφής στην πατρίδα τους.

Καθώς η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις της σε μη στρατιωτικές και ενεργειακές υποδομές πριν από τον χειμώνα, η πιθανότητα ένας μεγάλος αριθμός Ουκρανών να εγκαταλείψουν τη χώρα τους αυξάνεται και πάλι. Στο πλαίσιο αυτό και με σκοπό την ασφάλεια δικαίου και τις βιώσιμες προοπτικές για τα άτομα που έχουν εκτοπιστεί από την Ουκρανία, οι δήμοι και οι περιφέρειες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο και χρειάζονται προβλέψιμη χρηματοδότηση και επαρκή διοικητική ικανότητα για τη διαμόρφωση της μετάβασης πέραν της προσωρινής προστασίας, ανέφερε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) στη γνωμοδότησή της με θέμα «Από την προσωρινή προστασία σε βιώσιμες λύσεις για τους εκτοπισμένους Ουκρανούς στην ΕΕ — ο ρόλος των δήμων και των περιφερειών», η οποία εγκρίθηκε κατά την 173η σύνοδο ολομέλειας στις 13 Οκτωβρίου 2026.

Από τον Ιούλιο του 2026, 4,4 εκατομμύρια πολίτες τρίτων χωρών που είχαν εγκαταλείψει την Ουκρανία επωφελούνταν από προσωρινή προστασία στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αναφέρει ότι το 49% των Ουκρανών προσφύγων εξέφρασαν ελπίδες ή προθέσεις να επιστρέψουν στο μέλλον, με βελτιωμένη ασφάλεια, πρόσβαση σε στέγαση και διαθεσιμότητα βασικών υπηρεσιών μεταξύ των βασικών συνθηκών που επηρεάζουν την επιστροφή. Τέσσερα και πλέον έτη μετά την ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας, τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη μετάβασης από την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης σε σαφείς, συντονισμένες και βιώσιμες ρυθμίσεις, υπογραμμίζει η γνωμοδότηση της ΕτΠ. Δεδομένου ότι η προσωρινή προστασία πρόκειται να λήξει στις 4 Μαρτίου 2028, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να χρησιμοποιήσουν την εναπομένουσα περίοδο για την προετοιμασία βιώσιμων λύσεων για τους εκτοπισθέντες από την Ουκρανία και τις κοινότητες υποδοχής, υποστηρίζει η ΕτΠ.

Στη γνωμοδότηση που εκπόνησε η Antje Grotheer (DE/PES), πρόεδρος του κοινοβουλίου του κράτους της Βρέμης και πρόεδρος της ομάδας εργασίας της ΕτΠ για την Ουκρανία, ζητείται μια σταδιακή και συντονισμένη μετάβαση που θα αντικατοπτρίζει τις ατομικές περιστάσεις, θα διασφαλίζει τα κεκτημένα δικαιώματα και θα αποφεύγει τα κενά στην προστασία. Προσδιορίζει τρεις προτεραιότητες: στήριξη της βιώσιμης ένταξης των εκτοπισμένων Ουκρανών στις ευρωπαϊκές κοινότητες· επένδυση στην εκπαίδευση, τις δεξιότητες και την επαγγελματική τους εξέλιξη προς όφελος τόσο των κοινωνιών υποδοχής όσο και της ανάκαμψης της Ουκρανίας· και διευκόλυνση της οικειοθελούς, ενημερωμένης, ασφαλούς και βιώσιμης επιστροφής και επανένταξης, όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες.

Οι δήμοι και οι περιφέρειες έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην αντίδραση της Ευρώπης από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας, βοηθώντας τους ανθρώπους να βρουν ασφάλεια και παρέχοντας στέγαση, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, στήριξη της απασχόλησης και κοινωνικές υπηρεσίες. Η ΕτΠ τονίζει ότι η εμπειρία τους πρέπει να διαμορφώνει τις ενωσιακές και εθνικές αποφάσεις σχετικά με τις μελλοντικές οδούς διαμονής, τα μέτρα ένταξης και τη στήριξη της οικειοθελούς επιστροφής και επανένταξης.

Ως εκ τούτου, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν άμεσα στον σχεδιασμό και την υλοποίηση της μετάβασης. Χρειάζονται επίσης προβλέψιμη ενωσιακή και εθνική χρηματοδότηση, σε συνδυασμό με επαρκή διοικητική ικανότητα, για τη διατήρηση βασικών δημόσιων υπηρεσιών, την αντιμετώπιση των στεγαστικών πιέσεων και τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής στις κοινότητες υποδοχής.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να αρθούν τα επίμονα εμπόδια στην απασχόληση, την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη, την επαρκή στέγαση και την αναγνώριση των προσόντων, ώστε οι εκτοπισθέντες να μπορούν να ζουν ανεξάρτητα, να συνεισφέρουν τις δεξιότητές τους και να συμμετέχουν πλήρως στις κοινότητές τους. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα παιδιά και τους νέους, τις γυναίκες, τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία και άλλα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση.

Οι τοπικοί και περιφερειακοί εκπρόσωποι επιμένουν ότι κάθε μελλοντική επιστροφή στην Ουκρανία πρέπει να είναι εθελοντική, ενημερωμένη, ασφαλής και βιώσιμη, αντικατοπτρίζοντας την οικογενειακή κατάσταση, την υγεία, την εκπαίδευση και τους κοινοτικούς δεσμούς κάθε ατόμου. Οι δήμοι και οι περιφέρειες της ΕΕ και της Ουκρανίας θα πρέπει να συνεργαστούν για τη στήριξη της αξιοπρεπούς επανένταξης, την αποκατάσταση της στέγασης και των τοπικών δημόσιων υπηρεσιών και τη διασφάλιση της συνέχειας στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την κοινωνική προστασία.

Αποσπάσματα:

• Antje Grotheer (DE/PES), πρόεδρος του κοινοβουλίου του ομόσπονδου κρατιδίου της Βρέμης, πρόεδρος της ομάδας εργασίας της ΕτΠ για την Ουκρανία και εισηγήτρια της ΕτΠ: «Η προσωρινή προστασία ήταν η σωστή αντίδραση έκτακτης ανάγκης, αλλά δεν μπορεί να είναι η μακροπρόθεσμη απάντηση. Οι άνθρωποι που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την Ουκρανία λόγω του πολέμου της Ρωσίας χρειάζονται βεβαιότητα για το μέλλον τους. Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάσει μια σαφή μετάβαση και οι δήμοι και οι περιφέρειες που την εφαρμόζουν επιτόπου πρέπει να έχουν πραγματικό λόγο στη διαμόρφωσή της.»
• Ylva Johansson, ειδική απεσταλμένη για τους Ουκρανούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Ήρθε η ώρα να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε μόνο τους Ουκρανούς ως ευάλωτους πρόσφυγες· Θα πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε ως εταίρους μας. Το μέλλον τους είναι μέρος του μέλλοντος της Ουκρανίας και αυτό το μέλλον είναι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Θεωρώ ότι τα 4,4 εκατομμύρια Ουκρανών στην ΕΕ αποτελούν ανθρώπινη γέφυρα μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ. Κάποιοι από αυτούς θα ήθελαν να επιστρέψουν στην Ουκρανία, άλλοι δεν θα επιστρέψουν, αλλά όπως είπα, όλοι είναι πολύ πρόθυμοι να υποστηρίξουν την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας και θα ήθελαν να είναι μέρος του κοινού μας ευρωπαϊκού μέλλοντος. Είναι σημαντικό να κάνουμε τα πάντα για να το υποστηρίξουμε και να προετοιμαστούμε για αυτό».
• Vitaly Klitschko, δήμαρχος Κιέβου και πρόεδρος της Ένωσης Δήμων της Ουκρανίας (διαδικτυακά): «Ο περασμένος χειμώνας ήταν ένας κρίσιμος χειμώνας για εμάς. Επιβιώσαμε. Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προετοιμαστούμε για τον επόμενο χειμώνα. Παρακαλώ μην υποτιμάτε ποτέ τους κινδύνους αυτού που κάνει η Ρωσία αυτή τη στιγμή στην Ουκρανία. Επίσης, πολύ σημαντικό, όταν θα σταματήσει ο πόλεμος, ο κύριος στόχος για εμάς είναι να φέρουμε τους πρόσφυγες μας. Μπορούμε να το κάνουμε αυτό -πρώτο σημείο- αν έρθει η ειρήνη. Δεύτερον, οι πρόσφυγες μας θα χρειαστούν θέσεις εργασίας στην Ουκρανία και ποιότητα ζωής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρακαλώ μείνετε μαζί μας. Είναι πολύ σημαντικό να μην είσαι μόνος».
• Tetiana Yehorova-Lutsenko, πρόεδρος της Ουκρανικής Ένωσης Περιφερειακών και Περιφερειακών Συμβουλίων (UAROR) και πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου του Χάρκοβο: «Τα εκατομμύρια Ουκρανών που ζουν αυτή τη στιγμή εκτός των συνόρων της χώρας μας είναι ένα τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό που η Ουκρανία δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει. Οι Ουκρανοί στις ευρωπαϊκές κοινότητες πρέπει να διατηρήσουν τη σύνδεσή τους με την Ουκρανία και να έχουν τη δυνατότητα οικειοθελούς επιστροφής στην Ουκρανία. Θέλω να τονίσω πολλά θεμελιώδη ζητήματα. Πρώτον, η ασφάλεια είναι η κύρια προϋπόθεση για την επιστροφή των πολιτών μας. Το σχέδιο ψηφίσματος ορθώς αναφέρει ότι η επιστροφή θα πρέπει να είναι εθελοντική, ασφαλής, αξιοπρεπής και να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση σε συγκεκριμένες περιοχές της Ουκρανίας. Δεύτερον, η ανανέωση των ουκρανικών κοινοτήτων πρέπει να γίνει μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής».
• Tetiana Hasanenko, επικεφαλής της στρατιωτικής διοίκησης της πόλης Oleshky, περιφέρεια Χερσώνας: «Κάθε μέρα, οι Ουκρανοί αντιμετωπίζουν την απειλή βομβαρδισμών, απώλειας κατοικιών και αναγκαστικού εκτοπισμού. Υπό αυτές τις συνθήκες, η συνέχιση της προσωρινής προστασίας είναι ζωτικής σημασίας για πολλούς Ουκρανούς, ιδίως για τις γυναίκες και τα παιδιά που χρειάζονται σταθερότητα και εμπιστοσύνη στο αύριο. Ταυτόχρονα, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τους Ουκρανούς που παραμένουν στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη και δεν έχουν καμία δυνατότητα διαφυγής. Γι' αυτό σας απευθύνω έκκληση: να βοηθήσει την Ουκρανία και τους Ουκρανούς. Το δικαίωμα των ανθρώπων στην ασφάλεια δεν πρέπει να εξαρτάται από την πλευρά της πρώτης γραμμής στην οποία βρίσκονται».

Ιστορικό:

• Η οδηγία για την προσωρινή προστασία ενεργοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2022 μετά την ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Παρείχε στους εκτοπισμένους Ουκρανούς άμεση πρόσβαση στην κατοικία, την απασχόληση, την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την κοινωνική πρόνοια σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις 30 Ιουλίου 2026 το Συμβούλιο παρέτεινε την προσωρινή προστασία έως τις 4 Μαρτίου 2028. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με μια κοινή ευρωπαϊκή μελλοντική πορεία για τους Ουκρανούς στην ΕΕ και η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τη συντονισμένη μετάβαση πέραν της προσωρινής προστασίας παρέχουν το πλαίσιο για την προετοιμασία βιώσιμων ρυθμίσεων μετά την τρέχουσα περίοδο προστασίας.

Αρμόδιος υπάλληλος:

Wioletta Wojewodzka

Τηλ. +32 (0)2 282 2289
Κινητό: +32 (0)473 843 986

wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu