Przesiedleni Ukraińcy: Regiony i miasta UE apelują o bezpieczną przyszłość

Przywódcy lokalni i regionalni wzywają Europę do zapewnienia milionom Ukraińców jasności, godności i prawdziwego wyboru między budowaniem przyszłości w UE a bezpiecznym powrotem do domu.

W miarę jak Rosja intensyfikuje ataki na infrastrukturę cywilną i energetyczną przed zimą, prawdopodobieństwo, że duża liczba Ukraińców ponownie ucieknie ze swojego kraju, wzrasta. W tym kontekście i z myślą o pewności prawa i trwałych perspektywach dla osób przesiedlonych z Ukrainy miasta i regiony odgrywają kluczową rolę i potrzebują przewidywalnego finansowania oraz wystarczających zdolności administracyjnych, aby kształtować transformację wykraczającą poza tymczasową ochronę, Europejski Komitet Regionów (KR) stwierdził w opinii „Od tymczasowej ochrony do zrównoważonych rozwiązań dla przesiedlonych Ukraińców w UE – rola miast i regionów”, przyjętej na 173. sesji plenarnej 13 października 2026 r.

Według Eurostatu do lipca 2026 r. 4,4 mln obywateli państw trzecich, którzy uciekli z Ukrainy, korzystało z tymczasowej ochrony w UE. UNHCR informuje, że 49 % ukraińskich uchodźców wyraziło nadzieję lub zamiar powrotu w przyszłości, przy czym jednym z kluczowych warunków wpływających na powrót jest poprawa bezpieczeństwa, dostępu do mieszkań i dostępności podstawowych usług. Ponad cztery lata po pełnoskalowej inwazji Rosji dane te podkreślają potrzebę przejścia od reagowania kryzysowego do jasnych, skoordynowanych i zrównoważonych ustaleń, co podkreślono w opinii KR-u. KR twierdzi, że ponieważ tymczasowa ochrona ma zakończyć się 4 marca 2028 r., UE i jej państwa członkowskie muszą wykorzystać pozostały okres na przygotowanie trwałych rozwiązań dla osób przesiedlonych z Ukrainy i społeczności przyjmujących.

W opinii sporządzonej przez Antje Grotheer (DE/PES), przewodniczącą parlamentu kraju związkowego Brema i przewodniczącą grupy roboczej KR-u ds. Ukrainy, wezwano do stopniowej i skoordynowanej transformacji, która odzwierciedla indywidualne okoliczności, zabezpiecza nabyte prawa i zapobiega lukom w ochronie. Określono w nim trzy priorytety: wspieranie trwałego włączenia przesiedlonych Ukraińców do społeczności europejskich; inwestowanie w edukację, umiejętności i rozwój zawodowy z korzyścią zarówno dla społeczeństw przyjmujących, jak i dla odbudowy Ukrainy; oraz umożliwienie dobrowolnych, świadomych, bezpiecznych i trwałych powrotów i reintegracji, gdy pozwolą na to warunki.

Miasta i regiony odgrywają kluczową rolę w reakcji Europy od początku rosyjskiej wojny, pomagając ludziom w znalezieniu bezpieczeństwa i zapewniając mieszkania, edukację, opiekę zdrowotną, wsparcie zatrudnienia i usługi społeczne. KR podkreśla, że ich doświadczenia muszą kształtować unijne i krajowe decyzje w sprawie przyszłych ścieżek pobytu, środków włączenia społecznego oraz wsparcia dla dobrowolnych powrotów i reintegracji.

Władze lokalne i regionalne powinny zatem być bezpośrednio zaangażowane w opracowywanie i wdrażanie transformacji. Potrzebują one również przewidywalnego finansowania unijnego i krajowego, a także wystarczających zdolności administracyjnych, aby utrzymać podstawowe usługi publiczne, reagować na presję mieszkaniową i chronić spójność społeczną w społecznościach przyjmujących.

Komitet wzywa do usunięcia utrzymujących się barier w zatrudnieniu, edukacji, opiece zdrowotnej, odpowiednich warunkach mieszkaniowych i uznawaniu kwalifikacji, co umożliwi osobom przesiedlonym samodzielne życie, wniesienie wkładu w ich umiejętności i pełne uczestnictwo w ich społecznościach. Szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci i młodzież, kobiety, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami i inne osoby znajdujące się w trudnej sytuacji.

Przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych nalegają, aby każdy przyszły powrót do Ukrainy był dobrowolny, świadomy, bezpieczny i zrównoważony, odzwierciedlając sytuację rodzinną każdej osoby, jej zdrowie, edukację i więzi społeczne. Miasta i regiony UE i Ukrainy powinny współpracować w celu wspierania godnej reintegracji, przywrócenia mieszkań i lokalnych usług publicznych oraz zapewnienia ciągłości edukacji, opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej.

Cytaty:

• Antje Grotheer (DE/PES), przewodnicząca parlamentu kraju związkowego Brema, przewodnicząca grupy roboczej KR-u ds. Ukrainy i sprawozdawczyni KR-u: „Ochrona tymczasowa była właściwą reakcją na sytuacje nadzwyczajne, ale nie może być rozwiązaniem długoterminowym. Ludzie zmuszeni do ucieczki z Ukrainy z powodu rosyjskiej wojny potrzebują pewności co do swojej przyszłości. Europa musi przygotować jasną transformację, a miasta i regiony wdrażające ją w terenie muszą mieć rzeczywisty wpływ na jej kształtowanie.
• Ylva Johansson, specjalna wysłanniczka ds. Ukraińców w Unii Europejskiej, Komisja Europejska: „Nadszedł czas, aby zdać sobie sprawę, że powinniśmy nie tylko traktować Ukraińców jako uchodźców znajdujących się w trudnej sytuacji; Powinniśmy traktować ich jak naszych partnerów. Ich przyszłość jest częścią przyszłości Ukrainy, a ta przyszłość jest w Unii Europejskiej. Widzę 4,4 mln Ukraińców w UE jako ludzki pomost między Ukrainą a UE. Niektórzy z nich chcieliby wrócić na Ukrainę, inni nie wrócą, ale jak powiedziałem, wszyscy bardzo chętnie wspierają odbudowę Ukrainy i chcieliby być częścią naszej wspólnej europejskiej przyszłości. Ważne jest, abyśmy zrobili wszystko, aby to wesprzeć i przygotować się do tego”.
• Witalij Kliczko, burmistrz Kijowa i przewodniczący Stowarzyszenia Miast Ukrainy (online): „Ostatnia zima była dla nas zimą krytyczną. Przeżyliśmy. Robimy wszystko, co w naszej mocy, aby przygotować się na następną zimę. Proszę, nigdy nie lekceważ niebezpieczeństw związanych z tym, co Rosja robi teraz na Ukrainie. Ponadto, bardzo ważne, kiedy wojna zostanie zatrzymana, głównym celem jest sprowadzenie naszych uchodźców. Możemy to zrobić - pierwszy punkt - jeśli nadejdzie pokój. Po drugie, nasi uchodźcy będą potrzebowali miejsc pracy w Ukrainie i jakości życia na szczeblu europejskim. Proszę, zostań z nami. Bardzo ważne jest, aby nie być samemu”.
• Tetiana Yehorova-Lutsenko, przewodnicząca Ukraińskiego Stowarzyszenia Rad Okręgowych i Regionalnych (UAROR) i przewodnicząca Rady Regionalnej Charkowa: „Miliony Ukraińców mieszkających obecnie poza granicami naszego kraju to ogromny potencjał ludzki, na którego utratę Ukraina nie może sobie pozwolić. Ukraińcy w społecznościach europejskich muszą utrzymywać kontakty z Ukrainą i mieć możliwość dobrowolnego powrotu na Ukrainę. Chcę podkreślić kilka fundamentalnych kwestii. Po pierwsze, bezpieczeństwo jest głównym warunkiem powrotu naszych obywateli. Projekt rezolucji słusznie stwierdza, że powrót powinien być dobrowolny, bezpieczny, godny i uwzględniać sytuację w konkretnych regionach Ukrainy. Po drugie, odnowa ukraińskich społeczności musi stać się częścią polityki europejskiej”.
• Tetiana Hasanenko, szefowa Miejskiej Administracji Wojskowej miasta Oleshky, obwód chersoński: „Każdego dnia Ukraińcy stają w obliczu zagrożenia ostrzałem, utratą mieszkań i przymusowymi wysiedleniami. W tych okolicznościach kontynuacja tymczasowej ochrony ma zasadnicze znaczenie dla wielu Ukraińców, zwłaszcza dla kobiet i dzieci, które potrzebują stabilności i zaufania do jutra. Jednocześnie nie możemy zapominać o Ukraińcach, którzy pozostają na tymczasowo okupowanych terytoriach i nie mają możliwości ucieczki. Apeluję więc do Was: Pomoc Ukrainie i Ukraińcom. Prawo obywateli do bezpieczeństwa nie powinno zależeć od tego, po której stronie linii frontu się znajdują”.

Kontekst:

• Dyrektywa w sprawie tymczasowej ochrony została uruchomiona w marcu 2022 r. w następstwie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Zapewniła przesiedlonym Ukraińcom natychmiastowy dostęp do pobytu, zatrudnienia, edukacji, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej w całej Unii Europejskiej. 30 lipca 2026 r. Rada przedłużyła tymczasową ochronę do 4 marca 2028 r. Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie wspólnej europejskiej drogi naprzód dla Ukraińców w UE oraz zalecenie Rady w sprawie skoordynowanego przejścia poza tymczasową ochronę stanowią ramy dla przygotowania trwałych ustaleń po obecnym okresie ochrony.

Osoba wyznaczona do kontaktów:

Wioletta Wojewodzka

Tel. +32 (0)2 282 2289
Komórka: +32 (0)473 843 986

wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu