Żadne pokolenie nie powinno pozostać w tyle, a żadne terytorium nie powinno pozostać poza mapą Europejskiego Kompasu Kultury.

Przywódcy lokalni i regionalni zgodzili się, że Europa musi zwiększyć sprawiedliwość międzypokoleniową, i podkreślili, że strategia kulturalna UE musi służyć społecznościom lokalnym.

13 października Europejski Komitet Regionów (KR) przeprowadził debatę na sesji plenarnej z udziałem Glenna Micallefa, europejskiego komisarza ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu. Debata skupiła się na potrzebie sprawiedliwości międzypokoleniowej oraz na tym, by strategia kulturalna UE opierała się na wdrażaniu terytorialnym, wielopoziomowym sprawowaniu rządów oraz silniejszym i bardziej przewidywalnym finansowaniu.

Regiony i miasta z zadowoleniem przyjęły „Kompas kultury dla Europy” oraz jego kluczową rolę we wdrażaniu. W opinii w sprawie „Kompasu kultury”, sporządzonej przez Tanię Christową (BG/EPL), burmistrzynię gminy Gabrowo, podkreślono jednak obawy dotyczące rosnącej centralizacji finansowania w przyszłych wieloletnich ramach finansowych oraz krajowych i regionalnych planach partnerstwa, a także podkreślono potrzebę zabezpieczenia zdecentralizowanego, dostępnego terytorialnie finansowania kultury. Wzywa do odejścia od fragmentarycznego wsparcia projektów krótkoterminowych na rzecz wieloletnich, elastycznych instrumentów na małą skalę dostępnych dla mniejszych podmiotów kulturalnych, w tym na obszarach wiejskich, przygranicznych i podatnych na zagrożenia demograficzne.

Strategiczne dobro publiczne, a nie polityka sektorowa

KR uważa, że kulturę i dziedzictwo kulturowe należy uznać za strategiczne dobra publiczne, które przyczyniają się do demokracji, zrównoważonego rozwoju, konkurencyjności oraz spójności społecznej i terytorialnej. Wskazuje również, że kultura nadal nie znajduje wystarczającego odzwierciedlenia w celach zrównoważonego rozwoju ONZ. Członkowie podkreślają, że władze lokalne i regionalne powinny być postrzegane jako partnerzy strategiczni i współtwórcy, a nie tylko jako podmioty realizujące dostawy. Zwracają się do Komisji Europejskiej o systematyczną ocenę oddziaływania terytorialnego przyszłych unijnych inicjatyw kulturalnych i instrumentów finansowania.

Przywódcy lokalni i regionalni uważają, że inwestycje w kulturę są również inwestycją w obronę i wzmacnianie demokracji w Europie. W opinii opisano obiekty kultury, obiekty dziedzictwa kulturowego i partycypacyjną działalność kulturalną jako podstawową lokalną infrastrukturę demokratyczną, zwłaszcza na obszarach wiejskich, oddalonych i znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Posłowie podkreślają ponadto znaczenie zapewnienia udziału mniejszości narodowych, etnicznych i językowych w życiu kulturalnym.

Miasta i regiony wzywają instytucje UE do zapewnienia praktycznej synergii między Kompasem kultury a europejską tarczą demokracji. Z zadowoleniem przyjmują również wspólną deklarację „Europa dla kultury – kultura dla Europy” przyjętą przez państwa członkowskie UE, Parlament Europejski i Komisję Europejską w czerwcu 2026 r., w której zasugerowano, by została ona zatwierdzona również przez KR i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny.

KR dąży również do wprowadzenia jasnych zasad dotyczących przypisywania, licencjonowania i wynagrodzenia w ramach zarządzania sztuczną inteligencją (AI), tak aby artyści oraz sektor kultury i sektor kreatywny zachowali znaczącą kontrolę nad sposobem wykorzystywania i uznawania ich utworów. W opinii dodano, że odporne ekosystemy kulturowe wymagają sprawiedliwych warunków pracy, wynagrodzenia i ochrony socjalnej dla osób zawodowo związanych z kulturą.

Zobowiązanie do sprawiedliwości międzypokoleniowej Podczas

debaty komisarz Micallef ogłosiła inicjatywę „Głosy przyszłości”, apel o sprawiedliwe kształtowanie polityki, zapewnienie sprawiedliwych możliwości i budowanie sprawiedliwych miejsc. Wraz z przewodniczącą KR-u Katą Tüttő komisarz zaprosiła członków, aby stali się sojusznikami w osiąganiu tego celu poprzez podpisanie nowo utworzonego zobowiązania do sprawiedliwości międzypokoleniowej.

Zobowiązanie to jest zgodne ze strategią UE na rzecz sprawiedliwości międzypokoleniowej przyjętą 5 marca 2026 r. i opiera się na odpowiedniej opinii KR-u przyjętej w 2025 r. (Tine Radinja/Greens+Pro), w której uznano, że miejsce zamieszkania ludzi ma silny wpływ na ich możliwości oraz że władze lokalne i regionalne mają zasadnicze znaczenie dla realizacji ukierunkowanych działań ukierunkowanych na konkretny obszar. Wzywa władze lokalne i regionalne do przyjęcia perspektywicznego podejścia do kształtowania polityki, rozważenia długoterminowych skutków dla przyszłych pokoleń oraz wzmocnienia współpracy i solidarności między grupami wiekowymi. Jej zobowiązania obejmują wspieranie innowacyjnych modeli mieszkaniowych, wzmacnianie zrównoważonego rozwoju, zwiększanie dostępu do usług zdrowotnych i opiekuńczych oraz angażowanie wszystkich pokoleń w ustrukturyzowane praktyki uczestnictwa demokratycznego.

Podpisując zobowiązanie, przywódcy lokalni i regionalni wyraźnie zobowiązują się do urzeczywistnienia tych ambicji: promowanie sprawiedliwego kształtowania polityki, sprawiedliwych szans i sprawiedliwych miejsc, władze lokalne i regionalne są głównymi podmiotami w przełamywaniu cykli niekorzystnej sytuacji międzypokoleniowej, a jednocześnie budują podstawy dla rozwoju przyszłych pokoleń.

Europejskie Stolice Kultury 2027

Sesja plenarna zwróciła również uwagę na Lipawę (Łotwa) i Évorę (Portugalia), Europejskie Stolice Kultury na 2027 r. Gunārs Ansiņš, radny miasta Lipawa, i Carlos Zorrinho, burmistrz Évory, przedstawili główne idee związane z rokiem Europejskiej Stolicy Kultury w swoich miastach.

Cytaty

Kata Tüttő, przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów: „Komisarz Micallef wybrał dziś naszą sesję plenarną, aby zainicjować zobowiązania na rzecz sprawiedliwości międzypokoleniowej, co jest bezpośrednim działaniem następczym w związku z opinią, którą przyjęliśmy na ten temat w 2025 r. Podpisując te zobowiązania, potwierdzamy nasze zobowiązanie do budowania sprawiedliwszej przyszłości dla wszystkich pokoleń. Zobowiązujemy się do długoterminowego planowania, zrównoważonego rozwoju i wysokiej jakości usług publicznych, a także chcemy zapewnić wszystkim pokoleniom dostęp do znaczących i integracyjnych działań kulturalnych. Stolica Kultury i Kompas Kultury w centrum uwagi naszych dzisiejszych wymian pokazują drogę, pozostaniemy na kursie!

Glenn Micallef, europejski komisarz ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu: „Doświadczywszy Valletty w 2018 r., znam dumę i możliwości, jakie może przynieść Europejska Stolica Kultury. Podczas gdy Liepāja i Évora przygotowują się do 2027 r., naszą ambicją jest pomóc miastom w budowaniu dziedzictwa, które trwa: przestrzenie kultury, możliwości dla lokalnych artystów i społeczności zbliżyły się do siebie, z korzyścią dla dzisiejszych ludzi i przyszłych pokoleń”.

Tanya Hristova (BG/EPL), burmistrzyni gminy Gabrowo i sprawozdawczyni: „Kompas kultury słusznie uznaje kulturę za kamień węgielny tożsamości, wartości demokratycznych i dobrobytu Europy. W opinii Komitetu Regionów wzywa się do przełożenia tych wspólnych ambicji na wymierne rezultaty na wszystkich terytoriach, przy pełnym uznaniu władz lokalnych i regionalnych za partnerów w kształtowaniu i wdrażaniu polityki kulturalnej. Zapewniając równe szanse uczestnictwa w kulturze i trwałe, dostępne inwestycje, możemy wzmocnić różnorodność kulturową Europy, wzmocnić spójność społeczną i umożliwić społecznościom kształtowanie własnej przyszłości.

Kontekst

• Komunikat prasowy KE z 13 października w sprawie uruchomienia zobowiązania na rzecz sprawiedliwości międzypokoleniowej (add link asap the announcement public)

• Przyjęty przez Komisję Europejską 12 listopada 2025 r. „Kulturowy kompas dla Europy” to strategiczne ramy mające na celu włączenie kultury do kształtowania polityki Unii Europejskiej.

• Wspólna deklaracja „Europa dla kultury – kultura dla Europy”.

Kontakt

Víctor Moreno Morales de Setién
Tel.: +32 475999662
victor.morenomoralesdesetien@cor.europa.eu