Klimaatnoodtoestand: De volgende EU-begroting moet de inspanningen van steden en regio’s ondersteunen

Na een van de meest extreme hittegolven die ooit in Midden- en West-Europa zijn waargenomen, dringen steden en regio’s er bij de EU op aan ervoor te zorgen dat de volgende langetermijnbegroting van de EU duidelijke en specifieke steun omvat voor klimaatadaptatie en -mitigatie op lokaal en regionaal niveau.

In een debat met uitvoerend vicevoorzitter Teresa Ribera van de Europese Commissie spraken lokale en regionale leiders hun waardering uit voor haar inzet om energie en klimaatactie bovenaan de agenda van de EU te houden en benadrukten zij dat de transitie naar schone energie een economische noodzaak is, zoals blijkt uit de vele energiecrises. Voorts onderstreepten zij het belang van subnationale klimaat- en milieumaatregelen op mondiaal niveau door middel van een reeks aanbevelingen voor de klimaat-COP31 en de biodiversiteits-COP17.

Op 1 juli heeft de voltallige vergadering van het Europees Comité van de Regio’s een advies onder leiding van burgemeester van Warschau Rafał Trzaskowski (PL/EVP) goedgekeurd, waarin wordt gewaarschuwd dat de voorgestelde structuur van de volgende meerjarige EU-begroting de verwezenlijking van de klimaat-en milieudoelstellingen van de EU dreigt te verzwakken en de territoriale verschillen dreigt te vergroten. In het advies wordt ook bezorgdheid geuit over de dubbelzinnigheid van de doelstellingen en over de definities.

In het CvdR-advies wordt erop gewezen dat de algemene doelstelling van 35 % voor klimaat- en milieugerelateerde uitgaven – tot 43 % in de nationale en regionale partnerschapsplannen (NRPP’s) en in het Europees Fonds voor concurrentievermogen (ECF) – moeilijk haalbaar zal zijn zonder een sterke territoriale verantwoordelijkheid, een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden tussen de verschillende bestuursniveaus en voorspelbare financiering in verband met klimaat-, energie- en milieustrategieën. Hij onderstreept de noodzaak van transparante uitgaventracking, robuuste classificatiemethoden en duidelijke prestatie-indicatoren om "greenwashing" te voorkomen en ervoor te zorgen dat de doelstelling van 35 % op geloofwaardige en aantoonbare wijze de klimaat- en milieuverbintenissen van de EU nakomt.

Voorts hebben regio’s en steden hun bezorgdheid geuit over het ontbreken van een specifiek programma voor milieuactie, na de integratie van de component natuur en biodiversiteit van het LIFE-programma in de bredere multiprioritaire EU-faciliteit. Gezien de centrale rol van steden voor de welvaart, de innovatiecapaciteit en het duurzame concurrentievermogen van Europa, is het CvdR van mening dat de EU-faciliteit een beschermde begrotingstoewijzing moet omvatten voor gerichte bijstand en rechtstreekse financiering voor groene transitieprojecten voor steden en dorpen van elke omvang.

Het CvdR heeft ook zijn aanbevelingen voor de COP31 van het UNFCCC en de COP17 inzake biodiversiteit goedgekeurd, die dit najaar zullen plaatsvinden. In het advies, onder leiding van Kostas Bakoyannis (EL/EVP), voorzitter van de commissie ENVE, lid van de gemeenteraad van Athene, wordt gewezen op het sterke verband tussen klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en waterbestendigheid, en wordt benadrukt dat mondiale verbintenissen op het gebied van biodiversiteit en klimaat afhankelijk zijn van de uitvoering ervan op lokaal niveau. Regio’s en steden dringen er bij de EU en de nationale regeringen op aan te zorgen voor een zinvolle deelname van lokale en regionale overheden – niet alleen als waarnemers, maar ook als bijdragers aan de uitvoering, verslaglegging en verantwoordingsplicht, ondersteund door een betere toegang tot financiering, kennis en gegevens. 

Citaten:

Kata Tüttő, voorzitter van het Europees Comité van de Regio’s en lid van de gemeenteraad van Boedapest: "De afgelopen jaren is de politieke aandacht van Europa begrijpelijkerwijs verschoven naar grenzen, veiligheid en geopolitieke crises. Maar voor lokale en regionale leiders is de klimaatcrisis nooit verdwenen. Elke hittegolf, elke droogte, elk bosbrand en elke overstroming herinnert ons eraan dat onze steden opwarmen, onze rivieren opdrogen en onze gemeenschappen kwetsbaarder worden. Lokale en regionale overheden blijven verantwoordelijk voor de uitvoering van de meeste maatregelen voor aanpassing aan en matiging van de klimaatverandering. De vraag is nu of ze nog de middelen hebben om door te gaan. De volgende EU-begroting moet de langetermijnmissie van het cohesiebeleid behouden door te investeren in regio’s, infrastructuur, natuur en energiesystemen, in plaats van een permanent crisisresponsinstrument te worden. We hebben nog tijd om deze trend om te buigen, en ik waardeer ten zeerste de inzet van uitvoerend vicevoorzitter Ribera om ervoor te zorgen dat klimaat- en energiemaatregelen stevig op de EU-agenda blijven staan."

Rafał Trzaskowski (PL/EVP), burgemeester van Warschau en CvdR-rapporteur voor "Mainstreaming van klimaat-, energie- en milieuprioriteiten in het meerjarig financieel kader": “Een Europa dat investeert in schone energie, aanpassing aan de klimaatverandering en innovatie in zijn regio’s en steden zal veiliger, veerkrachtiger en welvarender zijn. Daarom moeten de NHP’s platforms voor multilevel governance en verplichte stedelijke en regionale hoofdstukken omvatten, en moet het Europees Fonds voor concurrentievermogen directe financiering verstrekken voor lokale energie- en klimaatplannen en infrastructuur voor tweeërlei gebruik erkennen. Het MFK moet voorzien in gerichte bijstand en rechtstreekse financiering voor transitieprojecten naar steden van elke omvang, waardoor de mogelijkheden voor proefprojecten en experimenten worden vergroot. De gebieden die strategisch investeren in de energietransitie zijn de gebieden die talent aantrekken, hoogwaardige banen creëren en economisch sterk en veerkrachtig blijven. "

Kostas Bakoyannis (EL/EVP), lid van de gemeenteraad van Athene, voorzitter van de commissie ENVE en CvdR-rapporteur voor “De mondiale klimaat-en energievisie van de EU – Naar inclusievere mondiale onderhandelingen over klimaat en milieu”: "In dit advies worden de beleidsprioriteiten van het CvdR uiteengezet in de aanloop naar twee cruciale mondiale conferenties dit jaar: CBD COP17 van de VN over biodiversiteit en COP31 van het UNFCCC over klimaat. Nu Europa wordt geconfronteerd met recordhittegolven, toenemende energieonzekerheid en toenemende druk op gemeenschappen, is de boodschap duidelijk: we moeten de transitie van fossiele brandstoffen naar klimaatadaptatie versnellen, de inspanningen op het gebied van klimaatadaptatie versterken en investeren in op de natuur gebaseerde oplossingen die zowel mensen als ecosystemen beschermen. Regio’s en steden zijn waar mondiale verbintenissen echte actie worden en zij moeten worden erkend als volwaardige partners bij de verwezenlijking van de klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen.”

Meer informatie:

· Foto's en video's van het CvdR-debat tijdens de zitting en het perspunt met EVP Ribera

Europa is het snelst opwarmende continent ter wereld en hittegolven veroorzaken meer doden in Europa dan alle andere natuurlijke gevaren bij elkaar. De week voorafgaand aan de zitting was een van de heetste ooit in Midden- en West-Europa. Recordhoge temperaturen werden gemeten in Duitsland (41,7°C), Polen (40,5°C), Tsjechië (41,9°C) en Denemarken (36,6°C). Frankrijk registreerde zijn warmste dag ooit op 24 juni met een gemiddelde nationale temperatuur van 30,0 °C, en de eerste schattingen laten een aanzienlijke oversterfte zien, vooral onder ouderen. Een studie gepubliceerd door World Weather Attribution wijst op een duidelijk verband tussen de intensiteit van de hittegolf en de toename van de uitstoot van fossiele brandstoffen.

· Het goedgekeurde advies maakt deel uit van een reeks van 20 adviezen waarover het CvdR werkt aan de beoordeling van specifieke aspecten en verordeningen van de toekomstige langetermijnbegroting van de EU voor 2028-2034: bekijk de routekaart voor adviezen. In het voorstel van de Europese Commissie wordt een algemeen streefcijfer van 35 % voor klimaat- en milieu-uitgaven voor de verschillende programma’s vastgesteld, wat betekent dat meer dan 700 miljard EUR zou worden vrijgemaakt om klimaat- en milieudoelstellingen te ondersteunen. De nationale en regionale partnerschapsplannen (NRPP’s), die middelen voor zowel regionale ontwikkeling als het gemeenschappelijk landbouwbeleid zouden combineren, zouden het belangrijkste instrument zijn om lokale gemeenschappen en bedrijven te ondersteunen bij de transitie naar schone energie, met een streefcijfer van 43 % voor klimaat- en milieu-uitgaven. De hervormingen voorzien echter niet in een specifiek programma dat gericht is op milieu- en klimaatactie en dat in de huidige begrotingsperiode toegankelijk is voor lokale en regionale belanghebbenden, zoals LIFE. 

· De VN-klimaatconferentie (UNFCCC COP31) zal van 9 tot en met 20 november 2026 plaatsvinden in Antalya, Turkije. In het door het CvdR goedgekeurde advies wordt er bij de partijen op aangedrongen om tijdens de COP31 de tijdens de COP28 gedane toezeggingen te hernieuwen en overeenstemming te bereiken over een geloofwaardig traject om fossiele brandstoffen snel af te bouwen, de capaciteit voor hernieuwbare energie te verdrievoudigen en de energie-efficiëntie tegen 2030 te verdubbelen, in overeenstemming met het concurrentievermogen van de industrie, technologische innovatie en sociale rechtvaardigheid. De CvdR-delegatie zal de EU oproepen het voortouw te nemen bij de inspanningen om een verplichte en tijdgebonden dialoog op meerdere niveaus op mondiaal niveau tot stand te brengen en de belemmeringen voor de toegang van steden en regio’s tot klimaatfinanciering aan te pakken.

· Het CvdR zal ook de lokale en regionale overheden van Europa vertegenwoordigen op de VN-biodiversiteitsconferentie (CBD COP17) in Jerevan, Armenië, tussen 19 en 30 oktober 2026. In het CvdR-advies wordt benadrukt dat de bescherming en het herstel van de biodiversiteit ook de aanpassing aan de klimaatverandering op lokaal en regionaal niveau versterkt. Het dringt aan op een tijdige herziening, goedkeuring en doeltreffende uitvoering van de nationale biodiversiteitsstrategieën en actieplannen, met betrokkenheid van de lokale en regionale overheden. De COP17 moet ook een ambitieus pakket voor het mobiliseren van middelen opleveren dat de toegang van steden en regio’s tot financiering verbetert. 

Contactpersoon:

Lauri Ouvinen
Tel. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu