Éigeandáil aeráide: Ní mór don chéad bhuiséad eile de chuid an Aontais tacú le hiarrachtaí na gcathracha agus na réigiún

Tar éis ceann de na tonnta teasa is foircní a taifeadadh riamh i lár agus in iarthar na hEorpa, tá cathracha agus réigiúin ag tathant ar an Aontas a áirithiú go n-áireofar sa chéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais tacaíocht shoiléir thiomnaithe don oiriúnú don athrú aeráide agus don mhaolú ar an athrú aeráide ar an leibhéal áitiúil agus réigiúnach.

I ndíospóireacht le Leas-Uachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh Teresa Ribera, chuir ceannairí áitiúla agus réigiúnacha in iúl gur mór acu a thiomanta atá sí an fuinneamh agus an gníomhú ar son na haeráide a choinneáil ar bharr chlár oibre an Aontais agus chuir siad i bhfios go láidir gur riachtanas eacnamaíoch é an t-aistriú chuig fuinneamh glan, mar a léirítear leis na géarchéimeanna iomadúla fuinnimh. Leag siad béim freisin ar a thábhachtaí atá gníomhaíocht fhonáisiúnta ar son na haeráide agus an chomhshaoil ar an leibhéal domhanda trí shraith moltaí do COP31 maidir leis an aeráid agus do COP17 maidir leis an mbithéagsúlacht.

An 1 Iúil, ghlac seisiún iomlánach Choiste Eorpach na Réigiún tuairim faoi stiúir Mhéara Vársá Rafał Trzaskowski (PL/PPE), ina dtugtar rabhadh go bhfuil an baol ann go lagóidh an struchtúr atá beartaithe don chéad bhuiséad ilbhliantúil eile de chuid an Aontais baint amach spriocanna aeráide agus comhshaoil an Aontais agus go méadóidh sé éagothromaíochtaí críochacha. Cuirtear in iúl sa tuairim freisin go bhfuil imní uirthi faoi dhébhríocht na gcuspóirí agus faoi shainmhínithe.

Tugtar le fios sa tuairim ó CnaR go mbeidh sé deacair an sprioc ghinearálta 35 % maidir le caiteachas a bhaineann leis an aeráid agus leis an gcomhshaol – suas le 43 % sna Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha (NRPP) agus sa Chiste Eorpach um Iomaíochas (ECF) – a bhaint amach gan úinéireacht chríochach láidir, leithdháileadh soiléir freagrachtaí idir leibhéil éagsúla rialtais agus cistiú intuartha a bhaineann le straitéisí aeráide, fuinnimh agus comhshaoil. Leagann sí béim ar an ngá atá le rianú trédhearcach caiteachais, modheolaíochtaí láidre aicmithe agus táscairí soiléire feidhmíochta chun ‘glas-snasú’ a sheachaint agus chun a áirithiú go mbainfear amach leis an sprioc 35 % ar bhealach inchreidte agus inléirithe maidir le gealltanais aeráide agus chomhshaoil an Aontais.

Ina theannta sin, chuir na réigiúin agus na cathracha in iúl gur cúis imní dóibh nach bhfuil clár tiomnaithe ann le haghaidh gníomhaíocht chomhshaoil, tar éis comhpháirt an chláir LIFE maidir leis an Dúlra agus leis an mBithéagsúlacht a chomhtháthú i Saoráid iltosaíochta níos leithne an Aontais. I bhfianaise an róil lárnaigh atá ag cathracha maidir le rathúnas, cumas nuálaíochta agus iomaíochas inbhuanaithe na hEorpa, creideann CnaR gur cheart leithdháileadh buiséid faoi chosaint le haghaidh cúnamh spriocdhírithe agus cistiú díreach do thionscadail aistrithe ghlais chuig cathracha agus bailte de gach méid a áireamh sa tSaoráid.

Ghlac CnaR freisin na moltaí uaidh maidir le COP31 UNFCCC agus COP17 maidir leis an mbithéagsúlacht a bheidh ar siúl an fómhar seo. Sa tuairim, faoi stiúir chathaoirleach choimisiún ENVE, Kostas Bakoyannis (EL/PPE), Comhalta de Chomhairle Cathrach na hAithne, leagtar béim ar na naisc láidre idir an t-athrú aeráide, cailliúint na bithéagsúlachta agus athléimneacht uisce, agus cuirtear i bhfios go láidir go bhfuil gealltanais dhomhanda maidir leis an mbithéagsúlacht agus leis an aeráid ag brath ar a gcur chun feidhme ar an leibhéal áitiúil. Tá na réigiúin agus na cathracha ag tathant ar an Aontas agus ar na rialtais náisiúnta rannpháirtíocht fhóinteach na n-údarás áitiúil agus réigiúnach a áirithiú – ní hamháin mar bhreathnóirí, ach mar rannchuiditheoirí leis an gcur chun feidhme, leis an  tuairisciú agus leis an gcuntasacht, le tacaíocht ó rochtain níos fearr ar mhaoiniú, ar eolas agus ar shonraí.

Sleachta:

Kata Tüttő, Uachtarán Choiste Eorpach na Réigiún agus comhalta de Chomhairle Cathrach Bhúdaipeist: “Le blianta beaga anuas, tá aird pholaitiúil na hEorpa athraithe go hintuigthe i dtreo teorainneacha, slándála agus géarchéimeanna geopholaitiúla. Ach i gcás ceannairí áitiúla agus réigiúnacha, ní dheachaigh an ghéarchéim aeráide i léig riamh. Cuireann gach tonn teasa, gach triomach, gach falscaí agus gach tuile i gcuimhne dúinn go bhfuil ár gcathracha ag téamh, go bhfuil ár n-aibhneacha ag triomú agus go bhfuil ár bpobail ag éirí níos leochailí. Tá na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha fós freagrach as formhór na mbeart maidir le hoiriúnú don athrú aeráide agus maolú ar an athrú aeráide a chur i gcrích. Is í an cheist anois an mbeidh na hacmhainní acu chun leanúint ar aghaidh. Ní mór don chéad bhuiséad eile de chuid an Aontais misean fadtéarmach an Bheartais Chomhtháthaithe a chaomhnú, infheistíocht a dhéanamh i réigiúin, i mbonneagar, sa dúlra agus i gcórais fuinnimh, seachas a bheith ina uirlis bhuan freagartha ar ghéarchéimeanna. Tá an t-am againn fós an treocht sin a aisiompú, agus is mór agam tiomantas an Leas-Uachtaráin Feidhmiúcháin Ribera a áirithiú go bhfanfaidh gníomhaíocht aeráide agus fuinnimh go daingean ar chlár oibre an Aontais.”

Rafał Trzaskowski (PL/PPE), Méara Vársá agus rapóirtéir CnaR maidir le ‘Príomhshruthú tosaíochtaí aeráide, fuinnimh agus comhshaoil ar fud an Chreata Airgeadais Ilbhliantúil’: “An Eoraip a infheistíonn san fhuinneamh glan, san oiriúnú don athrú aeráide agus sa nuálaíocht ina réigiúin agus ina cathracha, beidh sí níos sábháilte, níos athléimní agus níos rathúla. Sin é an fáth nach mór ardáin rialachais il-leibhéil agus caibidlí éigeantacha uirbeacha agus réigiúnacha a áireamh sna Pleananna Náisiúnta Téarnaimh agus Athléimneachta, agus nach mór don Chiste Eorpach Iomaíochais maoiniú díreach a chur ar fáil do phleananna áitiúla fuinnimh agus aeráide agus bonneagar dé-úsáide a aithint. Ba cheart do CAI cúnamh spriocdhírithe agus cistiú díreach a chur ar fáil do thionscadail aistrithe chuig cathracha de gach méid, rud a mhéadóidh na deiseanna do threoirthionscadail agus do thástáil. Is iad na críocha a infheistíonn go straitéiseach san aistriú fuinnimh na críocha a mheallann tallann, a chruthaíonn poist ardcháilíochta agus a fhanann láidir agus athléimneach ó thaobh an gheilleagair de. "

Kostas Bakoyannis (EL/PPE), Comhalta de Chomhairle Cathrach na hAithne, cathaoirleach choimisiún ENVE agus rapóirtéir CnaR maidir le ‘Fís dhomhanda aeráide agus fuinnimh an Aontais – I dtreo caibidlíocht dhomhanda aeráide agus chomhshaoil níos cuimsithí’: “Leagtar amach sa tuairim seo tosaíochtaí polaitiúla CnaR roimh dhá chomhdháil dhomhanda ríthábhachtacha i mbliana: CBD COP17 na Náisiún Aontaithe maidir leis an mbithéagsúlacht agus UNFCCC COP31 maidir leis an aeráid. Agus aghaidh á tabhairt ag an Eoraip ar thonnta teasa nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo, ar neamhshlándáil fuinnimh atá ag dul i méid agus ar bhrú méadaitheach ar phobail, tá an teachtaireacht soiléir: ní mór dúinn dlús a chur leis an aistriú ó bhreoslaí iontaise, iarrachtaí oiriúnaithe aeráide a neartú agus infheistíocht a dhéanamh i réitigh dhúlrabhunaithe lena gcosnaítear daoine agus éiceachórais araon. Is sna réigiúin agus sna cathracha a dhéantar fíorghníomhaíocht de ghealltanais dhomhanda, agus ní mór iad a aithint mar chomhpháirtithe iomlána chun spriocanna aeráide agus bithéagsúlachta a bhaint amach.

Tuilleadh eolais:

· Grianghraif agus físeáin de dhíospóireacht iomlánach CnaR agus den phreasphointe leis an Leas-Uachtarán Feidhmiúcháin Ribera

· Is í an Eoraip an mhór-roinn is mó atá ag téamh ar domhan, agus bíonn tonnta teasa ina gcúis le níos mó básanna san Eoraip ná gach guais nádúrtha eile le chéile. Bhí an tseachtain roimh an seisiún iomlánach ar cheann de na cinn is teo a taifeadadh riamh i lár agus in iarthar na hEorpa. Tomhaiseadh teochtaí níos airde ná riamh sa Ghearmáin (41.7 °C), sa Pholainn (40.5 °C), sa tSeicia (41.9 °C) agus sa Danmhairg (36.6 °C). Thaifead an Fhrainc a lá is teo riamh an 24 Meitheamh le meánteocht náisiúnta de 30.0 °C, agus léiríonn na chéad mheastacháin básmhaireacht iomarcach shuntasach, go háirithe i measc daoine scothaosta. Léiríonn staidéar a d’fhoilsigh World Weather Attribution nasc soiléir idir déine na toinne teasa agus an méadú ar astaíochtaí breosla iontaise.

· Tá an tuairim a glacadh mar chuid de shraith 20 tuairim a bhfuil CnaR ag obair orthu chun measúnú a dhéanamh ar ghnéithe agus rialacháin shonracha de bhuiséad fadtéarmach an Aontais 2028-34: treochlár na dtuairimí a sheiceáil. Leagtar síos sa gCoimisiún Eorpach sprioc ghinearálta 35% maidir le caiteachas ar an aeráid agus ar an gcomhshaol ar fud na gclár éagsúil, rud a chiallaíonn go mbainfí leas as os cionn €700 billiún chun tacú le cuspóirí aeráide agus comhshaoil. Bheadh na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha (NRPP), lena gcomhcheanglófaí cistí don fhorbairt réigiúnach agus don Chomhbheartas Talmhaíochta araon, ar an bpríomhuirlis chun tacú le pobail agus gnólachtaí áitiúla san aistriú chuig fuinneamh glan, le sprioc caiteachais aeráide agus comhshaoil 43 %. Mar sin féin, ní bheartaítear leis na hathchóirithe aon chlár tiomnaithe atá dírithe ar an gcomhshaol agus ar ghníomhú ar son na haeráide agus atá inrochtana do gheallsealbhóirí áitiúla agus réigiúnacha, amhail LIFE sa téarma reatha buiséid. 

· Beidh Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide (COP31 UNFCCC) ar siúl in Antalya na Tuirce ón 9 go dtí an 20 Samhain 2026. Sa tuairim a ghlac CnaR, tathantaítear ar na Páirtithe na gealltanais a rinneadh ag COP28 a athnuachan ag COP31 agus teacht ar chomhaontú maidir le bealach inchreidte chun deireadh a chur go pras le breoslaí iontaise, acmhainneacht fuinnimh in-athnuaite a mhéadú faoi thrí agus feabhsuithe éifeachtúlachta fuinnimh a dhúbailt faoi 2030, i gcomhréir leis an iomaíochas tionsclaíoch, leis an nuálaíocht theicneolaíoch agus leis an gcothroime shóisialta. Iarrfaidh toscaireacht CnaR ar an Aontas a bheith ar thús cadhnaíochta sna hiarrachtaí chun idirphlé il-leibhéil atá sainordaithe agus faoi cheangal ama a bhunú ar an leibhéal domhanda, agus chun aghaidh a thabhairt ar bhacainní ar rochtain na gcathracha agus na réigiún ar mhaoiniú don troid i gcoinne an athraithe aeráide.

· Déanfaidh CnaR ionadaíocht freisin ar rialtais áitiúla agus réigiúnacha na hEorpa ag Comhdháil Bithéagsúlachta na Náisiún Aontaithe (CBD COP17) in Eireaván na hAirméine, idir an 19 agus an 30 Deireadh Fómhair 2026. Cuirtear i bhfios go láidir sa tuairim ó CnaR go neartaítear oiriúnú don athrú aeráide ar an leibhéal áitiúil agus réigiúnach freisin tríd an mbithéagsúlacht a chosaint agus a athbhunú. Iarrann sé go ndéanfaí Straitéisí agus Pleananna Gníomhaíochta Náisiúnta maidir leis an mBithéagsúlacht a athbhreithniú, a ghlacadh agus a chur chun feidhme go héifeachtach go tráthúil, le rannpháirtíocht na n-údarás áitiúil agus réigiúnach. Ba cheart do COP17 pacáiste uaillmhianach maidir le slógadh acmhainní a chur ar fáil freisin lena neartófar an rochtain atá ag cathracha agus réigiúin ar mhaoiniú. 

Teagmháil:

Lauri Ouvinen
Teil. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu