Grondrechten

Handhaving en bescherming van de grondrechten op lokaal en regionaal niveau.

Op deze pagina

Bij de bevordering en bescherming van de grondrechten spelen lokale en regionale overheden een cruciale rol. Zij vormen het bestuursniveau dat het dichtst bij de burgers staat en dat daardoor vaak het eerste is dat mensenrechtenaspecten van bijvoorbeeld onderwijs, huisvesting, sociale zorg en openbare veiligheid in kaart brengt en aanpakt. 

Cruciale rol van lokale en regionale overheden 

  • Lokale naleving van mensenrechten: Lokale en regionale overheden doen mensenrechtenverplichtingen concreet gestand doordat ze essentiële openbare diensten leveren die rechtstreeks van invloed zijn op het dagelijks leven van de burgers. 
  • Bescherming van kwetsbare groepen: Zij bevorderen gelijkheid en non-discriminatie door de toegang tot diensten voor iedereen te waarborgen, ook voor minderheden, migranten, personen met een handicap en daklozen. 
  • Verlening van toegankelijke rechtsmiddelen: Lokale overheden kunnen onafhankelijke klachtenmechanismen instellen, zoals ombudspersonen, waardoor het voor burgers gemakkelijker wordt om schendingen van rechten te melden en aan te pakken. 
  • Empowerment van burgers: Lokale en regionale overheden dragen ertoe bij dat burgers zich bewuster worden van de grondrechten en dat ze deze begrijpen en opeisen. 
  • Ondersteuning van het maatschappelijk middenveld en burgerparticipatie: Lokale overheden bevorderen een open dialoog en partnerschappen met maatschappelijke organisaties en creëren inspraakmogelijkheden voor burgers via openbare raadplegingen, participatieve budgettering en lokale fora. 
  • Bescherming van de democratie: Lokale en regionale overheden verkeren bij uitstek in een positie om bedreigingen zoals desinformatie of inmenging in lokale democratische processen op te sporen en hierop te reageren, en om de vrijheid van meningsuiting, informatie en politieke deelname te helpen beschermen. 
  • Bevordering van burgerschapsvorming: Zij steunen initiatieven die stimuleren dat burgers, met name ook jongeren en kwetsbare groepen, goedgeïnformeerd en actief participeren. 

De afgelopen jaren zijn er diverse initiatieven ontplooid om de democratie en de grondrechten op lokaal en regionaal niveau te beschermen en te promoten. Zo heeft het CvdR het EU-netwerk van lokale raadsleden opgericht, dat tot doel heeft de betrokkenheid van de burgers bij het Europese project te vergroten via de inbreng van gekozen politici uit hun kieskring. In 2021 heeft het CvdR samen met de stad Gdańsk en het International Cities of Refuge Network (Icorn) de Paweł Adamowicz-prijs in het leven geroepen, waarmee sindsdien wordt opgekomen voor democratische waarden zoals de vrijheid van denken, diversiteit en solidariteit, voor de bestrijding van vreemdelingenhaat en haatzaaiende uitlatingen en voor de bevordering van gelijke kansen, sociale integratie en grondrechten.  

Veel steden, zoals Barcelona, Gdańsk, Lund, Sopot en Wenen, worden een “mensenrechtenstad” doordat zij zich expliciet hebben verbonden tot het kader van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten om rechten op lokaal niveau te versterken. Dit behelst dat zij zich actief voor de bevordering van democratische waarden en burgerparticipatie inzetten en mensenrechtenbeginselen integreren in alle aspecten van het stedelijk bestuur. Tegelijkertijd sluiten steeds meer Europese steden, zoals Barcelona, Wenen en Cascais, zich aan bij het initiatief Europese hoofdstad van de democratie, waarmee nieuwe mogelijkheden voor democratische innovatie en uitwisseling worden gecreëerd en nieuwe vormen van participerende en inclusieve democratie worden verkend. 

Samenwerking met het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA)    

Met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is een waaier aan grondrechten voor burgers en ingezetenen van de EU verankerd in het primaire EU-recht. Het Handvest is van toepassing op autoriteiten van de EU en de lidstaten wanneer zij handelen binnen het toepassingsgebied van het EU-recht.

Het CvdR werkt nauw met het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten samen om het Handvest bij lokale en regionale overheden bekender te maken en de bevordering en bescherming van de grondrechten op lokaal niveau te steunen. 

Sinds 2009 organiseren de commissie CIVEX en het FRA een jaarlijkse dialoog. Deze biedt de gelegenheid om van gedachten te wisselen over grondrechtenkwesties die op regionaal en lokaal niveau van belang zijn en om kennis te delen over lokale en regionale grondrechtenpraktijken die verspreid over de EU worden toegepast. Tijdens deze jaarlijkse dialogen worden onder meer de volgende onderwerpen besproken: 

  • de bestrijding van discriminatie en onverdraagzaamheid; 
  • de bescherming en integratie van vluchtelingen en ontheemden; 
  • kinderbescherming; 
  • de rol van lokale en regionale overheden bij het versterken van de democratie en de grondrechten in de EU.

Het CvdR en het FRA werken niet alleen samen bij de jaarlijkse dialoog, maar ook via gezamenlijke activiteiten zoals workshops in het kader van de Europese Week van regio’s en steden, opleidingen, thematische presentaties tijdens vergaderingen van de commissie CIVEX, input van het FRA voor CvdR-adviezen, bijdragen aan hun respectieve conferenties en evenementen, en de promotie van adviezen, studies, rapporten, toolkits en opleidingsmateriaal van het CvdR en het FRA. 

Nuttige hulpbronnen  

EU-financieringsmogelijkheden 

Door de Europese Unie gefinancierde projecten  

Adviezen

Toegang tot alle adviezen