EU-integratie is 'kritisch' en 'aanzienlijke stimulans' voor Oekraïense steden en regio's

Oekraïense lokale en regionale overheden, die sinds de grootschalige invasie van Rusland in 2022 alom worden geprezen om hun veerkracht, hebben gezegd dat decentralisatie, opleidingsprogramma’s, internationale partnerschappen en een beter begrip van de EU-processen van cruciaal belang zullen zijn voor hun ontwikkeling bij de voorbereiding op de toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie. 

Tijdens eenvergadering op 21 oktober van de door het Europees Comité van deRegio’s opgerichtewerkgroep Oekraïnehebben vertegenwoordigers van Oekraïense steden en regio’s echter verklaard dat zij deze winter vooral behoefte hebben aan voldoende generatoren om het hoofd te bieden aan de vernietiging van het elektriciteitsnet als gevolg van Russische aanvallen.  

De omvang van de dagelijkse dreiging van Rusland werd onderstreept door de voorzitter van het Congres van lokale en regionale overheden van de Raad van Europa, Marc Cools, die zei dat de acties van Rusland "bijna kwalificeren als culturele genocide" en er bij lokale en regionale leiders in de EU op aandrong "lobby ... om ervoor te zorgen dat er echt sterke steun is en dat Oekraïne de middelen heeft die het nodig heeft om zichzelf te verdedigen en de overwinning veilig te stellen". 

De vergadering, die werd voorgezeten door Aleksandra Dulkiewicz, burgemeester van Gdansk, ging over de stand van zaken met betrekking tot de toetreding van Oekraïne tot de EU vanuit het perspectief van steden en regio’s. Oleksii Riabykin, de onlangs benoemde viceminister van Gemeenschappen en Territoriale Ontwikkeling van Oekraïne, beschreef de Europese integratie als "een belangrijke stimulans voor de ontwikkeling van steden en regio's" en zei dat het "van cruciaal belang" is dat de volgende langetermijnbegroting van de EU middelen bevat voor Oekraïense regio's, met name via grensoverschrijdende, interregionale en transnationale samenwerkingsprogramma's.

Decentralisatie en integratie in de EU

De uitbreidingsagenda van de EU met Oekraïne heeft een prominente plaats ingeruimd voor decentralisatie en het thema stond centraal in de besprekingen tijdens de vergadering. Vitalii Bezghin, voorzitter van de parlementaire subcommissie Administratieve en territoriale organisatie van staatsmacht, lokale autonomie, regionale ontwikkeling en stadsplanning van de Verkhovna Rada, zei dat "decentralisatie en een sterke multilevel governance prioriteiten van ons zijn".

Oekraïne is in 2014 begonnen met grootschalige decentralisatiehervormingen, die zeer populair waren en algemeen werden beschouwd als cruciaal voor het vermogen van Oekraïne om de grootschalige invasie van Rusland in februari 2022 te weerstaan. Viceminister Riabykin beschreef decentralisatie als "de meest succesvolle of een van de meest succesvolle hervormingen in ons land".

De invasie leidde echter tot het opleggen van de staat van beleg en bijgevolg tot de opschorting van de hervormingen. Vertegenwoordigers van vier Oekraïense territoriale verenigingen tijdens de vergadering – de Vereniging van Oekraïense steden, de Oekraïense Vereniging van districten en regionale raden, de Vereniging van samengevoegde territoriale gemeenschappen en de All-Oekraïense Vereniging van gemeenschappen – zeiden dat zij aandringen op voltooiing en goedkeuring van wetgeving om verdere decentralisatiehervormingen mogelijk te maken, zowel op regionaal als op lokaal niveau. In de huidige ontwerpwetgeving worden de bevoegdheden van de centrale en lokale overheden niet duidelijk genoeg afgebakend.

Er werden ook oproepen gedaan aan de Oekraïense regering om een strategie te ontwikkelen voor de versterking van lokaal zelfbestuur, om aanvullende middelen te verstrekken aan lokale en regionale overheden en om enkele tientallen wetgevingsteksten aan te nemen of te herzien, waarvan vele verband houden met de integratie van Oekraïne in EU-programma's.

De nauwere banden met de EU komen tot uiting in de manier waarop lokale en regionale overheden in hun dagelijkse werkzaamheden omgaan met EU-aangelegenheden. Viceminister Riabykin zei dat elk van de Oekraïense regionale militaire (staats)administraties nu een adjunct-hoofd zal hebben dat verantwoordelijk is voor de Europese integratie. Tetiana Yehorova-Lutsenko, voorzitter van de Oekraïense vereniging van lokale en regionale raden en voorzitter van de regionale raad van Kharkiv, zei dat regionale raden hebben besloten Europese integratiehubs voor hun raadsleden te creëren.

Opleiding en partnerschappen

Oekraïense vertegenwoordigers benadrukten echter dat raadsleden extra steun nodig zullen hebben om kennis en ervaring op te doen over de werking van bestuursprocessen in de EU en over EU-beleid zoals regionale ontwikkeling en het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

Het Europees Comité van de Regio’s heeft gehoor gegeven aan de verzoeken van Oekraïense verenigingen om steun voor capaciteitsopbouw door in te stemmen met de lancering van het proefproject “Ondersteuning van het opleidings- en stageprogramma voor Oekraïense gemeenten” (TIPS4UA). TIPS4UA is geïnitieerd door de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne en wordt uitgevoerd door het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) in samenwerking met U-LEAD en Europa en uitvoerende partners in de EU. Het doel ervan is het personeel van Oekraïense gemeenten en lokale leiders te helpen bij de uitvoering van herstel-, wederopbouw- en moderniseringsprojecten. U-LEAD met Europa vertelde de leden van de werkgroep Oekraïne dat de proeffase volgend jaar moet beginnen.

De bevordering van peer-to-peersamenwerking is een belangrijk aspect van de werkzaamheden van de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne, die in juni 2022 is opgericht. Het Europees Comité van de Regio’s fungeert als secretariaat van de Alliantie.

Het aantal regio’s en steden in de EU en Oekraïne die partnerschappen zijn aangegaan, is sinds februari 2022 aanzienlijk gestegen, en Oekraïense politieke leiders op alle niveaus – waaronder president Volodymyr Zelensky – hebben herhaaldelijk de hoop uitgesproken dat elke Oekraïense stad of regio een partner in de EU zal vinden.

Patrick Molinoz,vicevoorzitter van de regio Bourgogne-Franche-Comté en voorzitter van de commissieBurgerschap, Governance, Institutionele en Externe Aangelegenheden (CIVEX) van het CvdR, zei dat het Franse Congres van burgemeesters de burgemeesters van enkele van de grootste steden van Oekraïne en de voorzitters van de territoriale verenigingen van Oekraïne heeft uitgenodigd voor zijn plenaire vergadering op 19 november, waar Franse gemeenschappen de gelegenheid zullen krijgen om na te gaan hoe zij partnerschappen met hun Oekraïense tegenhangers kunnen aangaan. De heer Molinoz, wiens regio onlangs een partnerschap is aangegaan met de regio Vinnytsia, is betrokken geweest bij de organisatie van het evenement.

De vergadering van de werkgroep Oekraïne was de laatste in het huidige mandaat van het Europees Comité van de Regio’s, dat in januari afloopt. Het evenement kan hieropnieuw worden bekeken.

Citaten: 

Aleksandra Dulkiewicz, burgemeester van Gdansk en voorzitter van de werkgroep Oekraïne: "In deze werkgroep was onze primaire doelstelling om de Oekraïense lokale en regionale overheden te ondersteunen bij hun lopende Europese hervormingsprocessen. Met name via gerichte peer-to-peer-uitwisselingen en programma's voor capaciteitsopbouw. We hebben de decentralisatie en de hervormingen van het openbaar bestuur in Oekraïne voortdurend ondersteund door beste praktijken en beleidsadvies uit te wisselen om het lokale en regionale bestuur te verbeteren." 

Oleksii Riabykin,viceminister van Gemeenschappen en Territoriale Ontwikkeling van Oekraïne: "Oekraïne werkt actief aan de verdieping van de betrekkingen met het Europees Comité van de Regio's door de oprichting van een gemengd raadgevend comité.

Marc Cools, voorzitter van het Congres van lokale en regionale overheden van de Raad van Europa: "Het Congres, de Raad van Europa, als geheel, staat volledig achter Oekraïne. Dat hebben we sinds 2014 al meermaals gedaan, door middel van verklaringen, maar niet alleen dat. We hebben dat opnieuw gedaan [in de plenaire vergadering van het Congres van 15-16 oktober 2024] door middel van een zeer duidelijke verklaring waarin alle misbruiken door de Russische Federatie worden veroordeeld, maar ook een punt wordt aangepakt dat bijna kan worden omschreven als culturele genocide, een punt dat wordt opgeworpen door de wens van Rusland om de hele Oekraïense geschiedenis te vernietigen, de hele Oekraïense cultuur."

Vitalii Bezghin,lid van de Verkhovna Rada, voorzitter van de parlementaire subcommissieAdministratieveen territoriale organisatie en lokale autonomie:   "Als we het hebben over een Europese toekomst, denk ik dat Oekraïne het eerste land ter wereld is dat zijn institutionele hervormingen als gevolg van de Europese integratie realiseert in een periode van grootschalige agressie. En natuurlijk, wanneer we het hebben over hervormingen, is decentralisatie en een sterk multilevel governance onze prioriteit."