Integracja z UE jest "krytycznym" i "znaczącym bodźcem" dla ukraińskich miast i regionów

Ukraińskie władze lokalne i regionalne, które są szeroko chwalone za swoją odporność od czasu inwazji Rosji na pełną skalę w 2022 r., stwierdziły, że decentralizacja, programy szkoleniowe, partnerstwa międzynarodowe i głębsze zrozumienie procesów UE będą miały kluczowe znaczenie dla ich rozwoju w ramach przygotowań do przystąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej. 

Jednak na posiedzeniu 21 października grupy roboczej ds. Ukrainy powołanejprzez Europejski Komitet Regionów przedstawiciele ukraińskich miast i regionów stwierdzili, że ich najpilniejszą potrzebą tej zimy jest pozyskanie wystarczającej liczby generatorów, aby poradzić sobie ze zniszczeniem sieci elektroenergetycznej spowodowanym rosyjskimi atakami. 

Skala codziennego zagrożenia ze strony Rosji została podkreślona przez przewodniczącego Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy, Marca Coolsa, który powiedział, że działania Rosji "prawie kwalifikują się jako ludobójstwo kulturowe" i wezwał przywódców lokalnych i regionalnych w UE do "lobbowania ... w celu zapewnienia, że istnieje naprawdę silne poparcie i że Ukraina ma środki potrzebne do obrony i zapewnienia zwycięstwa". 

Spotkanie, któremu przewodniczyła Aleksandra Dulkiewicz, burmistrz Gdańska, koncentrowało się na stanie prac nad przystąpieniem Ukrainy do UE z perspektywy miast i regionów. Oleksii Riabykin, nowo mianowany wiceminister ds. społeczności i rozwoju terytorialnego Ukrainy, opisał integrację europejską jako „znaczący bodziec dla rozwoju miast i regionów” i stwierdził, że „krytycznie ważne” jest, aby następny długoterminowy budżet UE obejmował środki dla ukraińskich regionów, w szczególności za pośrednictwem programów współpracy transgranicznej, międzyregionalnej i transnarodowej.

Decentralizacja i integracja z UE

W programie rozszerzenia UE o Ukrainę położono szczególny nacisk na decentralizację, a temat ten był głównym tematem dyskusji na posiedzeniu. Vitalii Bezghin, przewodniczący Podkomisji Parlamentarnej Rady Najwyższej Ukrainy ds. Administracyjnej i Terytorialnej Organizacji Władzy Państwowej, Samorządu Lokalnego, Rozwoju Regionalnego i Urbanistyki, powiedział, że „decentralizacja i silne wielopoziomowe sprawowanie rządów są naszymi priorytetami”.

Ukraina rozpoczęła szeroko zakrojone reformy decentralizacyjne w 2014 r., które były bardzo popularne i powszechnie postrzegane jako krytyczne dla zdolności Ukrainy do wytrzymania inwazji Rosji na pełną skalę w lutym 2022 r. Wiceminister Riabykin określił decentralizację jako „najbardziej udaną lub jedną z najbardziej udanych reform w naszym kraju”.

Inwazja doprowadziła jednak do wprowadzenia stanu wojennego, a w konsekwencji do zawieszenia reform. Przedstawiciele czterech ukraińskich stowarzyszeń terytorialnych na posiedzeniu – Stowarzyszenia Miast Ukrainy, Ukraińskiego Stowarzyszenia Okręgów i Rad Regionalnych, Stowarzyszenia Zjednoczonych Społeczności Terytorialnych oraz Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Społeczności – stwierdzili, że nalegają na ukończenie prac legislacyjnych i przyjęcie ich w celu umożliwienia dalszych reform decentralizacyjnych, zarówno na szczeblu regionalnym, jak i lokalnym. Obecny projekt ustawy nie określa wystarczająco jasno uprawnień władz centralnych i lokalnych.

Wezwano również rząd Ukrainy do opracowania strategii wzmocnienia samorządu lokalnego, zapewnienia dodatkowych funduszy władzom lokalnym i regionalnym oraz przyjęcia lub zmiany kilkudziesięciu aktów prawnych, z których wiele jest związanych z włączeniem Ukrainy do programów UE.

Bliższe więzi z UE znajdują odzwierciedlenie w sposobie, w jaki władze lokalne i regionalne radzą sobie z kwestiami UE w swojej codziennej pracy. Wiceminister Riabykin powiedział, że każda z ukraińskich regionalnych administracji wojskowych (państwowych) będzie miała teraz zastępcę szefa odpowiedzialnego za integrację europejską. Tetiana Yehorova-Lutsenko, przewodnicząca Ukraińskiego Stowarzyszenia Rad Lokalnych i Regionalnych, a także przewodnicząca Rady Regionalnej Charkowa, powiedziała, że rady regionalne postanowiły utworzyć centra integracji europejskiej dla swoich radnych.

Szkolenia i partnerstwa

Przedstawiciele Ukrainy podkreślili jednak, że radni będą potrzebowali dodatkowego wsparcia, aby zdobyć wiedzę i doświadczenie na temat funkcjonowania procesów zarządzania w UE, a także polityk UE, takich jak rozwój regionalny i wspólna polityka rolna.

Europejski Komitet Regionów odpowiedział na wnioski ukraińskich stowarzyszeń o wsparcie na rzecz budowania zdolności, zgadzając się na uruchomienie projektu pilotażowego „Program szkoleń i staży – wsparcie dla ukraińskich gmin” (TIPS4UA). TIPS4UA został zainicjowany przez Europejski Sojusz Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy i jest wdrażany przez Europejski Komitet Regionów (KR) we współpracy z U-LEAD z Europą i partnerami wykonawczymi w UE. Jego celem jest pomoc pracownikom ukraińskich gmin i lokalnym przywódcom we wdrażaniu projektów odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji. U-LEAD z Europą powiedział członkom grupy roboczej ds. Ukrainy, że faza pilotażowa powinna rozpocząć się w przyszłym roku.

Promowanie partnerskiej współpracy jest kluczowym aspektem prac Europejskiego Sojuszu Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy, który utworzono w czerwcu 2022 r. Europejski Komitet Regionów pełni funkcję sekretariatu sojuszu.

Liczba regionów i miast UE i Ukrainy, które ustanowiły partnerstwa, znacznie wzrosła od lutego 2022 r., a ukraińscy przywódcy polityczni na wszystkich szczeblach – w tym prezydent Wołodymyr Zełenski – wielokrotnie wyrażali nadzieję, że każde ukraińskie miasto lub region znajdzie partnera w UE.

Patrick Molinoz,wiceprzewodniczący regionu Burgundia-Franche-Comté i przewodniczącyKomisji Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX) KR-u,powiedział, że francuski Kongres Burmistrzów zaprosił burmistrzów niektórych z największych ukraińskich miast i przewodniczących ukraińskich stowarzyszeń terytorialnych na swoją sesję plenarną 19 listopada, na której społeczności francuskie będą miały okazję określić, w jaki sposób mogą nawiązać partnerstwa ze swoimi ukraińskimi odpowiednikami. Molinoz, którego region niedawno nawiązał partnerstwo z regionem Winnicy, był zaangażowany w organizację tego wydarzenia.

Posiedzenie grupy roboczej ds. Ukrainy było ostatnim w obecnej kadencji Europejskiego Komitetu Regionów, która kończy się w styczniu. Wydarzenie można obejrzeć ponownie tutaj.

Cytaty: 

Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska i przewodnicząca grupy roboczej ds. Ukrainy: „Naszym głównym celem w ramach tej grupy roboczej było wspieranie ukraińskich władz lokalnych i regionalnych w trwających procesach reform europejskich. W szczególności poprzez ukierunkowane wymiany partnerskie i programy budowania zdolności. Nieustannie wspieramy decentralizację i reformy administracji publicznej na Ukrainie, dzieląc się najlepszymi praktykami i doradztwem politycznym w celu poprawy sprawowania rządów na szczeblu lokalnym i regionalnym. 

Oleksii Riabykin,wiceminister ds. rozwoju społeczności i terytoriów Ukrainy: „Ukraina aktywnie pracuje nad pogłębieniem stosunków z Europejskim Komitetem Regionów poprzez utworzenie wspólnego komitetu konsultacyjnego.

Marc Cools, przewodniczący Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy: „Kongres, Rada Europy, jako całość, w pełni popiera Ukrainę. Robiliśmy to przy wielu okazjach, od 2014 roku, poprzez oświadczenia, ale nie tylko. Zrobiliśmy to ponownie [na sesji plenarnej Kongresu w dniach 15–16 października 2024 r.] w bardzo jasnym oświadczeniu potępiającym wszystkie nadużycia popełnione przez Federację Rosyjską, ale także odnosząc się do punktu, który można niemal określić jako ludobójstwo kulturowe, punkt podniesiony przez pragnienie Rosji zniszczenia całej ukraińskiej historii, całej ukraińskiej kultury.

Vitalii Bezghin, członek Rady Najwyższej, przewodniczący Podkomisji Parlamentarnej ds. Organizacji Administracyjnej i Terytorialnej oraz Samorządu Lokalnego:  „Kiedy mówimy o przyszłości Europy, myślę, że Ukraina jest pierwszym krajem na świecie, który realizuje reformy instytucjonalne w związku z integracją europejską w okresie agresji na pełną skalę. Oczywiście, gdy mówimy o reformach, naszym priorytetem jest decentralizacja i silne wielopoziomowe sprawowanie rządów”.