Tijd voor 'duurzame oplossingen' voor Oekraïense vluchtelingen

Conferentie over democratische veerkracht, samen met besprekingen over Oekraïense vluchtelingen, het Middellandse Zeegebied en terrorismebestrijding, gehouden tijdens de CIVEX-vergadering in Nederland.

Drie reeksen aanbevelingen zijn op 9 september door de commissiefase van het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) gegaan — over steun voor Oekraïense vluchtelingen, over de uitvoering van het pact voor het Middellandse Zeegebied en over terrorismebestrijding.

De leden van de commissie Burgerschap, Governance, Institutionele en Externe Aangelegenheden (CIVEX) hebben ook in een vroeg stadium gediscussieerd over een cruciaal aspect van de agenda voor betere regelgeving en vereenvoudiging van de Europese Commissie.

De bijeenkomst, die plaatsvond in Eijsden in Limburg, ging gepaard met een conferentie over democratische veerkracht.

Vergaderdocumenten en een opname van de CIVEX-vergadering en de conferentie zijn beschikbaar op de evenementpagina.

80 jaar vrijheid vieren: Democratische veerkracht voor de toekomst

De conferentie, 'Tachtig jaar vrijheid vieren: Democratic Resilience for the Way Ahead" (Democratische weerbaarheid voor de toekomst), een maand voordat het CvdR volgens de planning voorstellen zal goedkeuren over een prioritair dossier - de oprichting van een Europees democratieschild met voorstellen om vertrouwen, veerkracht en paraatheid in democratische systemen te bevorderen. Het belang van het onderwerp werd onderstreept door de voorzitter van de commissie CIVEX, Magali Altounian (FR/Renew Europe), die in haar openingstoespraak zei dat "de verdediging van deze waarden en beginselen nog nooit zo dringend is geweest en dat de mobilisatie van verkozen ambtenaren en burgers nog nooit zo noodzakelijk is geweest".

Tijdens de eerste van twee sessies hebben denktanks die banden hebben met de Europese fracties een aantal van hun belangrijkste zorgen en voorstellen uiteengezet om de democratie op lokaal en regionaal niveau te versterken door het vertrouwen in politieke instellingen en politieke participatie terug te winnen. Een trans-Atlantisch perspectief werd geboden door Hélène Drainville, afgevaardigde-generaal van Québec in Brussel, die zei dat Québec een zeer succesvol programma heeft om jongeren voor te lichten over democratie, sancties kan opleggen aan iedereen die opzettelijk desinformatie verspreidt om verkiezingen omver te werpen of het vertrouwen in het verkiezingsproces te vernietigen, en in 2018 de Verklaring van Montreal voor de duurzame ontwikkeling van kunstmatige intelligentie heeft aangenomen om een ethisch kader voor de ontwikkeling en inzet van AI te helpen ontwikkelen.

De tweede sessie was een intergenerationeel gesprek tussen leden van het CvdR en leerlingen van scholen in de provincie Limburg over desinformatie, democratie, de oorlog in Oekraïne en de uitbreiding van de EU. Elianne Demollin-Schneiders (NL/N.I.), regionaal minister van de provincie Limburg, die de discussie leidde, zei: "Om onze democratieën te beschermen, moeten we regelmatig naar jongeren luisteren. We moeten van dergelijke intergenerationele dialogen een gangbare praktijk maken in onze steden."

De burgemeesters van Eijsden-Margraten en Duinkerken gaven historische perspectieven die herinnering, democratie en het Europese project met elkaar verbinden. Alain Krijnen van Eijsden-Margraten identificeerde gastvrijheid, nieuwsgierigheid en verantwoordelijkheid als essentiële elementen in de inspanningen om de vitaliteit van democratische instellingen te behouden. Patrice Vergriete van Duinkerken benadrukte het belang van het behoud van een collectieve herinnering aan oorlog, geweld en burgerlijk lijden. Duinkerken leidt het initiatief Cities of Remembrance, dat steden samenbrengt die gericht zijn op het bevorderen van vrede, verzoening en democratische waarden.

Andere belangrijke take-aways waren onder meer de noodzaak van gezamenlijke inspanningen om een positief verhaal over democratie te bevorderen en jongeren uit te rusten met de vaardigheden om uitdagingen zoals nepnieuws het hoofd te bieden.

“Van tijdelijke bescherming naar duurzame oplossingen voor ontheemde Oekraïners in de EU — de rol van steden en regio’s”

Volgens de huidige schattingen genieten 4,4 miljoen Oekraïners tijdelijke beschermingsrechten om in de EU te blijven vanwege de aanhoudende oorlog van Rusland in Oekraïne, een status die hen gemakkelijker toegang geeft tot verblijf, gezondheidszorg, onderwijs en sociale steun. In een initiatiefverslag, opgesteld door Antje Grotheer (DE/PSE), voorzitter van het stadsparlement van Bremen, stelt het CvdR dat de EU en haar lidstaten nu verder moeten gaan dan kwesties van kortetermijnontvangst in de richting van duurzame oplossingen die hen rechtszekerheid bieden over hun rechten in de EU na maart 2028 - wanneer hun rechten vervolgens zullen worden verlengd - en degenen die naar Oekraïne willen terugkeren, moeten helpen.

In het advies wordt getracht ervoor te zorgen dat lokale en regionale overheden, die verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de opvang en ondersteuning van Oekraïners, systematisch worden betrokken bij het ontwerpen en uitvoeren van de transitie die verder gaat dan tijdelijke bescherming. Het stelt dat een investering in tijd en geld ter ondersteuning van hun integratie - ook op de arbeidsmarkt - ten goede kan komen aan de gemeenschappen waar ze momenteel wonen, maar ook aan het herstel van Oekraïne morgen.

Toomas Sarapuu (EE/PSE), vicevoorzitter van de gemeenteraad van Võru, zei namens rapporteur Grotheer: "Tijdelijke bescherming kan geen permanente onzekerheid betekenen. Oekraïners die door de Russische oorlog ontheemd zijn geraakt, hebben in onze gemeenschappen een leven opgebouwd, hun kinderen gaan naar onze scholen en zij dragen bij aan onze samenlevingen. Europa heeft nu behoefte aan duurzame oplossingen die mensen duidelijkheid bieden voor de toekomst en steden en regio’s adequate, voorspelbare steun bieden.”

Het advies zal tijdens de CvdR-zitting in oktober worden goedgekeurd.

"ProtectEU: Agenda ter voorkoming en bestrijding van terrorisme"

De leden van de commissie CIVEX hechten hun goedkeuring aan een advies over de EU-agenda ter voorkoming en bestrijding van terrorisme, waarin zij zich met name richten op de veiligheid van openbare ruimten en infrastructuur en op de rol van lokale en regionale overheden op gebieden die van cruciaal belang zijn voor de preventie van radicalisering, zoals onderwijs, sociaal beleid, cultuur, jeugdzaken en sociale inclusie.

De rapporteur — Olgierd Geblewicz (PL/EVP), voorzitter van de regioraad van West-Pommeren — benadrukte dat terrorisme niet kan worden bekeken “door het prisma van de aanvallen die we de afgelopen decennia hebben meegemaakt”, met bedreigingen die nu meer verspreid zijn, een toenemend gebruik van internet en nieuwe technologieën, een verhoogd risico op radicalisering onder jongeren en een veranderende geopolitieke situatie. "Veiligheid begint lokaal," betoogde hij. "De preventie vindt plaats op lokaal en regionaal niveau, waar scholen, culturele instellingen, maatschappelijke organisaties en lokale diensten de eerste tekenen van radicalisering kunnen vaststellen."

Hij vervolgde: "Steden en regio's zijn verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de kritieke infrastructuur van Europa: ziekenhuizen, openbaar vervoer, watervoorzieningssystemen en andere essentiële diensten. We kunnen daarom niet verwachten dat lokale en regionale overheden onze burgers en infrastructuur doeltreffend beschermen zonder de juiste instrumenten, bevoegdheden en financiering."

De vergadering werd toegesproken door EP-lid François-Xavier Bellamy (FR/EVP), die benadrukte dat het belangrijk is de verantwoordelijkheid van regionale en lokale overheden te erkennen en te waarborgen. De ProtectEU-agenda wordt momenteel door drie commissies van het Europees Parlement besproken.

Het advies zal naar verwachting tijdens de zitting van oktober door het CvdR worden goedgekeurd.

Het pact voor het Middellandse Zeegebied: Eén zee, één pact, één toekomst

Met het oog op de eerste verjaardag van het EU-pact voor het Middellandse Zeegebied in november heeft de commissie CIVEX een advies goedgekeurd waarin de Europese Commissie wordt verzocht haar planningsmechanismen te versterken, zodat lokale en regionale overheden kunnen bijdragen aan de identificatie, uitvoering en monitoring van het actieplan van het pact.

Het pact is gebaseerd op drie pijlers — "vrede", "welvaart" en "stabiliteit" — en het actieplan heeft momenteel 21 punten, een aantal dat zal toenemen tot 28, aldus de Europese Commissie tegen de CIVEX-leden, met toevoeging van initiatieven op het gebied van bijvoorbeeld wetenschap, sport, handel en vervoer.

In het advies wordt gesteld dat meer aandacht moet worden besteed aan de territoriale dimensie van samenwerking. De leden van CIVEX en de vertegenwoordiger van het Europees Parlement – EP-lid Leoluca Orlando (IT/Groenen-EFA) – legden bijzondere nadruk op de uitdagingen waarmee eilanden worden geconfronteerd.

De CvdR-rapporteur — Magali Altounian (FR/Renew Europe), lid van de regioraad Provence-Alpes-Côte-d'Azur — zei: "Het welslagen van het pact voor het Middellandse Zeegebied zal grotendeels afhangen van zijn vermogen om lokale en regionale overheden als echte partners te mobiliseren, zijn thematische pijlers met elkaar te verbinden en voort te bouwen op de vele bestaande initiatieven en samenwerkingskaders in het Middellandse Zeegebied."

Het advies zal in december ter goedkeuring worden voorgelegd aan de voltallige vergadering van het CvdR. Eind oktober zullen het CvdR en lokale en regionale partners uit het hele Middellandse Zeegebied tijdens de jaarlijkse vergadering van de Euromediterrane vergadering van lokale en regionale overheden (ARLEM) een gezamenlijk advies uitbrengen over de uitvoering van het pact voor het Middellandse Zeegebied met de lokale en regionale overheden.

"Een eenvoudiger, duidelijker en beter gehandhaafd EU-rulebook"

Het laatste wetgevingspunt op de CIVEX-agenda was een eerste debat over een mededeling die de Europese Commissie op 28 april heeft gepubliceerd met het oog op "een eenvoudiger, duidelijker en beter gehandhaafd EU-rulebook". De CvdR-rapporteur, Matteo Luigi Bianchi (IT/ECR), lid van het lokale bestuur van Morazzone, lichtte zijn eerste gedachten toe en noemde de doelstellingen “geloofwaardig”, maar benadrukte dat “vereenvoudiging hand in hand moet gaan met subsidiariteit”.

Het debat, met bijdragen van academici van de Universiteit Maastricht, gaf aanleiding tot bezorgdheid over de effecten van het voorstel op effectbeoordelingen, over centralisatie, over mogelijk misbruik van 'urgentie' als rechtvaardiging voor deregulering en het gebruik van artificiële intelligentie bij naleving en monitoring.

Rapporteur Bianchi verklaarde: "Betere regelgeving betekent in de eerste plaats het vermijden van onnodig complexe regels, het verminderen van de administratieve lasten en het concentreren van het optreden van de Unie op wat echte Europese meerwaarde oplevert. Vereenvoudiging en concurrentievermogen hangen nauw samen: minder bureaucratie en meer rechtszekerheid zijn van essentieel belang, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen en voor de goede werking van de eengemaakte markt."

De commissie CIVEX zal in november over het advies stemmen en de goedkeuring ervan is gepland voor de zitting van februari 2027.