Uitbreiding moet de veiligheid van Europa versterken en de lokale democratie verdedigen, zeggen de EU-regio’s

Steun voor burgemeesters die in Turkije gevangen zijn gezet, weerspiegeld in een prijs voor de burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu.  

De Europese Unie moet de uitbreiding als een kwestie van veiligheid en veerkracht beschouwen en er tegelijkertijd voor zorgen dat de democratische normen – ook op lokaal en regionaal niveau – worden gehandhaafd in elk land dat betrokken is bij het EU-toetredingsproces, aldus het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) op 5 maart.

Bijeenkomst in de plenaire vergadering om de evaluatie door de Europese Commissie van de hervormingen in landen die het EU-lidmaatschap hebben aangevraagd, te evalueren, de vergadering van lokale en regionale vertegenwoordigers van de EU verwelkomde de vooruitgang in verschillende kandidaat-lidstaten, met name Oekraïne en Moldavië, maar waarschuwde voor zorgwekkende politieke spanningen in delen van de Westelijke Balkan en ernstige democratische achteruitgang in Georgië en Turkije.

Het CvdR sprak ook zijn steun uit voor lokale democratische leiders door de prijs van burgemeester Paweł Adamowicz uit te reiken aan de burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu, die al bijna een jaar in de gevangenis zit en door het CvdR is veroordeeld als een aanval op de lokale democratie.

Het debat vond plaats tegen de achtergrond van de aanhoudende oorlog van Rusland tegen Oekraïne, toenemende hybride dreigingen en verhoogde geopolitieke instabiliteit. De leden benadrukken dat uitbreiding niet langer alleen een technisch proces van aanpassing van de wetgeving is, maar ook een strategische noodzaak voor de defensie, de economische veerkracht en de democratische stabiliteit van Europa.

Oekraïne, Moldavië en Georgië

In een advies van Patrick Molinoz (FR/PSE), vicevoorzitter van de regio Bourgogne-Franche-Comté, prees het CvdR de vastberadenheid van Oekraïne om hervormingen en decentralisatie na te streven, ondanks een grootschalige oorlog. Hij toonde zich ingenomen met de maatregelen die in juli 2025 zijn genomen om de onafhankelijkheid van instellingen voor corruptiebestrijding te herstellen en wees op de aanhoudende vooruitgang van Oekraïne op het gebied van wederopbouw en lokaal bestuur.

Tegelijkertijd waarschuwden de leden dat de staat van beleg in sommige gebieden heeft geleid tot centralisatie en onvoldoende overleg met de lokale autoriteiten. Zij riepen op tot het herstel van democratische mandaten op lokaal niveau zodra de veiligheidsomstandigheden dat toelaten en drongen aan op volledige transparantie bij de toewijzing van middelen in het kader van de EU-faciliteit voor Oekraïne.

Het CvdR pleitte ook voor een grotere betrokkenheid van gemeenten en regio’s bij het donorplatform voor Oekraïne, dat is opgericht om de wederopbouw van Oekraïne te ondersteunen, en benadrukte dat lokale en regionale overheden een hoeksteen zullen vormen van het herstel, de wederopbouw en de voorbereidingen op het EU-lidmaatschap van het land.

Het CvdR erkende de  aanhoudende hervormingsinspanningen van Moldavië en het houden van concurrerende verkiezingen in 2025, ondanks buitenlandse inmenging en hybride druk. De leden wijzen niettemin op de aanhoudende administratieve versnippering en dringen aan op vrijwillige samenvoeging van gemeenten en een sterkere fiscale decentralisatie. Zij riepen op tot de uitvoering van het groeiplan voor Moldavië op een wijze die de lokale gemeenschappen rechtstreeks ten goede komt en de bestuurlijke capaciteit op regionaal en gemeentelijk niveau versterkt.

Wat Georgië betreft, uitte het CvdR zijn ernstige bezorgdheid over de achteruitgang van de democratie en beschreef het de toetredingsonderhandelingen als een de facto pauze. Hij constateerde dat de afstemming op het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU afneemt en bekritiseerde maatregelen die het maatschappelijk middenveld en het politieke pluralisme verzwakken.

De CvdR-leden bevestigen opnieuw hun steun voor de Europese aspiraties van Georgië, maar benadrukken dat eerbiediging van democratische normen, mediavrijheid en lokaal zelfbestuur van essentieel belang zijn voor vooruitgang.

Westelijke Balkan en Turkije 

De Europese Commissie heeft haar voorwaarden voor het koppelen van financiering aan de eerbiediging van de rechtsstaat aangescherpt en uit een advies van Gillian Coughlan (IE/RE), lid van de graafschapsraad van Cork, blijkt haar bezorgdheid over democratische normen, onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en corruptie in verschillende delen van de Westelijke Balkan en in Turkije.

In het advies wordt beschreven dat het toetredingsproces van Servië zich op een “kritiek moment” bevindt vanwege een “duidelijke vertraging van de hervormingen die van cruciaal belang zijn voor de rechtsstaat, democratisch bestuur en mediavrijheid” en vanwege “systematische corruptie” en “repressie van journalisten en actoren uit het maatschappelijk middenveld” en “de onderdrukking van verschillende minderheden”.

Het CvdR veroordeelt nogmaals met klem de aanhoudende detentie van oppositieburgemeesters in Turkije en de systematische vervanging van gekozen lokale leiders door door de regering benoemde trustees. De leden herhaalden hun verzoek om een bezoek te brengen aan gedetineerde lokale vertegenwoordigers, waaronder de burgemeester van Istanbul, İmamoğlu.

In Bosnië-Herzegovina waarschuwde het CvdR voor separatistische retoriek en acties die de grondwettelijke orde ondermijnen.

In het advies wordt de aanhoudende vooruitgang van Montenegro en Albanië bij de onderhandelingen toegejuicht, maar wordt benadrukt dat zij de bestuurlijke capaciteit en de lokale begrotingsautonomie moeten versterken. 

De leden drongen ook aan op de opheffing van de EU-maatregelen die gevolgen hebben voor de gemeenten in Kosovo en riepen op tot een hernieuwde impuls in het toetredingsproces van Noord-Macedonië.

Lokaal bestuur centraal in de uitbreiding

In alle uitbreidingslanden benadrukte het CvdR dat lokale en regionale overheden in een vroeg stadium, systematisch en op gestructureerde wijze bij het integratieproces van de EU moeten worden betrokken en dat het welslagen van de toetreding tot de EU afhankelijk is van de financiering, technische deskundigheid en administratieve capaciteit van lokale en regionale overheden om hervormingen en projecten uit te voeren. De leden pleiten voor doeltreffende decentralisatie en fiscale autonomie op lokaal niveau, gerichte capaciteitsopbouw voor lokale overheden en specifieke steun voor stedenbanden, intergemeentelijke en interregionale samenwerking.

Citaten:

• Patrick Molinoz (FR/PSE), vicevoorzitter van de regio Bourgogne-Franche-Comté en rapporteur voor het “Uitbreidingspakket 2025 – Oekraïne, Moldavië en Georgië”: "Na de directe bedreigingen van Rusland en de nieuwe beleidsverschuivingen van de regering-Trump is het Europese veiligheidsparadigma in 2025 veranderd: het is nu duidelijk dat onze veiligheid deels afhangt van de uitbreiding naar het oosten. In dit verband is het belangrijker dan ooit om lokale gekozen vertegenwoordigers, steden en regio’s nauwer te betrekken, met name om de burgers bewust te maken van het strategische belang van de uitbreiding." 

• Gillian Coughlan (IE/RE), lid van de graafschapsraad van Cork en rapporteur voor het “Uitbreidingspakket 2025 – Westelijke Balkan en Turkije: "Wanneer we het hebben over de toekomst van de Europese Unie en haar uitbreiding tot de Westelijke Balkan en Turkije, hebben we het niet alleen over de toetreding van landen tot een Unie; we hebben het over de waarden die we hooghouden, de toekomst die we delen en het voortbestaan van het Europese project in een snel veranderende wereld. In dit advies wordt benadrukt dat de EU geen loze beloften kan blijven doen, maar een duidelijk signaal afgeeft dat we allemaal onze rol moeten spelen en dat we allemaal moeten geven om te kunnen ontvangen." 

 Achtergrond:

• Debat: Het uitbreidingsdebat kan opnieuw worden bekeken op de  website van het CvdR. Foto's zijn ook beschikbaar.

• Adviezen: “Uitbreidingspakket 2025 – Westelijke Balkan en Turkije”(rapporteur: Gillian Coughlan) en “Uitbreidingspakket 2025 – Oekraïne, Moldavië en Georgië”(rapporteur: Patrick Molinoz). 

• Burgemeester Paweł Adamowicz-prijs: Op 5 maart heeft CvdR-voorzitter Kata Tüttő tijdens de zitting de prijs voor burgemeester Paweł Adamowicz uitgereikt aan de waarnemend burgemeester van Istanbul, Nuri Aslan, namens Ekrem İmamoğlu, burgemeester van Istanbul, die het afgelopen jaar in voorlopige hechtenis is gehouden. In een in april 2025 aangenomen resolutie veroordeelde het CvdR de arrestatie van burgemeester İmamoğlu en andere lokale leiders als een aanval op de lokale democratie (zie tekst en persbericht); CvdR-delegaties is tweemaal de toegang tot burgemeester İmamoğlu geweigerd. 

• Oekraïne: Het CvdR is medeoprichter van de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne, waarvoor het als secretariaat fungeert. De alliantie moedigt regionale en gemeentelijke overheden in de EU aan om samen te werken met regio’s en steden in Oekraïne. Een opleidings- en stageprogramma ter ondersteuning van Oekraïense gemeenten (TIPS4UA), dat in 2025 op initiatief van het CvdR is opgezet, is in 2026 opgeschaald tot een aantal Oekraïense regio’s. Alle details over de steun van het CvdR aan Oekraïne zijn te vinden op de website van het CvdR.  

• Uitbreidingslanden: Zie de website van het CvdR voor meer informatie over de werkzaamheden van het CvdR met de uitbreidingslanden.