Zdaniem regionów UE rozszerzenie musi wzmocnić bezpieczeństwo Europy i chronić demokrację lokalną

Wsparcie dla burmistrzów uwięzionych w Turcji znalazło odzwierciedlenie w przyznaniu nagrody burmistrzowi Stambułu Ekremowi İmamoğlu.  

5 marca Europejski Komitet Regionów (KR) stwierdził, że Unia Europejska musi traktować rozszerzenie jako kwestię bezpieczeństwa i odporności, zapewniając jednocześnie przestrzeganie standardów demokratycznych – w tym na szczeblu lokalnym i regionalnym – w każdym kraju zaangażowanym w proces przystąpienia do UE.

Na posiedzeniu plenarnym w celu dokonania przeglądu dokonanej przez Komisję Europejską oceny reform w krajach, które ubiegały się o członkostwo w UE, zgromadzenie przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych UE z zadowoleniem przyjęło postępy w kilku krajach kandydujących, zwłaszcza w Ukrainie i Mołdawii, ale ostrzegło przed niepokojącymi napięciami politycznymi w niektórych częściach Bałkanów Zachodnich i poważnym regresem demokratycznym w Gruzji i Turcji.

Ponadto KR odzwierciedlił swoje poparcie dla lokalnych przywódców demokratycznych, wręczając Nagrodę im. Pawła Adamowicza burmistrzowi Stambułu Ekremowi İmamoğlu, który od prawie roku przebywa w więzieniu, co KR potępił jako atak na demokrację lokalną.

Debata odbyła się w kontekście trwającej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, rosnących zagrożeń hybrydowych i zwiększonej niestabilności geopolitycznej. Członkowie podkreślili, że rozszerzenie nie jest już tylko technicznym procesem dostosowania prawnego, ale także strategiczną koniecznością obrony, odporności gospodarczej i stabilności demokratycznej Europy.

Ukraina, Mołdawia i Gruzja

W opinii sporządzonej przez Patricka Molinoza (FR/PES), wiceprzewodniczącego regionu Bourgogne-Franche-Comté, KR pochwalił determinację Ukrainy do kontynuowania reform i decentralizacji pomimo wojny na pełną skalę. Z zadowoleniem przyjęła kroki podjęte w lipcu 2025 r. w celu przywrócenia niezależności instytucji antykorupcyjnych i podkreśliła stałe postępy Ukrainy w odbudowie i zarządzaniu lokalnym.

Jednocześnie członkowie ostrzegli, że stan wojenny doprowadził do centralizacji w niektórych obszarach i niewystarczających konsultacji z władzami lokalnymi. Wezwali do przywrócenia demokratycznych mandatów na szczeblu lokalnym, gdy pozwolą na to warunki bezpieczeństwa, i zaapelowali o pełną przejrzystość przydziału środków finansowych w ramach Instrumentu UE na rzecz Ukrainy.

KR zaapelował również o większe zaangażowanie gmin i regionów w ukraińską platformę darczyńców utworzoną w celu wsparcia odbudowy Ukrainy, podkreślając, że administracja lokalna i regionalna będzie kamieniem węgielnym odbudowy kraju, odbudowy i przygotowań do członkostwa w UE.

KR uznał  stałe wysiłki reformatorskie Mołdawii i przeprowadzenie konkurencyjnych wyborów w 2025 r. pomimo obcych ingerencji i presji hybrydowej. Posłowie wskazali jednak na utrzymujące się rozdrobnienie administracyjne i zaapelowali o dobrowolne połączenie gmin wraz z silniejszą decentralizacją fiskalną. Wezwali do wdrożenia planu wzrostu gospodarczego dla Mołdawii w sposób przynoszący bezpośrednie korzyści społecznościom lokalnym i wzmacniający zdolności administracyjne na szczeblu regionalnym i gminnym.

Jeśli chodzi o Gruzję, KR wyraził poważne zaniepokojenie regresem demokracji i określił negocjacje akcesyjne jako de facto pauzę. Odnotowała malejące dostosowanie do polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE i skrytykowała środki osłabiające społeczeństwo obywatelskie i pluralizm polityczny.

Potwierdzając poparcie dla europejskich aspiracji Gruzji, członkowie KR-u podkreślili, że poszanowanie standardów demokratycznych, wolności mediów i samorządności lokalnej ma zasadnicze znaczenie dla postępów.

Bałkany Zachodnie i Turcja 

Komisja Europejska zaostrzyła warunki powiązania finansowania z poszanowaniem praworządności, a obawy dotyczące norm demokratycznych, niezależności sądów i korupcji w różnych obszarach Bałkanów Zachodnich i w Turcji były widoczne w opinii sporządzonej przez Gillian Coughlan (IE/RE), członkinię Rady Hrabstwa Cork.

W opinii opisano proces akcesyjny Serbii jako znajdujący się w „krytycznym momencie” z powodu „wyraźnego spowolnienia reform mających kluczowe znaczenie dla praworządności, demokratycznych rządów i wolności mediów” oraz z powodu „systematycznej korupcji” i „represji wobec dziennikarzy i podmiotów społeczeństwa obywatelskiego” oraz „tłumienia różnych mniejszości”.

KR ponownie zdecydowanie potępił ciągłe przetrzymywanie burmistrzów opozycji w Turcji oraz systematyczne zastępowanie wybranych przywódców lokalnych powiernikami mianowanymi przez rząd. Posłowie ponowili wniosek o odwiedzenie uwięzionych przedstawicieli lokalnych, w tym burmistrza Stambułu İmamoğlu.

W Bośni i Hercegowinie KR ostrzegł przed secesjonistyczną retoryką i działaniami podważającymi porządek konstytucyjny.

W opinii z zadowoleniem przyjęto stałe postępy Czarnogóry i Albanii w negocjacjach, ale podkreślono, że muszą one wzmocnić zdolności administracyjne i lokalną autonomię fiskalną. 

Posłowie wezwali również do zniesienia środków UE mających wpływ na gminy w Kosowie i wezwali do nadania nowego tempa procesowi akcesyjnemu Macedonii Północnej.

Zarządzanie na szczeblu lokalnym w centrum procesu rozszerzenia

We wszystkich krajach objętych procesem rozszerzenia KR podkreślił, że władze lokalne i regionalne powinny być angażowane na wczesnym etapie, systematycznie i w uporządkowany sposób w procesy integracji z UE oraz że powodzenie przystąpienia do UE zależy od tego, czy administracje lokalne i regionalne dysponują środkami finansowymi, wiedzą techniczną i zdolnościami administracyjnymi do wdrażania reform i projektów. Członkowie zaapelowali o skuteczną decentralizację i autonomię fiskalną na szczeblu lokalnym, ukierunkowane budowanie zdolności administracji lokalnej oraz specjalne wsparcie dla partnerstwa miast, współpracy międzygminnej i międzyregionalnej.

Cytaty:

• Patrick Molinoz (FR/PES), wiceprzewodniczący regionu Bourgogne-Franche-Comté i sprawozdawca opinii „Pakiet rozszerzeniowy 2025 – Ukraina, Mołdawia i Gruzja”: „Po bezpośrednich zagrożeniach ze strony Rosji i nowych zmianach w polityce administracji Trumpa europejski paradygmat bezpieczeństwa zmienił się w 2025 r.: Teraz jasne jest, że nasze bezpieczeństwo zależy częściowo od rozszerzenia na Wschód. W tym kontekście ważniejsze niż kiedykolwiek jest ściślejsze zaangażowanie demokratycznie wybranych przedstawicieli lokalnych, miast i regionów, zwłaszcza w celu podniesienia świadomości obywateli na temat strategicznego znaczenia rozszerzenia”. 

• Gillian Coughlan (IE/RE), członkini Rady Hrabstwa Cork i sprawozdawczyni w sprawie pakietu „Rozszerzenie 2025 – Bałkany Zachodnie i Turcja: „Kiedy mówimy o przyszłości Unii Europejskiej i jej rozszerzeniu o Bałkany Zachodnie i Turcję, nie mówimy tylko o przystąpieniu krajów do Unii; Mówimy o wartościach, które podtrzymujemy, o przyszłości, którą dzielimy, i o samym przetrwaniu projektu europejskiego w szybko zmieniającym się świecie. W opinii tej podkreślono, że UE nie może nadal składać pustych obietnic. Jest to wyraźny sygnał, że wszyscy mamy do odegrania swoją rolę i wszyscy musimy dać z siebie wszystko, aby ją otrzymać”. 

 Kontekst:

• Debata: Debatę na temat rozszerzenia można ponownie obejrzeć na  stronie internetowej KR-u. Dostępne są również zdjęcia.

• Opinie: „Pakiet rozszerzeniowy 2025 – Bałkany Zachodnie i Turcja”(sprawozdawca: Gillian Coughlan) oraz „Pakiet rozszerzeniowy 2025 – Ukraina, Mołdawia i Gruzja”(sprawozdawca: Patrick Molinoz). 

• Nagroda Prezydenta Pawła Adamowicza: 5 marca podczas sesji plenarnej przewodnicząca KR-u Kata Tüttő wręczyła Nagrodę im. Pawła Adamowicza p.o. burmistrza Stambułu Nuri Aslanowi w imieniu Ekrema İmamoğlu, burmistrza Stambułu, który od roku przebywa w areszcie tymczasowym. W rezolucji przyjętej w kwietniu 2025 r. KR potępił aresztowanie burmistrza İmamoğlu i innych przywódców lokalnych jako atak na demokrację lokalną (zob. tekst i komunikat prasowy). Delegacjom KR-u dwukrotnie odmówiono wstępu do burmistrza İmamoğlu. 

• Ukraina: KR jest współzałożycielem Europejskiego Sojuszu Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy, którego jest sekretariatem. Sojusz zachęca administracje regionalne i miejskie w UE do nawiązywania współpracy z regionami i miastami na Ukrainie. Program szkoleń i staży dla ukraińskich gmin (TIPS4UA), utworzony w 2025 r. z inicjatywy KR-u, został w 2026 r. rozszerzony i obejmuje szereg ukraińskich regionów. Szczegółowe informacje na temat wsparcia KR-u dla Ukrainy są dostępne na stronie internetowej KR-u.  

• Kraje objęte procesem rozszerzenia: Więcej informacji na temat prac KR-u z krajami objętymi procesem rozszerzenia można znaleźć na stronie internetowej KR-u.