Overeenkomst EU-Zwitserland moet samenwerking tussen lokale en kantonnale overheden 'versterken'

Het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) is ingenomen met een pakket overeenkomsten om de bilaterale betrekkingen tussen Zwitserland en de Europese Unie te stabiliseren en te ontwikkelen, maar heeft erop aangedrongen dat de overeenkomsten een sterke territoriale en subnationale dimensie krijgen, onder meer door steden, regio’s en kantons een directe rol te geven bij het toezicht op en de uitvoering van de overeenkomsten.

De aanbevelingen, die op 15 oktober door het CvdR zijn goedgekeurd, weerspiegelen de wens dat de bilaterale overeenkomsten "stabiliteit, continuïteit en zichtbaarheid zullen bieden aan een samenwerking die al concrete resultaten oplevert, maar verder kan en moet worden versterkt", aldus Matteo Luigi Bianchi (IT/ECR), lid van de gemeente Morazzone, rapporteur voor het advies van het CvdR.

Volgens de heer Bianchi is een van de belangrijkste doelstellingen van het advies ervoor te zorgen dat de territoriale dimensie van de samenwerking tussen de EU en Zwitserland "op continue en systematische wijze" wordt versterkt, onder meer door de samenwerking tussen het CvdR en de Zwitserse Conferentie van Kantonnale Regeringen te institutionaliseren.

Norman Gobbi, voorzitter van de regering van het kanton Ticino en vertegenwoordiger van de Zwitserse Conferentie van kantonnale regeringen, sprak de belangstelling uit van de Zwitserse Conferentie van kantonnale regeringen om samenwerking met het CvdR tot stand te brengen en zei dat "het een gestructureerde ruimte voor dialoog zou kunnen bieden waar regio’s en kantons hun belangen kunnen verwoorden en behartigen". De Zwitserse kantons zijn ervan overtuigd dat stabiele langetermijnrelaties tussen de Europese Unie en Zwitserland in ieders belang zijn en dat Zwitserland en zijn kantons zich inzetten voor cohesie, betrokkenheid en vooral het zoeken naar pragmatische oplossingen voor de dagelijkse problemen van onze gebieden, onze bedrijven en onze burgers.

De Zwitserse kantons hebben "uitgebreide bevoegdheden, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, justitie en veiligheid, economie, belastingen en cultuur" en zullen "een beslissende rol spelen bij de uitvoering en concretisering van het pakket overeenkomsten waarover Zwitserland en de Europese Unie hebben onderhandeld".

De aanbevelingen volgen op een politiek akkoord dat in december 2024 is bereikt over een pakket van 11 bilaterale overeenkomsten tussen de EU en Zwitserland. Het pakket moet nog worden geratificeerd, een proces dat een referendum in Zwitserland zal inhouden. Het pakket voorziet in regelmatige bijeenkomsten tussen het Europees Parlement en het Zwitserse parlement; het CvdR heeft gevraagd om bij deze interparlementaire vergaderingen de status van waarnemer te krijgen.

Tijdens het CvdR-debat van 15 oktober werd bijzondere nadruk gelegd op de noodzaak van doeltreffende samenwerking op het gebied van arbeidsmobiliteit, infrastructuur, grensoverschrijdende overheidsdiensten, grensbeheer en biodiversiteit, alsook op de noodzaak van "actieve subsidiariteit", om ervoor te zorgen dat subnationale niveaus een centrale rol spelen bij het vormgeven van potentiële overeenkomsten met een sterke territoriale dimensie.

Citaat: 

Rapporteur Matteo Luigi Bianchi (IT/ECR), lid van de gemeente Morazzone: "Wij streven ernaar de samenwerking tussen de EU en Zwitserland te verdiepen door de rol van de Europese lokale en regionale overheden en de Zwitserse kantons als belangrijke partners in multilevel governance te versterken. Met volledige inachtneming van het Zwitserse federalisme dringen wij erop aan ons te concentreren op gedeelde prioriteiten, mobiliteit, infrastructuur en het Schengengebied, zodat burgers in grensoverschrijdende regio's die grensoverschrijdend werken, kunnen profiteren van constructieve beslissingen die op het meest geschikte niveau worden genomen."

Achtergrond:

• Debat in het Europees Comité van de Regio’s, 15 oktober 2025: Video, foto's, factsheet over het advies.
• De bilaterale overeenkomsten tussen de EU en Zwitserland die momenteel nog moeten worden geratificeerd, bestrijken veel gebieden waarop samenwerking tussen subnationale overheden vereist is, waaronder: grensoverschrijdende diensten en arbeidsmarkten, waarbij de mobiliteit van werknemers, studenten en ondernemers wordt gewaarborgd; milieubescherming en biodiversiteit; civiele bescherming en noodhulpdiensten; samenwerking op energiegebied; en onderzoek, innovatie. Tijdens het CvdR-debat van 15 oktober werd bijzondere nadruk gelegd op de noodzaak van doeltreffende samenwerking op het gebied van arbeidsmobiliteit, infrastructuur, grensoverschrijdende overheidsdiensten, grensbeheer en biodiversiteit, alsook op de noodzaak van "actieve subsidiariteit", om ervoor te zorgen dat subnationale niveaus een centrale rol spelen bij het vormgeven van potentiële overeenkomsten met een sterke territoriale dimensie.
• Vijftien van de 26 Zwitserse kantons grenzen aan regio's in de Europese Unie, waaronder Baden-Württemberg en Beieren in Duitsland, Vorarlberg en Tirol in Oostenrijk, Lombardije, Zuid-Tirol, Piemonte en het Aostadal in Italië, en Rhône-Alpes, Franche-Comté en Grand Est in Frankrijk.
• Voorbeelden van grensoverschrijdende samenwerking tussen de EU en Zwitserland die tijdens het debat van 15 oktober werden aangehaald, waren Interreg-programma's, de Conferentie van de Boven-Rijn, Regio Insubrica, de Conferentie over het Bodenmeer en projecten in de Arge-Alpen.