Uwięziony burmistrz Stambułu Ekrem İmamoğlu zdobywa Nagrodę im. Pawła Adamowicza za obronę demokracji lokalnej

Nagroda jest również wyrazem uznania dla silnej roli Mary Crilly w konfrontacji z przemocą seksualną.

Burmistrz Stambułu Ekrem İmamoğlu otrzymał piątą edycję Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza za obronę demokracji, solidarności i niezależności samorządu terytorialnego w kontekście utrzymującej się presji politycznej, kampanii nienawiści i prób dyskwalifikacji politycznej.  

Nagroda została wręczona podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli 5 marca przez przewodniczącą Europejskiego Komitetu Regionów Katę Tüttő wraz z posłanką do Parlamentu Europejskiego Magdaleną Adamowicz i prezydent Gdańska Aleksandrą Dulkiewicz. Jury przyznało również specjalne wyróżnienie Mary Crilly, założycielce i dyrektorce Centrum Przemocy Seksualnej w Cork w Irlandii, za jej wieloletnią pracę z ofiarami przemocy seksualnej, przemocy domowej i handlu ludźmi, jej wkład w debatę publiczną i zmianę polityki w tych kwestiach.  

Nagroda została ustanowiona przez Europejski Komitet Regionów we współpracy z Miastem Gdańsk i Międzynarodową Siecią Miast Schronienia (ICORN). Jest przyznawana lokalnym przywódcom politycznym i społeczeństwu obywatelskiemu, którzy zwalczają nietolerancję, radykalizację, mowę nienawiści i ksenofobię. Nagroda jest wyrazem uznania dla wysiłków demokratycznie wybranych przedstawicieli, urzędników, organizacji i obywateli, którzy pomimo znacznego ryzyka działają na rzecz wzmocnienia demokracji na szczeblu lokalnym i promowania bardziej otwartych i integracyjnych społeczności.  

Nagroda, ustanowiona w celu uhonorowania spuścizny zmarłego prezydenta Pawła Adamowicza, została ogłoszona 13 stycznia 2026 r. w Gdańsku i formalnie wręczona na sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli. Jury jednogłośnie wybrało Ekrema İmamoğlu, demokratycznie wybranego burmistrza Stambułu i przewodniczącego Związku Gmin Turcji, na laureata piątej edycji nagrody. 

Nagroda została przyjęta w jego imieniu przez Nuri Aslana, p.o. burmistrza Stambułu, ponieważ burmistrz İmamoğlu, główny działacz opozycji, został aresztowany w marcu 2025 r. i usunięty z urzędu na podstawie politycznie umotywowanych zarzutów, które Europejski Komitet Regionów potępił jako atak na demokrację lokalną. W ciągu ostatnich dwóch lat w Turcji aresztowano również 27 innych burmistrzów opozycji i setki lokalnych urzędników. W opiniach KR-u w sprawie rozszerzenia, a także na niedawnych posiedzeniach grupy roboczej ds. Turcji wielokrotnie podkreślano, że jest to niezgodne ze zobowiązaniami Turcji jako kraju kandydującego.  

Jury podkreśliło, że w trakcie swojej kadencji burmistrz İmamoğlu promował inkluzywne, przejrzyste i skoncentrowane na obywatelach zarządzanie obszarami miejskimi, wzmacniając demokratyczne uczestnictwo i rozliczalność na szczeblu lokalnym. Jego administracja wprowadziła przejrzyste budżetowanie, cyfrowe narzędzia uczestnictwa, programy równości płci ‑equality i politykę przyjazną klimatowi ‑, przyczyniając się do odnowionego modelu demokracji lokalnej opartej na solidarności i sprawiedliwości społecznej.  Jury stwierdziło, że jego stałe zaangażowanie na rzecz wartości demokratycznych i samorządu lokalnego ‑ uczyniło go symbolem demokratycznej odporności w Turcji i poza nią.  

Jury przyznało również specjalne wyróżnienie Mary Crilly, założycielce i dyrektorce Centrum Przemocy Seksualnej w Cork w Irlandii. Od ponad czterech dekad Crilly odgrywa kluczową rolę w propagowaniu praw człowieka, równości i niedyskryminacji ‑ w Irlandii, w szczególności poprzez swoje prace dotyczące przemocy seksualnej, przemocy domowej i handlu ludźmi. Jej stałe poparcie przyczyniło się do istotnych zmian w polityce publicznej, prawodawstwie i reakcjach instytucjonalnych, poprawiając ochronę i wsparcie dla ofiar. 

Piąta edycja Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza otrzymała 25 nominacji, z czego pięciu kandydatów znalazło się na krótkiej liście. Pozostałymi nominowanymi kandydatami były (w porządku alfabetycznym): 

• Aleksiej Gorinow: Rosyjski obrońca praw człowieka i były moskiewski radny, który otwarcie potępił wojnę przeciwko Ukrainie. Z tego powodu został uwięziony jako więzień polityczny i jest obecnie przetrzymywany w poniżających warunkach pomimo ciężkiej choroby układu oddechowego i usunięcia części płuc. 

• Pınar Selek: Turecki socjolog i działacz na rzecz praw człowieka, który przez ponad trzy dekady bronił kobiet, osób LGBTQ+, uchodźców i mniejszości etnicznych. Ze względu na swój aktywizm spotkała się z prześladowaniami, uwięzieniem i wygnaniem, ale nadal opowiada się za pokojem, demokracją, feminizmem i sprawiedliwością społeczną z Francji. 

• Tiro Association for Arts (Stowarzyszenie na rzecz Sztuki Tiro): Libańska organizacja kulturalna założona w 2014 r., która działa na rzecz udostępniania sztuki zmarginalizowanym społecznościom, w tym młodzieży, uchodźcom i osobom niepełnosprawnym. Przywróciła ona teatry w Tyrze i Trypolisie do publicznej przestrzeni kulturalnej i promuje dialog, wolność wypowiedzi i wzmocnienie pozycji kobiet poprzez inicjatywy artystyczne, takie jak autobus artystyczny i pokojowy. 

Prezydent Gdańska Paweł Adamowicz został zamordowany w styczniu 2019 r. w wyniku przedłużającej się kampanii nawoływania do nienawiści. Był zaangażowanym orędownikiem wartości europejskich i aktywnym członkiem Europejskiego Komitetu Regionów.  

Cytaty: 

• Nuri Aslan, pełniąca obowiązki burmistrza Stambułu, powiedziała: „Przyznając Nagrodę im. Pawła Adamowicza burmistrzowi Ekremowi İmamoğlu, Europa wysyła jasny i mocny sygnał: obrona demokracji pozostaje podstawową wartością europejską, a solidarność z tymi, którzy ją podtrzymują, nie zna granic. Dziś przyjmujemy tę nagrodę w imieniu naszego burmistrza i wszystkich odważnych osób na całym świecie, które nadal bronią demokracji, sprawiedliwości i wolności. W Turcji nadal zdecydowanie opowiadamy się za obroną woli obywateli, praworządności i pluralistycznej demokracji. Wiemy również, że międzynarodowa solidarność i silne instytucje demokratyczne mają zasadnicze znaczenie dla utrzymania pokoju i stabilności na świecie. 

• Mary Crilly, założycielka i dyrektorka Centrum Przemocy Seksualnej w Cork: „Jestem bardzo wdzięczny UE, która na przestrzeni lat zmusiła Irlandię i inne kraje do zmiany ustawodawstwa [w sprawie gwałtu], do wprowadzenia zmian, dzięki czemu wszyscy czerpiemy korzyści z tego, kim jesteśmy. (...) Przemoc seksualna jest postrzegana jako coś, co robią kobiety, co dotyka kobiety: nie dotyczy, dotyczy wszystkich”. 

• Kata Tüttő, przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów: „Nagroda ta jest nagrodą orientacyjną, która uhonorowała tych liderów, którzy wybierają moralne dobro zamiast zła, nawet, a zwłaszcza wtedy, gdy jest to trudniejsza droga. Nagroda ta jest wyrazem odwagi, której instytucje nie mogą uchwalić. Najwięcej nagród: Osiągnięcia, sukcesy, wyniki. To honoruje coś rzadszego: odwaga obywatelska pod wpływem ekspozycji. Przywództwo, które pozostało otwarte w nieprzyjaznym środowisku. Nagroda jest ukierunkowana na odwagę pozostania człowiekiem, gdy polityka nagradza zbroje. Dziś polityka nagradza widoczność bez odpowiedzialności, wydajność bez obecności. Pozostawanie otwartym oznacza wchłanianie wrogości bez jej odzwierciedlania, odrzucenie psychologicznej ulgi stwarzania wroga, pozostawanie, gdy wycofanie się jest bardziej racjonalne. 

• Magdalena Adamowicz, posłanka do Parlamentu Europejskiego i wdowa po burmistrzu Adamowiczu: „Nagroda im. Pawła Adamowicza – nazwana na cześć mojego zamordowanego męża – nie jest gestem. To musi być nasze zobowiązanie. Że Europa widzi tych, którzy płacą osobistą cenę za wartości, których wszyscy musimy ponownie nauczyć się bronić – z odwagą i za wszelką cenę. Ekrem – płacisz tę cenę. Nie możemy pozwolić, byś został sam. Nie możemy pozwolić, by tylko odważni ludzie bronili tego, bez czego nikt z nas nie chciałby żyć. 

• Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska: „Nagroda Prezydenta Pawła Adamowicza, wspólna inicjatywa Komitetu Regionów, Miasta Gdańska i ICORN, istnieje po to, by pamięć przetrwała. Oczywiście mamy też pomniki, ulice i inne nazwy, ale honorując już kilkanaście osób i instytucji, podkreślamy tych, którzy są gotowi zapłacić cenę za dochowanie wierności swoim wartościom – jak Ekrem İmamoğlu czy Mary Crilly, którzy zapłacili tę cenę, aby pozostać wiernymi wartościom, które są fundamentem Unii Europejskiej i do których wielu obywateli dąży: prawa człowieka, demokracja i wolność słowa. Takie były wartości Pawła Adamowicza. Gdybym miał wyrazić to jednym słowem, byłoby to: solidarność”.     

Więcej informacji: 

• Wideo i zdjęcia z debaty.   

•  Laureat Nagrody im. Pawła Adamowicza został ogłoszony 13 stycznia 2025 r. podczas uroczystości w Gdańsku. Uroczystość była częścią dwudniowej uroczystości upamiętniającej 6. rocznicę zabójstwa prezydenta Pawła Adamowicza, a także okazją do refleksji nad jego spuścizną, uhonorowania wartości, których bronił, i potępienia wszelkich aktów nienawiści.  

• Paweł Adamowicz został dźgnięty nożem 13 stycznia 2019 r. podczas wystąpienia na imprezie charytatywnej. Jego morderstwo było poprzedzone wzrostem mowy nienawiści skierowanej przeciwko niemu. Jego ostatnie słowa, wypowiedziane tuż przed atakiem, brzmiały: „Gdańsk jest hojny, Gdańsk dzieli się swoim dobrem, Gdańsk chce być miastem solidarności. To wspaniały czas na dzielenie się dobrem. Jesteś kochany. Gdańsk to najwspanialsze miasto na świecie. Dziękuję!" Pan Adamowicz był zaangażowany w promowanie podstawowych wartości UE i aktywnym członkiem Europejskiego Komitetu Regionów.  

•  W 2025 r. burmistrz Kijowa (Ukraina) Witalij Kliczko został czwartym laureatem Nagrody im. Pawła Adamowicza. Został nominowany za swoje niezwykłe przywództwo we wspieraniu zaangażowania obywatelskiego, nawet wśród ekstremalnych wyzwań wojny. Bassam Aramin i Rami Elhanan z Forum Rodzinnego Kręgu Rodziców otrzymali specjalne uznanie od jury jako symbole tolerancji i latarni nadziei i solidarności za ich wysiłki na rzecz pojednania między Palestyńczykami i Izraelczykami przeciwko szaleństwu nienawiści i konfliktu. Inni byli laureaci to: burmistrz Kolonii (Niemcy), Henriette Reker; prezydent Michałowa (Polska), Marek Nazarko; oraz włoska organizacja pozarządowa z Brescii, Agencja Demokracji Lokalnej Zavidovići,. Nagrody Specjalnego Uznania przyznano przy dwóch innych okazjach: w 2023 r. – burmistrzowi Hola Prystan w Ukrainie Ołeksandrowi Babiczowi, który został uprowadzony i pozostaje uwięziony przez rosyjskich okupantów; a w 2024 r. – do Alli Myronovej, burmistrzyni Inhulki na Ukrainie, za jej odważne stanowisko w imieniu jej społeczności, zwłaszcza podczas rosyjskiej okupacji.  

• Autorem statuetki, która trafi do zwycięzcy, jest rzeźbiarz Krzysztof Bednarski. Statuetka przedstawia ptaka w locie, jako znak wolności i niezależności. Ptak wznosi się ze świata pogrążonego w ciemności w kierunku światła. 

• W skład jury piątej edycji weszli: Magali Altounian (FR/Renew Europe), przewodnicząca Komisji CIVEX, Europejski Komitet Regionów; Aleksandra Dulkiewicz (PL/EPL), burmistrz Gdańska i członkini KR-u; Annika Strömberg, przewodnicząca ICORN (Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia); Magdalena Adamowicz, posłanka do PE, wdowa po Pawle Adamowiczu; Jelena Drenjanin (SE/EPL), przewodnicząca Komitetu Zarządzającego, Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych, Rady Europy i członkini KR-u; Javier Zarzalejos (ES/EPL), przewodniczący komisji LIBE, Parlament Europejski; Witalij Kliczko, prezydent Kijowa, laureat poprzedniej edycji. 

• Europejski Komitet Regionów (KR), jako zgromadzenie polityczne przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych w UE oraz z inicjatywy polskiej delegacji w KR-ze, jednogłośnie przyjął w lutym 2019 r. rezolucję potępiającą mowę nienawiści i wszelkiego rodzaju groźby wobec przywódców politycznych. Na sesji plenarnej w listopadzie 2022 r. KR przyjął zalecenia wspierające propozycje Komisji Europejskiej dotyczące dodania nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści do wykazu przestępstw uznanych w polityce UE w opinii „Rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści”– opracowanej przez Aleksandrę Dulkiewicz, która zastąpiła Pawła Adamowicza na stanowisku prezydenta Gdańska.  

• Międzynarodowa Sieć Miast Schronienia (ICORN) to międzynarodowa organizacja zrzeszająca 80 miast i regionów w Europie i poza nią, oferująca bezpieczną przystań prześladowanym pisarzom i artystom, propagująca wolność wypowiedzi, broniąca wartości demokratycznych i promująca międzynarodową solidarność. Ponad 250 pisarzy i artystów otrzymało propozycję rezydencji w mieście ICORN. W bezpiecznym środowisku nadal odgrywają kluczową rolę, zarówno w podkreślaniu naruszeń praw człowieka i wolności słowa w ich krajach ojczystych, jak i we wspieraniu kolegów w ich kraju pochodzenia. Burmistrz Paweł Adamowicz wprowadził Gdańsk do ICORN w sierpniu 2017 r.

• Strona internetowa z informacjami o Pawle Adamowiczu

Kontakt: 

Wioletta Wojewodzka

Tel. +32 (0)2 282 2289 

Telefon komórkowy: +32 (0)473 843 986 

wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu