Η διεύρυνση της ΕΕ αντιμετωπίζει προκλήσεις στη τοπική διακυβέρνηση και τη τοπική δημοκρατία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να αντιμετωπίσει το ζήτημα της «κατάληψης του τοπικού κράτους» σε χώρες που επιθυμούν να ενταχθούν στην Ένωση και, σε επείγουσα απόφαση για την Τουρκία, "καταδίκασε έντονα τις συλλήψεις και κρατήσεις ηγετών της τοπικής αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένου του Δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου".

Οι εκκλήσεις στις 2-3 Απριλίου διατυπώθηκαν στη σύνοδο ολομέλειας της συνέλευσης της ΕΕ για τοπικούς και περιφερειακούς πολιτικούς, μετά από συζήτηση για τη διεύρυνση της ΕΕ με την Ευρωπαία Επίτροπο Διεύρυνσης, Μάρτα Κος.

Η απόφαση της ΕτΠ για την Τουρκία προειδοποιεί ότι "η συστηματική στοχοποίηση πολιτικών της αντιπολίτευσης απειλεί τα θεμέλια των δημοκρατικών κοινωνιών" και τονίζει ότι "η συνεχής οπισθοδρόμηση στα θεμελιώδη δικαιώματα θα πρέπει να οδηγήσει σε επανεξέταση της συμμετοχής της Τουρκίας στα χρηματοδοτικά και θεσμικά προγράμματα της ΕΕ". Η απόφαση αντικατοπτρίζει τις προειδοποιήσεις της ΕτΠ από το 2016 σχετικά με τη ζημιά που προκαλείται στη τοπική δημοκρατία στην Τουρκία από την αντικατάσταση πολλών εκλεγμένων δημάρχων με διορισμένους κυβερνητικούς επιτρόπους.

Η ΕτΠ είναι επίσης ιδιαίτερα επικριτική για την αντίδραση των σερβικών αρχών σε μήνες διαμαρτυριών μετά την κατάρρευση της στέγης ενός σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ. Σε γνωμοδότηση για τη διεύρυνση στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία, η ΕτΠ εκφράζει "σοβαρές ανησυχίες για τη σύλληψη και την επακόλουθη απέλαση ακτιβιστών της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων πολιτών κρατών μελών της ΕΕ" και σημειώνει "με ανησυχία ότι τέτοιες ενέργειες ενδέχεται να υπονομεύσουν τις θεμελιώδεις ελευθερίες".

Στην αξιολόγησή τους για την πρόοδο της διεύρυνσης της ΕΕ το 2024, τα μέλη της ΕτΠ υπογράμμισαν ότι είναι "υψίστης σημασίας" κάθε χώρα που επιθυμεί να ενταχθεί στην ΕΕ να ευθυγραμμιστεί με την κοινή εξωτερική και πολιτική ασφάλειας της Ένωσης, ενώ τόνισαν επίσης "τον σπουδαίο ρόλο" που διαδραματίζει η κοινωνία των πολιτών των υποψήφιων χωρών στη διαδικασία εφαρμογής της διεύρυνσης.

Οι αξιολογήσεις της ΕτΠ εστιάζουν κυρίως στη διακυβέρνηση και τη διοίκηση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, περιγράφοντας την αποτελεσματική τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση και μια ακμάζουσα τοπική δημοκρατία ως "ουσιώδη συστατικά" των συστημάτων ελέγχων και ισορροπιών στις υποψήφιες χώρες. Η ΕτΠ σημειώνει ότι, παρά τον πόλεμο, η Ουκρανία έχει σημειώσει "πρόοδο στη τοπική διακυβέρνηση, την ανασυγκρότηση και την αποκέντρωση". Στα Δυτικά Βαλκάνια, η ΕτΠ εντοπίζει το πρόβλημα της "κατάληψης του τοπικού κράτους", όπου το τοπικό σύστημα διακυβέρνησης καταλαμβάνεται πλήρως ή εν μέρει από ισχυρούς παράγοντες ή ομάδες.

Οι συστάσεις της ΕτΠ αναδεικνύουν επίσης τα ευρύτερα οφέλη, σε επίπεδο ήπιας ισχύος, από τη στήριξη της ΕΕ προς τις τοπικές και περιφερειακές αρχές (LRAs), επαινώντας "τον αναντικατάστατο ρόλο των LRAs στη συμφιλίωση, την αντιμετώπιση ιστορικών κληρονομιών και την επίλυση διμερών ζητημάτων μέσω διαλόγου, οικοδόμησης εμπιστοσύνης και κοινών διασυνοριακών πρωτοβουλιών".

Η ΕτΠ ανέδειξε τα οφέλη της διασυνοριακής συνεργασίας προσκαλώντας τους δημάρχους των κοινών Ευρωπαϊκών Πολιτιστικών Πρωτευουσών για το 2025 – τη Νόβα Γκόριτσα στη Σλοβενία και τη Γκορίτσια στην Ιταλία, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που ο τίτλος απονέμεται σε δύο πόλεις που μοιράζονται ένα σύνορο. Από την προσχώρηση της Σλοβενίας στην ΕΕ το 2004, οι δύο προηγουμένως διχασμένες πόλεις έχουν συγχωνευθεί σε μια ενιαία αστική κοινότητα, μοιραζόμενες μια κεντρική πλατεία και ένα δίκτυο δημόσιων μεταφορών. Η Επίτροπος Kos δήλωσε ότι η Νόβα Γκόριτσα και η Γκορίτσια «υλοποιούν το όραμα της ευρωπαϊκής ειρήνης κάθε μέρα». Οι δήμαρχοι – Samo Turel (SI/Renew Europe) της Νόβα Γκόριτσα και Ροντόλφο Ζιμπέρνα της Γκορίτσια – δήλωσαν ότι η ενοποίηση των δύο πόλεων αποδεικνύει πως η συνύπαρξη είναι εφικτή, παρά τις παρελθούσες διαιρέσεις.

Αποσπάσματα:

·       Kata Tüttő, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών: "Η διεύρυνση δεν αφορά απλώς τον επαναπροσδιορισμό συνόρων. Πρόκειται για την οικοδόμηση ειρήνης, σταθερότητας και ευκαιριών για όλους στην Ευρώπη."

·       Marta Kos, Ευρωπαία Επίτροπος Διεύρυνσης: "Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες είναι βασικοί αρχιτέκτονες στην οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο κόσμος αλλάζει ραγδαία, απαιτώντας από την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη σταθερότητα και την άμυνά της. Η διεύρυνση είναι αναγκαιότητα για την ασφάλεια, την ευημερία και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της Ευρώπης."

·       Aleksandra Dutkiewicz (PL/EPP), Δήμαρχος Γκντανσκ: "Η διεύρυνση πρέπει να βασίζεται στην αρχή της αξιοκρατίας. Επιπλέον, η αποκέντρωση πρέπει να εφαρμοστεί και φορολογικά. Πρέπει επίσης να κατανοήσουμε τις επιθέσεις από εχθρικούς δρώντες, όπως η παραπληροφόρηση."

·       Jean-Luc Vanraes (BE/RE), μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Uccle και εισηγητής της ΕτΠ για το «Πακέτο Διεύρυνσης 2024 – Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία»: «Αυτή η έκθεση συντάχθηκε σε μια περίοδο που επισκιάζεται από διεθνείς και εσωτερικές συγκρούσεις, οι οποίες απειλούν τις αρχές του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών αρχών. Σε γενικές γραμμές, μπορεί να ειπωθεί ότι η συζήτηση για την επικουρικότητα και τη χρηματοδότηση των τοπικών κυβερνήσεων χρειάζεται ακόμη να διεξαχθεί σε βάθος. Όσον αφορά την Κύπρο, δυστυχώς, είναι απαραίτητο να συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την εφαρμογή των ψηφισμάτων που έχουν υιοθετηθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.»

Ιστορικό:

• Η συζήτηση για τη διεύρυνση μπορεί να παρακολουθηθεί ξανά στo website της ΕτΠ· φωτογραφίες είναι διαθέσιμες here.
• Η Νόβα Γκόριτσα και η Γκορίτσια είναι οι Ευρωπαϊκές Πολιτιστικές Πρωτεύουσες για το 2025, αποτελώντας τους πρώτους διασυνοριακούς δήμους που λαμβάνουν αυτόν τον τίτλο. Η συνθήκη ειρήνης μεταξύ Ιταλίας και Γιουγκοσλαβίας το 1947 οδήγησε στη διαίρεση μιας ενιαίας πόλης. Η συνεργασία μεταξύ των δύο πόλεων διευκολύνεται, εν μέρει, από μια Ευρωπαϊκή Ομάδα Εδαφικής Συνεργασίας (EGTC), η οποία παρέχει νομική βάση για τη διασυνοριακή συνεργασία. Η ΕτΠ είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση του μητρώου της EGTC.
• Σχέδιο επείγουσας απόφασης σχετικά με τις "Συλλήψεις Τούρκων Δημάρχων και την Επίθεση στη Τοπική Δημοκρατία στην Τουρκία", που εγκρίθηκε στις 3 Απριλίου 2025: δελτίο τύπου.
• Δύο γνωμοδοτήσεις που εγκρίθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών στις 2 Απριλίου – "Δέσμη Διεύρυνσης 2024 – Ουκρανία, Μολδαβία και Γεωργία" και "Δέσμη Διεύρυνσης 2024 – Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία" – αξιολογούν την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την ΕΕ σε εννέα χώρες που επιδιώκουν την ένταξή τους στην Ένωση, από την οπτική της τοπικής και περιφερειακής διακυβέρνησης. Εκτός από τη διατύπωση συστάσεων για τις χώρες προς εξέταση από τους θεσμούς της ΕΕ, οι γνωμοδοτήσεις αναδεικνύουν μια σειρά από γενικά μηνύματα, όπως: Την κρίσιμη ανάγκη για αποτελεσματική τοπική αυτοδιοίκηση και αποκέντρωση – τόσο πολιτική όσο και δημοσιονομική – ώστε να διευκολυνθεί η ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών στην ΕΕ; Τη σημασία της συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις σχετικές με την ΕΕ μεταρρυθμίσεις, δεδομένου ότι αυτές είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή περίπου του 70% της νομοθεσίας της ΕΕ; Την ανάγκη καταπολέμησης του "τοπικού κρατικού ελέγχου" στα Δυτικά Βαλκάνια; Τον ιδιαίτερο ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διασυνοριακή συνεργασία, την περιβαλλοντική προστασία, την προετοιμασία για καταστροφές και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης; Οι γνωμοδοτήσεις υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για την ΕΕ να ενισχύσει την επιρροή της και να προωθήσει τη σταθερότητα στις γειτονικές περιοχές, δεδομένου του τρέχοντος γεωπολιτικού πλαισίου.
• Οι συστάσεις της ΕτΠ δίνουν έμφαση στην αξία των διεθνών συνεργασιών μεταξύ πόλεων και περιφερειών. Η ΕτΠ είναι συνιδρυτής της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Πόλεων και Περιφερειών για την Ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, για την οποία λειτουργεί ως γραμματεία. Η Συμμαχία ενθαρρύνει τις περιφερειακές και δημοτικές διοικήσεις να δημιουργούν συνεργασίες με αντίστοιχες ουκρανικές πόλεις και περιφέρειες.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε επίσημα τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία και τη Μολδαβία τον Ιούνιο του 2024. Το 2023, η ΕΕ αναγνώρισε τη Γεωργία ως υποψήφια χώρα, αλλά όρισε την έναρξη των συνομιλιών υπό την προϋπόθεση περαιτέρω μεταρρυθμίσεων.

Το Μαυροβούνιο έχει κλείσει προσωρινά τρία από τα 33 κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Η Σερβία έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις σε δύο από τις έξι θεματικές "ομάδες" διαπραγματεύσεων. Η Αλβανία άνοιξε δύο θεματικές ομάδες διαπραγματεύσεων το 2024. Η Τουρκία ξεκίνησε διαπραγματεύσεις για ένταξη στην ΕΕ το 2005, αλλά οι συνομιλίες βρίσκονται σε στασιμότητα. Τον Μάρτιο του 2024, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να ξεκινήσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η Βόρεια Μακεδονία αναμένει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για να ξεκινήσει τις συνομιλίες. Το Κοσσυφοπέδιο θεωρείται πιθανή υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ.*

*Αυτή η ονομασία είναι χωρίς προκατάληψη ως προς τις θέσεις για το καθεστώς και είναι σύμφωνη με το Ψήφισμα 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και τη Γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

Επικοινωνία

Andrew Gardner
Τηλ: +32 473 843 981
Email: andrew.gardner@cor.europa.eu 

Παρασκευή Γεωργίου
Τηλ: +30 6982977210
Email: paraskevi.georgiou@cor.europa.eu