Έρευνα και καινοτομία: οι περιφέρειες επιθυμούν το επόμενο πρόγραμμα πλαίσιο να βασίζεται σε αυξημένη χρηματοδότηση και ισχυρότερη τοπική διάσταση

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες ζήτησαν έναν πιο φιλόδοξο και σταθερό προϋπολογισμό για το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία (ΠΠ10), που έχει προγραμματιστεί για το 2028-2035, ώστε να διασφαλιστεί ότι η Ένωση θα παραμείνει πρωτοπόρος στην καινοτομία. Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) στις 9 Οκτωβρίου, υποστήριξαν ότι το 10ο ΠΠ θα δώσει προτεραιότητα στα τοπικά οικοσυστήματα καινοτομίας και θα ενισχύσει τις συνέργειες με τα ταμεία συνοχής ως μέσο για τη διασφάλιση δίκαιης κατανομής των επενδύσεων στην καινοτομία μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών.

Με την έναρξη των συζητήσεων σχετικά με το 10ο ΠΠ, και έναν μήνα μετά την έκθεση Draghi, τονίζοντας την έρευνα και την καινοτομία (Ε & Κ) ως το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης, η ΕτΠ υιοθέτησε, σε γνωμοδότηση που εκπόνησε η Anne Besnier (FR/PES), Αντιπρόεδρος του Centre-Val de Loire, μια σειρά συστάσεων για τη μελλοντική πολιτική Ε & Κ της ΕΕ, η οποία θα τεθεί σε ισχύ το 2028 και θα διαρκέσει επτά έτη. Η ΕτΠ είναι το πρώτο όργανο της ΕΕ που λαμβάνει θέση σχετικά με το επόμενο πρόγραμμα πλαίσιο.   

Οι περιφέρειες και οι πόλεις υπερασπίστηκαν σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού του 10ου προγράμματος πλαισίου, επισημαίνοντας ότι η χρηματοδότηση όλων των επιλέξιμων έργων για την τρέχουσα φάση προγραμματισμού θα απαιτούσε αύξηση του προϋπολογισμού για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» κατά 25 δισ. EUR ετησίως. Παρότρυναν τα κράτη μέλη να τηρήσουν τη δέσμευσή τους να διαθέσουν το 3 % του ΑΕΠ τους στην έρευνα και την ανάπτυξη και υποστήριξαν ότι ο επόμενος προϋπολογισμός πρέπει να διαφυλαχθεί από περικοπές και ανακατανομές.   

Το 10ο ΠΠ θα πρέπει να προωθήσει συνέργειες μεταξύ των ευρωπαϊκών ταμείων, ιδίως με την πολιτική συνοχής, προκειμένου να διασφαλιστεί μια πιο ισορροπημένη ανάπτυξη μεταξύ των περιφερειών, ανέφεραν τα μέλη της ΕτΠ. Υποστήριξαν ότι το μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ θα πρέπει να προβλέπει πολυετή προγραμματισμό Ε & Κ που θα συνδυάζει διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης για τη βελτιστοποίηση των πόρων. Πρότειναν επίσης μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες εφαρμογής, επιτρέποντας την εφαρμογή ομοιόμορφων κανόνων σε έργα που χρηματοδοτούνται από διάφορες πηγές.   

Μια τοποκεντρική προσέγγιση στο επόμενο ΠΠ είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, υποστηρίζει η γνωμοδότηση. Τονίζει ότι η αύξηση της συμμετοχής των λιγότερο προηγμένων περιφερειών στην Ε & Κ — συμπεριλαμβανομένων των νησιών, των εξόχως απόκεντρων και των ορεινών περιοχών — είναι ζωτικής σημασίας για τις προσπάθειες της Ένωσης να αυξήσει την οικονομική και επιστημονική ανταγωνιστικότητά της, προωθώντας παράλληλα την εδαφική συνοχή. Εκτός από τα μέτρα για τη στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων και την παροχή τεχνικής βοήθειας στις εν λόγω περιφέρειες, η γνωμοδότηση συνιστά τη χρήση του ευρωπαϊκού πίνακα αποτελεσμάτων περιφερειακής καινοτομίας για την αύξηση της συμμετοχής τους.    

Η ΕτΠ ζητεί το επόμενο ΠΠ να συνδεθεί καλύτερα με τις στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης, οι οποίες έχουν αποδειχθεί ισχυρός μοχλός περιφερειακής και τοπικής καινοτομίας. Χαιρέτισε επίσης το νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο καινοτομίας και τις περιφερειακές κοιλάδες καινοτομίας ως αποτελεσματικά εργαλεία για την προώθηση μιας τοποκεντρικής προσέγγισης της καινοτομίας.   

Τέλος, οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες υπογράμμισαν ότι, για να επιτύχει το 10ο ΠΠ, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στην εφαρμογή του, με τους δήμους και τις περιφέρειες να αποτελούν στρατηγικούς εταίρους για τη διευκόλυνση της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων. Πρότειναν τη δοκιμή νέων μέτρων εμπνευσμένων από το πρόγραμμα « New European Bauhaus Lab Voucher Scheme» σε συνεργασία με τις πόλεις και τις περιφέρειες.    

Απόσπασμα:  

Εισηγήτρια: Anne Besnier (FR/PES), Αντιπρόεδρος του Centre-Val de Loire: «Οι στόχοι της επιστημονικής αριστείας και της εδαφικής συνοχής όσον αφορά την Ε & Κ δεν είναι ασυμβίβαστοι. Η διεύρυνση της συμμετοχής στο επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία, δίνοντας προτεραιότητα σε μια τοποκεντρική προσέγγιση που επιτρέπει στις περιφέρειες που είναι λιγότερο προηγμένες στον τομέα της Ε & Κ να συμμετέχουν, τελικά ενισχύει τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας συνολικά και την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Οι περιφέρειες και οι πόλεις αποτελούν βασικούς παράγοντες διευκόλυνσης στο πλαίσιο αυτό.»   

Ιστορικό:   

• Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα πρέπει να καταλήξουν σε συμφωνία για το επόμενο ΠΠ10 έως το τέλος του 2026. Το 2027, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προετοιμάσει το πρόγραμμα πλαίσιο, το οποίο θα τεθεί σε ισχύ το 2028 και θα διαρκέσει έως το 2036.  

• Ηέκθεση του Enrico Letta σχετικά με την ενιαία αγορά, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2024, προτείνει τη δημιουργία ενός πέμπτου πυλώνα: έρευνα και καινοτομία. 

• Ο εκπρόσωπος της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα δημοσιευθεί στα τέλη του 2024. Αποσκοπεί στην παροχή ανεξάρτητης και εξωτερικής προοπτικής για την αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων θα καταρτίσει στρατηγικές συστάσεις για τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου των προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ.  

• Ένα νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο καινοτομίας (γνωμοδότηση της ΕτΠ, 2022). 

• Ένας νέος Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας (ΕΧΕ) για την έρευνα και την καινοτομία (γνωμοδότηση της ΕτΠ, 2020). 
• Ένα ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την έρευνα και την καινοτομία (γνωμοδότηση της ΕτΠ, 2018).