Badania naukowe i innowacje: regiony chcą, aby następny program ramowy opierał się na zwiększonym finansowaniu i silniejszym wymiarze lokalnym

Przywódcylokalni i regionalni zaapelowali o ambitniejszy i stabilniejszy budżet dla nowego unijnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji (10PR), zaplanowanego na lata 2028–2035, aby zapewnić Unii utrzymanie pozycji lidera w dziedzinie innowacji. Podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów (KR-u) w dniu 9 października opowiedzieli się za tym, by w ramach 10PR priorytetowo potraktować lokalne ekosystemy innowacji i wzmocnić synergię z funduszami spójności jako sposób zapewnienia sprawiedliwego podziału inwestycji w innowacje między regionami europejskimi.

Rozpoczynając dyskusje na temat 10PR i miesiąc po tym, jak w sprawozdaniu Draghiego podkreślono, że badania naukowe i innowacje (R&I) mają kluczowe znaczenie dla konkurencyjności Unii, KR przyjął w opinii sporządzonej przez Anne Besnier (FR/PES), wiceprzewodniczącą regionu Centre-Val de Loire, zestaw zaleceń dotyczących przyszłej polityki UE w zakresie badań naukowych i innowacji, która wejdzie w życie w 2028 r. i będzie obowiązywać przez siedem lat. KR jest pierwszym organem UE, który przyjął stanowisko w sprawie następnego programu ramowego.   

Regiony i miasta opowiedziały się za znacznym zwiększeniem budżetu 10. programu ramowego, wskazując, że finansowanie wszystkich kwalifikujących się projektów w obecnej fazie programowania wymagałoby zwiększenia budżetu programu „Horyzont 2020” o 25 mld EUR rocznie. Wezwali państwa członkowskie do wywiązania się ze zobowiązania do przeznaczenia 3 % ich PKB na badania i rozwój oraz argumentowali, że następny budżet musi być zabezpieczony przed cięciami i realokacjami.   

Członkowie KR-u stwierdzili, że 10PR powinien promować synergie między funduszami europejskimi, zwłaszcza z polityką spójności, aby zapewnić bardziej zrównoważony rozwój między regionami. Argumentowali oni, że przyszłe wieloletnie ramy finansowe UE powinny przewidywać wieloletnie programowanie w zakresie badań naukowych i innowacji, które łączy różne źródła finansowania w celu optymalizacji zasobów. Zalecili również większą elastyczność przepisów wykonawczych, umożliwiającą stosowanie jednolitych przepisów do projektów finansowanych z różnych źródeł.   

W opinii stwierdzono, że podejście ukierunkowane na konkretny obszar w następnym programie ramowym ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej. Podkreśla, że zwiększenie udziału regionów mniej zaawansowanych w zakresie badań naukowych i innowacji – w tym wysp, regionów najbardziej oddalonych i górskich – ma kluczowe znaczenie dla wysiłków Unii na rzecz zwiększenia jej konkurencyjności gospodarczej i naukowej przy jednoczesnym wspieraniu spójności terytorialnej. Oprócz środków mających na celu wspieranie budowania zdolności i zapewnienie pomocy technicznej takim regionom, w opinii zalecono wykorzystanie europejskiej tablicy wyników innowacyjności regionów w celu zwiększenia ich uczestnictwa.    

KR wzywa do lepszego powiązania kolejnego programu ramowego ze strategiami inteligentnej specjalizacji, które okazały się silnym motorem innowacji regionalnych i lokalnych. Z zadowoleniem przyjęła również Nowy europejski plan na rzecz innowacji i regionalne doliny innowacji jako skuteczne narzędzia promowania ukierunkowanego na konkretny obszar podejścia do innowacji.   

Ponadto przywódcy lokalni i regionalni podkreślili, że aby 10PR odniósł sukces, konieczne jest zwiększenie aktywnego udziału obywateli w jego wdrażaniu, przy czym gminy i regiony powinny być partnerami strategicznymi, aby ułatwić absorpcję wyników. Zaproponowali przetestowanie nowych środków zainspirowanych programem bonów laboratoryjnych nowego europejskiego Bauhausu we współpracy z miastami i regionami.    

Cytat:  

Sprawozdawczyni Anne Besnier (FR/PES), wiceprzewodnicząca regionu Centre-Val de Loire: „Cele doskonałości naukowej i spójności terytorialnej w zakresie badań naukowych i innowacji nie są ze sobą sprzeczne. Zwiększenie uczestnictwa w kolejnym programie ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji poprzez priorytetowe traktowanie podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar, które umożliwia regionom mniej zaawansowanym w dziedzinie badań naukowych i innowacji wejście na pokład, ostatecznie wzmacnia ogólną europejską przestrzeń badawczą i globalną konkurencyjność UE. Regiony i miasta są kluczowymi czynnikami umożliwiającymi osiągnięcie tego celu”.   

Kontekst:   

• Instytucje europejskie powinny osiągnąć porozumienie w sprawie kolejnego 10PR do końca 2026 r. W 2027 r. Komisja Europejska przygotuje program ramowy, który wejdzie w życie w 2028 r. i potrwa do 2036 r.  

• W sprawozdaniu Enrico Letty na temat jednolitego rynku, opublikowanym w kwietniu 2024 r., sugeruje się utworzenie piątego filaru: badania naukowe i innowacje. 

• Sprawozdanie grupy wysokiego szczebla dotyczące oceny śródokresowej programu „Horyzont Europa” zostanie opublikowane pod koniec 2024 r. Jego celem jest zapewnienie niezależnej i zewnętrznej perspektywy oceny programu ramowego. Grupa ekspertów opracuje strategiczne zalecenia, aby zmaksymalizować wpływ unijnych programów w zakresie badań naukowych i innowacji.  

• Nowy europejski plan na rzecz innowacji (opinia KR-u, 2022 r.). 

• Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji (opinia KR-u, 2020 r.). 
• Odnowiony europejski program na rzecz badań naukowych i innowacji (opinia KR-u, 2018 r.).