Κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης: Ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να στηρίξει τις προσπάθειες των δήμων και των περιφερειών

Μετά από έναν από τους πιο ακραίους καύσωνες που έχουν καταγραφεί ποτέ στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη, οι δήμοι και οι περιφέρειες καλούν την ΕΕ να διασφαλίσει ότι ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ θα περιλαμβάνει σαφή και ειδική στήριξη για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τον μετριασμό της σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Σε συζήτηση με την εκτελεστική αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Teresa Ribera, οι τοπικοί και οι περιφερειακοί ηγέτες εξέφρασαν την εκτίμησή τους για τη δέσμευσή της να διατηρήσει την ενέργεια και τη δράση για το κλίμα στην κορυφή του θεματολογίου της ΕΕ και τόνισαν ότι η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια αποτελεί οικονομική επιταγή, όπως καταδεικνύεται από τις πολλαπλές ενεργειακές κρίσεις. Υπογράμμισαν περαιτέρω τη σημασία της υποεθνικής δράσης για το κλίμα και το περιβάλλον σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω μιας δέσμης συστάσεων για την COP31 για το κλίμα και την COP17 για τη βιοποικιλότητα.

Την 1η Ιουλίου, η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών υιοθέτησε γνωμοδότηση με επικεφαλής τον δήμαρχο Βαρσοβίας Rafał Trzaskowski (PL/EPP), στην οποία προειδοποιείται ότι η προτεινόμενη δομή του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ κινδυνεύει να αποδυναμώσει την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον και να αυξήσει τις εδαφικές ανισότητες. Η γνωμοδότηση εκφράζει επίσης την ανησυχία της για την ασάφεια των στόχων και των ορισμών.

Η γνωμοδότηση της ΕτΠ επισημαίνει ότι ο γενικός στόχος του 35 % για τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα και το περιβάλλον —έως και 43 %στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΣΠΑ) και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ΕΚΤ)— θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί χωρίς ισχυρή εδαφική ανάληψη ευθύνης, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης και προβλέψιμη χρηματοδότηση που συνδέεται με τις στρατηγικές για το κλίμα, την ενέργεια και το περιβάλλον. Υπογραμμίζει την ανάγκη για διαφανή παρακολούθηση των δαπανών, αξιόπιστες μεθοδολογίες ταξινόμησης και σαφείς δείκτες επιδόσεων, ώστε να αποφευχθεί η προβολή ψευδοοικολογικής ταυτότητας και να διασφαλιστεί ότι ο στόχος του 35 % ανταποκρίνεται με αξιόπιστο και αποδεδειγμένο τρόπο στις δεσμεύσεις της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον.

Επιπλέον, οι περιφέρειες και οι δήμοι εξέφρασαν την ανησυχία τους για την έλλειψη ειδικού προγράμματος για την περιβαλλοντική δράση, μετά την ενσωμάτωση της συνιστώσας του προγράμματος LIFE για τη φύση και τη βιοποικιλότητα στον ευρύτερο μηχανισμό πολλαπλών προτεραιοτήτων της ΕΕ. Λαμβάνοντας υπόψη τον κεντρικό ρόλο των πόλεων για την ευημερία, την ικανότητα καινοτομίας και τη βιώσιμη ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, η ΕτΠ πιστεύει ότι ο μηχανισμός της ΕΕ θα πρέπει να περιλαμβάνει προστατευμένο κονδύλιο του προϋπολογισμού για στοχευμένη βοήθεια και άμεση χρηματοδότηση για έργα πράσινης μετάβασης σε πόλεις και κωμοπόλεις όλων των μεγεθών.

Η ΕτΠ ενέκρινε επίσης τις συστάσεις της για την COP31 της UNFCCC και την COP17 για τη βιοποικιλότητα που θα πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο. Στη γνωμοδότηση, με επικεφαλής τον πρόεδρο της επιτροπής ENVE, Κώστα Μπακογιάννη (EL/EPP), μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηνών, επισημαίνονται οι ισχυροί δεσμοί μεταξύ της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας βιοποικιλότητας και της ανθεκτικότητας των υδάτων, και υπογραμμίζεται ότι οι παγκόσμιες δεσμεύσεις για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα εξαρτώνται από την εφαρμογή τους σε τοπικό επίπεδο. Οι δήμοι και οι περιφέρειες παροτρύνουν την ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις να διασφαλίσουν την ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών —όχι μόνο ως παρατηρητών, αλλά και ως συνεισφερόντων στην εφαρμογή, την υποβολή εκθέσεων και τη λογοδοσία, με την υποστήριξη της καλύτερης πρόσβασης σε χρηματοδότηση, γνώσεις και δεδομένα. 

Αποσπάσματα:

Kata Tüttő, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών και μέλος του δημοτικού συμβουλίου της Βουδαπέστης: «Τα τελευταία χρόνια, είναι κατανοητό ότι η πολιτική προσοχή της Ευρώπης έχει μετατοπιστεί προς τα σύνορα, την ασφάλεια και τις γεωπολιτικές κρίσεις. Ωστόσο, για τους τοπικούς και περιφερειακούς ηγέτες, η κλιματική κρίση δεν εξαλείφθηκε ποτέ. Κάθε καύσωνας, κάθε ξηρασία, κάθε πυρκαγιά και κάθε πλημμύρα μας υπενθυμίζει ότι οι πόλεις μας θερμαίνονται, τα ποτάμια μας στεγνώνουν και οι κοινότητές μας γίνονται όλο και πιο ευάλωτες. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές παραμένουν υπεύθυνες για την υλοποίηση των περισσότερων μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και μετριασμού της. Το ερώτημα τώρα είναι αν θα εξακολουθούν να έχουν τους πόρους για να συνεχίσουν. Ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να διατηρήσει τη μακροπρόθεσμη αποστολή της πολιτικής συνοχής, επενδύοντας στις περιφέρειες, τις υποδομές, τη φύση και τα ενεργειακά συστήματα, αντί να καταστεί μόνιμο εργαλείο αντιμετώπισης κρίσεων. Έχουμε ακόμη χρόνο για να αντιστρέψουμε αυτή την τάση και εκτιμώ βαθύτατα τη δέσμευση της εκτελεστικής αντιπροέδρου Ribera να διασφαλίσει ότι η δράση για το κλίμα και την ενέργεια θα παραμείνει σταθερά στο θεματολόγιο της ΕΕ.»

Rafał Trzaskowski (PL/EPP), δήμαρχος Βαρσοβίας και εισηγητής της ΕτΠ με θέμα «Ενσωμάτωση των κλιματικών, ενεργειακών και περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων σε ολόκληρο το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο»: «Μια Ευρώπη που επενδύει στην καθαρή ενέργεια, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την καινοτομία στις περιφέρειες και τις πόλεις της θα είναι ασφαλέστερη, ανθεκτικότερη και πιο ευημερούσα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα ΕΠΜ πρέπει να περιλαμβάνουν πλατφόρμες πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και υποχρεωτικά αστικά και περιφερειακά κεφάλαια, και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας πρέπει να παρέχει άμεση χρηματοδότηση σε τοπικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα και να αναγνωρίζει τις υποδομές διπλής χρήσης. Το ΠΔΠ θα πρέπει να παρέχει στοχευμένη βοήθεια και άμεση χρηματοδότηση για έργα μετάβασης σε πόλεις όλων των μεγεθών, αυξάνοντας τις ευκαιρίες για πιλοτικά έργα και πειραματισμό. Οι περιοχές που επενδύουν στρατηγικά στην ενεργειακή μετάβαση είναι εκείνες που προσελκύουν ταλέντα, δημιουργούν ποιοτικές θέσεις εργασίας και παραμένουν οικονομικά ισχυρές και ανθεκτικές. "

Κώστας Μπακογιάννης (EL/EPP), δημοτικός σύμβουλος Αθηνών, πρόεδρος της επιτροπής ENVE και εισηγητής της ΕτΠ με θέμα «Παγκόσμιο όραμα της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια – Προς πιο συμπεριληπτικές παγκόσμιες διαπραγματεύσεις για το κλίμα και το περιβάλλον»: «Η παρούσα γνωμοδότηση καθορίζει τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕτΠ ενόψει δύο κρίσιμων παγκόσμιων διασκέψεων φέτος: UN CBD COP17 για τη βιοποικιλότητα και UNFCCC COP31 για το κλίμα. Καθώς η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πρωτοφανή κύματα καύσωνα, αυξανόμενη ενεργειακή ανασφάλεια και αυξανόμενη πίεση στις κοινότητες, το μήνυμα είναι σαφές: πρέπει να επιταχύνουμε τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, να ενισχύσουμε τις προσπάθειες προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και να επενδύσουμε σε λύσεις που βασίζονται στη φύση και προστατεύουν τόσο τους ανθρώπους όσο και τα οικοσυστήματα. Στις περιφέρειες και τις πόλεις οι παγκόσμιες δεσμεύσεις καθίστανται πραγματική δράση και πρέπει να αναγνωριστούν ως πλήρεις εταίροι για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα.»

Περισσότερες πληροφορίες:

Φωτογραφίες και βίντεο από τη συζήτηση της ολομέλειας της ΕτΠ και το σημείο Τύπου με την EVP Ribera

Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον κόσμο και οι καύσωνες προκαλούν περισσότερους θανάτους στην Ευρώπη από όλους τους άλλους φυσικούς κινδύνους μαζί. Η εβδομάδα που προηγήθηκε της συνόδου ολομέλειας ήταν μία από τις θερμότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη. Οι θερμοκρασίες ρεκόρ μετρήθηκαν στη Γερμανία (41,7 °C), την Πολωνία (40,5 °C), την Τσεχία (41,9 °C) και τη Δανία (36,6 °C). Η Γαλλία κατέγραψε τη θερμότερη ημέρα της στις 24 Ιουνίου με μέση εθνική θερμοκρασία 30,0°C και οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν σημαντική υπερβάλλουσα θνησιμότητα, ιδίως μεταξύ των ηλικιωμένων. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε από το World Weather Attribution δείχνει μια σαφή σχέση μεταξύ της έντασης του καύσωνα και της αύξησης των εκπομπών ορυκτών καυσίμων.

Η εγκριθείσα γνωμοδότηση αποτελεί μέρος μιας σειράς 20 γνωμοδοτήσεων επί των οποίων η ΕτΠ εργάζεται για την αξιολόγηση συγκεκριμένων πτυχών και κανονισμών του μελλοντικού μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2028-34: ελέγξτε τον χάρτη πορείας των γνωμοδοτήσεων. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θέτει έναν γενικό στόχο δαπανών 35 % για το κλίμα και το περιβάλλον στα διάφορα προγράμματα, πράγμα που σημαίνει ότι θα κινητοποιηθούν πάνω από 700 δισ. ευρώ για τη στήριξη των κλιματικών και περιβαλλοντικών στόχων. Τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΣΠΑ), τα οποία θα συνδυάζουν κονδύλια τόσο για την περιφερειακή ανάπτυξη όσο και για την κοινή γεωργική πολιτική, θα αποτελέσουν το κύριο εργαλείο για τη στήριξη των τοπικών κοινοτήτων και των επιχειρήσεων κατά τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, με στόχο δαπανών 43 % για το κλίμα και το περιβάλλον. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις δεν προβλέπουν ειδικό πρόγραμμα που να επικεντρώνεται στο περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα και να είναι προσβάσιμο σε τοπικούς και περιφερειακούς ενδιαφερόμενους φορείς, όπως το LIFE κατά την τρέχουσα δημοσιονομική περίοδο. 

· Η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC COP31) θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026. Η γνωμοδότηση που ενέκρινε η ΕτΠ προτρέπει τα μέρη να ανανεώσουν στην COP31 τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν στην COP28 και να συμφωνήσουν σε μια αξιόπιστη πορεία για την ταχεία σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, την τριπλή ικανότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και τη διπλή βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης έως το 2030, σύμφωνα με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογική καινοτομία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η αντιπροσωπεία της ΕτΠ θα καλέσει την ΕΕ να ηγηθεί των προσπαθειών για την καθιέρωση ενός υποχρεωτικού και χρονικά προσδιορισμένου πολυεπίπεδου διαλόγου σε παγκόσμιο επίπεδο και για την αντιμετώπιση των εμποδίων στην πρόσβαση των δήμων και των περιφερειών στη χρηματοδότηση για το κλίμα.

· Η ΕτΠ θα εκπροσωπήσει επίσης τις τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρώπης στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη βιοποικιλότητα (COP17 της ΣΒΠ) στο Ερεβάν της Αρμενίας, από τις 19 έως τις 30 Οκτωβρίου 2026. Στη γνωμοδότηση της ΕτΠ τονίζεται ότι η προστασία και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας ενισχύουν επίσης την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ζητεί την έγκαιρη αναθεώρηση, έγκριση και αποτελεσματική εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών και σχεδίων δράσης για τη βιοποικιλότητα, με τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η COP17 θα πρέπει επίσης να παράσχει μια φιλόδοξη δέσμη μέτρων για την κινητοποίηση πόρων που θα ενισχύσει την πρόσβαση των δήμων και των περιφερειών σε χρηματοδότηση. 

Αρμόδιος:

Lauri Ouvinen
Τηλ. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu