Conferentie over het herstel van Oekraïne: Een mijlpaal voor lokale overheden

Lokale en regionale leiders zijn ingenomen met de resultaten van de conferentie over het herstel van Oekraïne 2025 als een belangrijke mijlpaal op de weg naar de wederopbouw en hervorming van Oekraïne en zijn steden en regio’s, en wijzen op toezeggingen om de steun voor de capaciteit van lokale overheden in Oekraïne en voor de ontwikkeling van internationale partnerschappen voor Oekraïense regio’s en steden op te voeren.  

De conferentie over het herstel van Oekraïne, waaraan internationale instellingen, alle bestuursniveaus en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld deelnamen, werd op 11 juli in Rome afgesloten met de aankondiging door de Europese Unie van de oprichting van een Europese partnerschapshub ter ondersteuning van internationale samenwerking op gemeentelijk niveau, en van een programma – EU4Reconstruction – ter versterking van het beheer van regionale ontwikkelingsprojecten in Oekraïne. In de weken voorafgaand aan de conferentie heeft de Oekraïense regering, met de steun van het Congres van lokale en regionale overheden van de Raad van Europa, ook haar decentralisatieconcept geactualiseerd, dat sinds 2014 richting heeft gegeven aan belangrijke hervormingen van het lokale bestuur in het land.

De besprekingen tijdens de conferentie over het herstel van Oekraïne, een jaarlijkse bijeenkomst ter ondersteuning van Oekraïne na de grootschalige Russische invasie in 2022, weerspiegelen in grote lijnen de aanbevelingen die de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne in mei heeft gedaan.

Kata Tüttő (HU/PSE), voorzitter van het Europees Comité van de Regio’s, sprak namens de Alliantie het volgende: "Lokale leiders uit de hele EU en Oekraïne werken samen om het weefsel van ons Europa te versterken. Dit is niet alleen nodig voor de dagelijkse wederopbouw van Oekraïense regio’s en steden, maar ook op de lange termijn. Investeren in de capaciteit van lokale overheden is van vitaal belang om Oekraïne te helpen de beschikbare middelen zo goed mogelijk te gebruiken en de lokale democratie te versterken.”

De URC presenteerde ook een programma dat Oekraïense ambtenaren opleiding en stages in EU-gemeenten biedt. Aanvankelijk werd het programma dit jaar in proeffase gelanceerd door het CvdR samen en U-LEAD met Europa, maar in Rome werd aangekondigd dat het programma zou worden voortgezet.

Het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) is medeoprichter van de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne en fungeert als secretariaat.

Naast voorzitter Tüttő heeft het CvdR de volgende delegatie naar de conferentie over het herstel van Oekraïne gestuurd: Antje Grotheer (DE/PSE), voorzitter van de werkgroep Oekraïne en voorzitter van het stadsparlement van Bremen; Aleksandra Dulkiewicz (PL/EVP), burgemeester van Gdańsk en CvdR-rapporteur voor het “Uitbreidingspakket 2024: Oekraïne, Moldavië, Georgië"; en, namens de CvdR-commissie Externe Betrekkingen (CIVEX), Patrick Molinoz (FR/PSE), vicevoorzitter van de regio Bourgogne-Franche-Comté. De URC was ook een gelegenheid om Oekraïense partners van het CvdR te ontmoeten, waaronder Vitaliy Klitschko, burgemeester van Kiev en erelid van het CvdR.

Vertegenwoordigers van het CvdR en andere leden van de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne – waaronder het Congres van lokale en regionale overheden van de Raad van Europa, de belangrijkste mensenrechtenorganisatie van het continent – benadrukten dat de Oekraïense regering de decentralisatiehervormingen moet voortzetten, met het argument dat versterkte bevoegdheden en grotere fiscale onafhankelijkheid lokale en regionale overheden in staat zouden stellen doeltreffender bij te dragen aan de wederopbouw van het land en aan de hervormingen die Oekraïne moet doorvoeren om tot de EU toe te treden. Zij riepen er ook toe op dat lokale en regionale overheden waarnemers zouden zijn bij het donorplatform voor Oekraïne, waar veel strategische discussies over de wederopbouw van Oekraïne worden gehouden. 

Tijdens een reeks panels en nevenevenementen tijdens de conferentie over het herstel van Oekraïne deden de leden van de Alliantie een beroep op internationale financiële instellingen om hun financiering toegankelijker te maken voor de lokale en regionale overheden van Oekraïne, drongen zij aan op wederopbouwprogramma’s voor een groter deel van de financiering voor lokale overheden, en benadrukten zij het belang van partnerschappen op gemeentelijk en regionaal niveau. 

Zij voerden aan dat een werkelijk inclusieve aanpak van het herstel – waarbij regio’s en steden betrokken zijn bij de planning en uitvoering van beleid, programma’s en projecten – de groei van lokale economieën zou stimuleren en ontwikkeling op gemeenschapsniveau zou bevorderen die de braindrain als gevolg van de Russische invasie zou kunnen helpen omkeren.

In een op 8 juli door het CvdR gepubliceerde studie over de huidige steun voor Oekraïne werd benadrukt dat het gebruik door de EU van leningen in plaats van subsidies, een gebrek aan rechtstreekse financiering voor lokale en regionale overheden en beperkte financiering voor regio’s aanzienlijke beperkingen opleggen aan de capaciteitsopbouw op lokaal en regionaal niveau in Oekraïne. 

De besprekingen tijdens de conferentie over het herstel van Oekraïne, die gezamenlijk werd georganiseerd door de regeringen van Oekraïne en Italië, waren gericht op vier dimensies van herstel: mobilisering van bedrijven, sociaal herstel en ontwikkeling van menselijk kapitaal, gemeentelijke en regionale wederopbouw en hervormingen in verband met het EU-lidmaatschap.  

Andere citaten: 

• Antje Grotheer (DE/PSE), voorzitter van het stadsparlement van Bremen en voorzitter van de CvdR-werkgroep Oekraïne: "Over reconstructie praten mag nooit een afleiding zijn van het belangrijkste punt: We moeten de vernietiging van Oekraïne stoppen. We moeten de Oekraïners beschermen. We moeten een einde maken aan de straffeloosheid die betekent dat Rusland bijna weerloze steden kan aanvallen en oorlogsmisdaden kan plegen door onschuldige burgers in hun bedden te doden. Dat is de strategische prioriteit. En als we niet strategisch kunnen nadenken over wat nu het belangrijkste is – om Oekraïne in het hier en nu te beschermen – dan vrees ik dat we ook niet strategisch kunnen nadenken over het herstel van Oekraïne.” 

• Aleksandra Dulkiewicz (PL/EVP), burgemeester van Gdańsk en voormalig voorzitter van de CvdR-werkgroep Oekraïne: "Nacht na nacht doodt Rusland burgers terwijl ze slapen. Een deel van het doel van deze terreur is om de capaciteit van de Oekraïense noodhulpdiensten en lokale overheden te doorbreken. Lokale functionarissen staan in de frontlinie in de oorlog – ze hebben onze hulp nodig. En zij zullen pioniers zijn in het herstel van Oekraïne, dus we moeten tijd, moeite en geld investeren om hen te ondersteunen. Decentralisatie heeft Oekraïne enorm geholpen: Dat moet duidelijk worden begrepen. Het herstel van Oekraïne moet dus ook decentralisatiehervormingen voortzetten. Decentralisatie is veerkracht. Het heeft geholpen de onafhankelijkheid van Oekraïne te redden en, zoals uit de ervaring van Polen blijkt, zullen sterke regio’s Oekraïne helpen een succesvol lid van de EU te worden.” 

Meer informatie:  

• De website van de conferentie over het herstel van Oekraïne 2025 is hier te vinden. Opnames van de sessies zijn beschikbaar. In juli 2022, vijf maanden na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, heeft de conferentie over het herstel van Oekraïne in Lugano de methoden, prioriteiten en leidende beginselen voor het herstelproces van Oekraïne vastgesteld. De URC heeft in 2023 in Londen getracht publieke en private financiering voor Oekraïne te mobiliseren, waarbij de Europese Commissie een pakket van 50 miljard EUR aankondigde — de faciliteit voor Oekraïne — om het herstel en de wederopbouw van Oekraïne te financieren. De URC’s in Berlijn in 2024 en in Rome in 2025 waren beide gericht op vier dimensies van het herstel van Oekraïne: het bedrijfsleven, menselijk kapitaal, lokale en regionale hervormingen en EU-gerelateerde hervormingen.  

• Op 15 mei 2025 heeft de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne een gezamenlijkeverklaring uitgebracht over het versterken van de positie vanlokale en regionale overheden bij de wederopbouw en toekomstige toetreding van Oekraïne tot de EU, met aanbevelingen voor de conferentie over het herstel van Oekraïne 2025. In de aanbevelingen van de alliantie werd onder meer opgeroepen tot een brede dialoog over de behoeften en belangen van lokale en regionale overheden, een sterkere rol voor lokale en regionale overheden in het donorplatform voor Oekraïne, een centraal aanspreekpunt voor partnerschappen tussen Oekraïense en EU-regio’s en -steden, en meer steun voor capaciteitsopbouw op lokaal niveau. 

• De Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne is in juli 2022 opgericht om de inspanningen van regio’s, steden, territoriale verenigingen en partners ter ondersteuning van een doeltreffende en duurzame wederopbouw van Oekraïne te coördineren. Alle details zijn te vinden op de website van het Europees Comité van de Regio’s (CvdR), dat de Alliantie mede heeft opgericht en als secretariaat fungeert. De website van het CvdR bevat ook details over zijn werkzaamheden in verband met Oekraïne en de activiteiten van zijn werkgroep Oekraïne. 

• Tijdens de conferentie over het herstel van Oekraïne, die op 10 en 11 juli 2025 in Rome werd gehouden, sprak CvdR-voorzitter Kata Tüttő tijdens een panel over “Oekraïense gemeenschappen als wereldwijd symbool van veerkracht en eenheid”. Herstel en ontwikkeling van de Gemeenschap". Antje Grotheer sprak in een panel over 'Weerbaarheid en cohesie door middel van partnerschappen: Lokale en internationale samenwerking" en de presentatie van de Europese partnerschapshub gemodereerd. Aleksandra Dulkiewicz sprak tijdens de presentatie van het TIPS4UA-programma (Ondersteuningvan opleidings- en stageprogramma’s voor Oekraïense gemeenten). TIPS4UA ondersteunt momenteel opleidingen en stages voor Oekraïense gemeenten met partners in 17 EU-lidstaten.  

• Een aantal andere CvdR-leden sprak op de conferentie over het herstel van Oekraïne in hun eigen hoedanigheid als lokale en regionale leiders. Het ging om: Alberto Cirio, voorzitter van de regioraad van Piemonte; Roberto Gualtieri, burgemeester van Rome; Marco Marsilio, voorzitter van de regioraad van Abruzzen.