Groene transitie en lokaal leiderschap in de schijnwerpers op de conferentie over de Dag van de Uitbreiding van de EU

Decentralisatie en de transitie naar een groenere, duurzamere economie stonden centraal tijdens de conferentie over de Dag van de Uitbreiding die het Europees Comité van de Regio’s op 27 en 28 mei hield – het grootste evenement van de Europese Unie van het jaar dat gewijd is aan de uitbreiding van de EU vanuit lokaal en regionaal perspectief.

De twee thema’s – duurzame ontwikkeling en decentralisatie – zullen de komende vijf jaar de ruggengraat vormen van de samenwerking tussen het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) en lokale en regionale overheden uit kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten.

In een videoboodschap beschreef Marta Kos, Europees commissaris voor Uitbreiding, de rol van het CvdR als "brug" naar het subnationale niveau in uitbreidingslanden als "ongelooflijk belangrijk". Adam Szłapka, minister van de Europese Unie voor Polen, dat momenteel het roulerende voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie bekleedt, zei dat lokale en regionale overheden het bestuursniveau zijn "dat het dichtst bij de burger staat, en uiteindelijk zijn het de mensen die hier een beslissende rol spelen. Het vooruitzicht op toetreding tot de EU en het tempo van de hervormingen hangen ervan af."

Het momentum voor de uitbreiding van de EU is het afgelopen jaar versterkt, waarbij Oekraïne en Moldavië de meest recente landen zijn die toetredingsonderhandelingen zijn begonnen. De veranderde dynamiek kwam tijdens de twee dagen van het evenement tot uiting in de oprichting door het CvdR van een gemengd raadgevend comité met Albanië en van werkgroepen met Moldavië en Kosovo*.

Decentralisatie

De conferentie kwam op een moment dat er meer aandacht is voor lokaal bestuur in de buurlanden van de EU. In april nam het CvdR een resolutie aan waarin het de arrestatie en detentie van de burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu, en andere lokale politici in Turkije veroordeelde – kritiek die tijdens de conferentie over de Dag van de Uitbreiding werd herhaald. Daarnaast heeft de goedkeuring door de EU van belangrijke steunpakketten voor de Westelijke Balkan en Oekraïne – het groeiplan voor de Westelijke Balkan en de faciliteit voor Oekraïne – extra aandacht besteed aan de vraag hoe economische ontwikkelingsplannen lokale gemeenschappen beter kunnen helpen en hoe lokale en regionale overheden moeten worden betrokken.

De deelnemers waren het erover eens dat doeltreffende decentralisatie het bestuur efficiënter maakt, de democratie op lokaal niveau versterkt en de stabiliteit vergroot. Zij benadrukten ook dat, hoewel elk land zijn eigen passend machtsevenwicht moet vinden, het decentralisatieproces wordt verbeterd door subnationale overheden in andere landen te raadplegen.

Groene transitie

Milieu en klimaatverandering – hoofdstuk 27 van het EU-acquis, het geheel van EU-wetgeving dat kandidaat-lidstaten moeten aannemen – worden beschouwd als een van de meest uitdagende gebieden voor landen die aan de EU-normen willen voldoen, en vereisen ook een bijzonder hoge mate van betrokkenheid van de lokale en regionale overheden. Tegelijkertijd kan de weerstand van het publiek hoog zijn.

De deelnemers wezen op vijf gebieden die van bijzonder belang zijn voor het welslagen van de groene agenda op regionaal niveau: het waarborgen van financiering, opleiding en behoud van ambtenaren, het tot stand brengen van doeltreffende samenwerking tussen nationale en subnationale overheden, het verbeteren van rechtskaders en het overtuigen van het publiek van de voordelen die zij in het dagelijks leven genieten.

De conferentie gaf een belangrijk voorbeeld van hoe gemeenten de energietransitie in Turkije en op de Balkan bevorderen, waarvan veel grote steden van oudsher zeer hoge vervuilingspercentages hebben gehad. Meer dan 230 steden in de Westelijke Balkan en Turkije hebben nu het Burgemeestersconvenant voor klimaat en energie ondertekend, waardoor zij recht hebben op EU-steun in ruil voor de toezegging om de emissies tegen 2030 met 30 % te verminderen.

Decentralisatie en de groene agenda van de EU stonden eveneens centraal tijdens vergaderingen op 27 mei met zeven van de negen werkgroepen en gemengde raadgevende comités die het CvdR met uitbreidingslanden heeft. Elke vergadering werd beschouwd als een energie- of milieu-uitdaging die van bijzonder belang is voor dat land, met inbegrip van de energietransitie voor Moldavië, de aanpassing aan de klimaatverandering in het geval van Albanië en de aantasting van het milieu in Kosovo*.

Oekraïne staat voor uitzonderlijke uitdagingen, aangezien een aanzienlijk deel van de openbare en sociale infrastructuur zwaar is beschadigd tijdens de aanhoudende Russische invasie. De werkgroep Oekraïne benadrukte echter dat veel gemeenten er niettemin in slagen projecten op het gebied van duurzame energie uit te rollen, deels als reactie op de noodzaak om openbare diensten te herstellen, waaronder ziekenhuizen en watersystemen, evenals energie-infrastructuur, huisvesting en scholen. Meer dan 200 Oekraïense gemeenten hebben het Burgemeestersconvenant ondertekend en blijven ondanks de oorlog hun doelstellingen nastreven.

* Deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet en is in overeenstemming met Resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad en het advies van het Internationaal Gerechtshof over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo.

• Citaten:
• Marta Kos, Europees commissaris voor Uitbreiding (videoboodschap): "Regionale en lokale overheden zijn van essentieel belang, aangezien de toetreding tot de EU een intensieve inspanning van de hele samenleving vereist. Iedereen moet het bezitten. Lokale en regionale overheden voeren een groot deel van de EU-wetgeving uit. Dit is ook de reden waarom ik tijdens bezoeken aan onze uitbreidingspartners altijd het punt maak om verder te gaan dan de hoofdsteden. [brug]."
• Adam Szłapka, minister van de Europese Unie, Republiek Polen (videoboodschap): "Uitbreiding blijft een van de prioriteiten van het Poolse voorzitterschap. Wij zien de uitbreiding als een geostrategische investering in vrede, veiligheid, stabiliteit en welvaart. Nieuwe leden kunnen het concurrentievermogen en de interne markt versterken en kansen creëren voor burgers en bedrijven. Er is een nieuwe dynamiek in het uitbreidingsproces. Lokale en regionale overheden spelen een belangrijke rol in dit proces. Zij staan het dichtst bij de burger en uiteindelijk zijn het de mensen die hier een beslissende rol spelen. Het vooruitzicht op toetreding tot de EU en het tempo van de hervormingen hangen ervan af."
• Nikola Dobroslavić (HR/EVP), prefect van de provincie Dubrovnik-Neretva en voorzitter van het GRC Montenegro: "Het Comité van de Regio's is al vele jaren een voorvechter van de uitbreiding van de EU en van de betrokkenheid van de lokale en regionale overheden bij het proces. We hebben er nooit genoeg van gehad om erover te praten en de vlam aan te steken, zelfs als deze niet zo hoog op de politieke agenda stond. De uitbreiding moet worden verankerd in een maatschappijbrede aanpak. Lokale en regionale overheden voeren het grootste deel van het EU-acquis uit, bijna 70 %, en lokale en regionale leiders bevinden zich in een zeer goede positie om de voordelen van de uitbreiding uit te leggen en te bevorderen. Dit zal helpen een verhaal van ons gemeenschappelijk werk vorm te geven, dat verankerd is in feiten en cijfers, in tegenstelling tot populistische en alarmistische retoriek.
• Antje Grotheer (DE/PSE), voorzitter van het stadsparlement van Bremen en voorzitter van de werkgroep Oekraïne: "Klimaatverandering en milieuaspecten zijn gemeenschappelijke uitdagingen waarmee elke lokale en regionale overheid wordt geconfronteerd, zowel in Oekraïne als in de Europese Unie. We kunnen van elkaar leren en profiteren en ervoor zorgen dat bij de wederopbouw van Oekraïne rekening wordt gehouden met het groene herstel. Met de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne houden we groene infrastructuur, hernieuwbare energie en duurzame stedelijke ontwikkeling hoog op de agenda.”

Meer informatie:

• Dag van de uitbreiding: het programma van de twee vergaderdagen – plus opnames van de plenaire vergadering, werkgroepen en gemengde raadgevende comités – is te vinden op de evenementenpagina op de website van het Europees Comité van de Regio’s.
• Foto's zijn beschikbaar op Flickr of op aanvraag.
• Decentralisatie: Het Europees Comité van de Regio’s houdt toezicht op de mate van decentralisatie in de EU-lidstaten ten behoeve van beleidsmakers, bestuurders en burgers door middel van een periodiek bijgewerkte studie over de bevoegdheidsverdeling. Het heeft onlangs opdracht gegeven tot een actualisering van de studie over de verdeling van bevoegdheden om de bestuursstructuren en bevoegdheden van lokale overheden op 17 beleidsterreinen in 10 landen die lid willen worden van de EU te beoordelen. De update, die is geproduceerd door het in Warschau gevestigde Centrum voor Sociaal en Economisch Onderzoek en hier kan worden gedownload, stelt lezers in staat om beleidsterreinen in verschillende landen te vergelijken. Belangrijke bevindingen zijn uiteenlopende decentralisatietrends, financiële autonomie, rolafbakening, participatief bestuur, institutionele dialoog, capaciteitsopbouw, strategische planning en steun voor lokale gemeenschappen.
• Oekraïne: De kwestie van de steun aan subnationale regeringen in Oekraïne zal worden besproken tijdens de conferentie over het herstel van Oekraïne die in juli in Rome zal worden gehouden. De Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne heeft op 15 mei een verklaring afgelegd waarin zij haar vier centrale boodschappen aan de URC uiteenzet. De verklaring is hier beschikbaar.
• Advies van het Europees Comité van de Regio’s “Uitbreidingspakket2024 – Oekraïne, Moldavië en Georgië” (rapporteur: Aleksandra Dulkiewicz, burgemeester van Gdansk.)
• Advies van het Europees Comité van de Regio’s “Uitbreidingspakket2024 – Westelijke Balkan en Turkije”(rapporteur: Jean-Luc Vanraes, lid van de gemeenteraad van Ukkel.)
•  

Contactpersoon:

Andrew Gardner

Tel.: +32473 843 981

andrew.gardner@cor.europa.eu