Zielona transformacja i lokalne przywództwo w centrum uwagi na konferencji w ramach Dnia Rozszerzenia UE

Decentralizacja i przejście na bardziej ekologiczną i zrównoważoną gospodarkę znalazły się w centrum uwagi podczas konferencji w ramach Dnia Rozszerzenia zorganizowanej przez Europejski Komitet Regionów w dniach 27–28 maja – największego w roku wydarzenia Unii Europejskiej poświęconego rozszerzeniu UE z perspektywy lokalnej i regionalnej.

Dwa tematy – zrównoważony rozwój i decentralizacja – będą stanowić podstawę współpracy w ciągu najbliższych pięciu lat między Europejskim Komitetem Regionów (KR-em) a władzami lokalnymi i regionalnymi z krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących.

W przesłaniu wideo Marta Kos, europejska komisarz ds. rozszerzenia, opisała rolę KR-u jako „pomostu” do szczebla niższego niż krajowy w krajach objętych procesem rozszerzenia jako „niezwykle ważną”. Adam Szłapka, minister ds. Unii Europejskiej w Polsce, która obecnie sprawuje rotacyjną prezydencję w Radzie Unii Europejskiej, powiedział, że władze lokalne i regionalne są szczeblem sprawowania rządów "najbliżej obywatela, a ostatecznie to ludzie odgrywają tu decydującą rolę. Od nich zależy perspektywa przystąpienia do UE i tempo reform”.

W ciągu ostatniego roku nasiliła się tendencja do rozszerzenia UE, przy czym Ukraina i Mołdawia były ostatnimi krajami, które rozpoczęły rozmowy akcesyjne. Zmieniona dynamika została odzwierciedlona podczas dwóch dni wydarzenia poprzez uruchomienie przez KR wspólnego komitetu konsultacyjnego z Albanią oraz grup roboczych z Mołdawią i Kosowem*.

Decentralizacja

Konferencja odbyła się w momencie, gdy coraz większą uwagę poświęca się sprawowaniu rządów na szczeblu lokalnym w sąsiedztwie UE. W kwietniu KR przyjął rezolucję potępiającą aresztowanie i zatrzymanie burmistrza Stambułu Ekrema İmamoğlu i innych lokalnych polityków w Turcji – krytyka powtórzyła się podczas konferencji w ramach Dnia Rozszerzenia. Ponadto przyjęcie przez UE dużych pakietów wsparcia dla Bałkanów Zachodnich i Ukrainy – Planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich i Instrumentu na rzecz Ukrainy – zwróciło szczególną uwagę na to, w jaki sposób plany rozwoju gospodarczego mogą lepiej pomóc społecznościom lokalnym i w jaki sposób należy zaangażować władze lokalne i regionalne.

Uczestnicy zgodzili się, że skuteczna decentralizacja zwiększa skuteczność sprawowania rządów, wzmacnia demokrację na szczeblu lokalnym i zwiększa stabilność. Podkreślili również, że chociaż każdy kraj musi znaleźć własną odpowiednią równowagę sił, proces decentralizacji zostaje usprawniony dzięki konsultacjom z władzami szczebla niższego niż krajowy w innych krajach.

Transformacja ekologiczna

Środowisko i zmiana klimatu – rozdział 27 dorobku prawnego UE, czyli zbiór przepisów UE, które muszą przyjąć kraje kandydujące – są postrzegane jako jedne z najtrudniejszych obszarów dla krajów dążących do spełnienia norm UE, a także wymagają szczególnie wysokiego poziomu zaangażowania ze strony władz lokalnych i regionalnych. Jednocześnie poziom oporu społecznego może być wysoki.

Uczestnicy podkreślili pięć obszarów o szczególnym znaczeniu dla powodzenia zielonego programu działań na szczeblu regionalnym: zapewnienie finansowania, szkolenia i utrzymania urzędników służby cywilnej, nawiązanie skutecznej współpracy między rządami krajowymi i samorządami terytorialnymi, poprawa ram prawnych i przekonanie opinii publicznej o korzyściach płynących z życia codziennego.

Konferencja była znaczącym przykładem tego, w jaki sposób gminy napędzają transformację energetyczną w Turcji i na Bałkanach, z których wiele dużych miast miało historycznie bardzo wysokie wskaźniki zanieczyszczenia. Ponad 230 miast na Bałkanach Zachodnich i w Turcji jest obecnie sygnatariuszami Porozumienia Burmistrzów w sprawie Klimatu i Energii, co uprawnia je do wsparcia UE w zamian za zobowiązanie się do ograniczenia emisji o 30 % do 2030 r.

Podobnie centralną rolę odegrały decentralizacja i zielony program UE na posiedzeniach, które odbyły się 27 maja z udziałem siedmiu z dziewięciu grup roboczych i wspólnych komitetów konsultacyjnych KR-u z krajami objętymi procesem rozszerzenia. Na każdym posiedzeniu rozważano wyzwania energetyczne lub środowiskowe szczególnie ważne dla tego kraju, w tym transformację energetyczną Mołdawii, przystosowanie się do zmiany klimatu w przypadku Albanii oraz degradację środowiska w Kosowie*.

Ukraina stoi w obliczu wyjątkowych wyzwań, ponieważ znaczna część infrastruktury publicznej i społecznej została poważnie uszkodzona podczas trwającej rosyjskiej inwazji. Grupa robocza ds. Ukrainy podkreśliła jednak, że wiele gmin mimo wszystko realizuje projekty w zakresie zrównoważonej energii, częściowo w odpowiedzi na potrzebę przywrócenia usług publicznych – w tym szpitali i systemów wodnych, a także infrastruktury energetycznej, mieszkalnictwa i szkół. Ponad 200 ukraińskich gmin jest sygnatariuszami Porozumienia Burmistrzów i mimo wojny nadal realizuje jego cele.

* Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

• Cytaty:
• Marta Kos, europejska komisarz ds. rozszerzenia (nagranie wideo): „Władze lokalne i regionalne mają zasadnicze znaczenie, ponieważ przystąpienie do UE wymaga intensywnych wysiłków ze strony wszystkich naszych społeczeństw. Każdy musi go posiadać. Władze lokalne i regionalne wdrażają znaczną część prawodawstwa UE. Dlatego też podczas wizyt u naszych partnerów w procesie rozszerzenia zawsze zwracam uwagę na to, aby wyjść poza stolice. [most]”.
• Adam Szłapka, Minister Unii Europejskiej, Rzeczpospolita Polska (nagranie wideo): „Rozszerzenie pozostaje jednym z priorytetów polskiej prezydencji. Postrzegamy rozszerzenie jako geostrategiczną inwestycję w pokój, bezpieczeństwo, stabilność i dobrobyt. Nowi członkowie mogą wzmocnić konkurencyjność i jednolity rynek oraz stworzyć możliwości dla obywateli i przedsiębiorstw. W procesie rozszerzenia pojawiła się nowa dynamika. Władze lokalne i regionalne odgrywają w tym procesie ważną rolę. Są najbliżej obywatela, a ostatecznie to ludzie odgrywają tu decydującą rolę. Od nich zależy perspektywa przystąpienia do UE i tempo reform”.
• Nikola Dobroslavić (HR/EPL), prefekt żupanii dubrownicko-neretwiańskiej i przewodniczący WKK Czarnogóra: „Komitet Regionów od wielu lat jest orędownikiem rozszerzenia UE oraz zaangażowania władz lokalnych i regionalnych w ten proces. Nigdy nie mieliśmy dość mówienia o tym, podtrzymywania płomienia, nawet jeśli nie było to tak ważne w programie politycznym. Rozszerzenie musi opierać się na podejściu obejmującym całe społeczeństwo. Władze lokalne i regionalne wdrażają większość dorobku prawnego UE, prawie 70 %, a przywódcy lokalni i regionalni są bardzo dobrze przygotowani do wyjaśniania i promowania korzyści płynących z rozszerzenia. Pomoże to ukształtować narrację naszej wspólnej pracy, która jest zakorzeniona w faktach i liczbach, w przeciwieństwie do populistycznej i alarmistycznej retoryki.
• Antje Grotheer (DE/PES), przewodnicząca parlamentu miasta Brema i przewodnicząca grupy roboczej ds. Ukrainy: „Zmiana klimatu i aspekty środowiskowe to wspólne wyzwania, przed którymi stoją wszystkie władze lokalne i regionalne na Ukrainie i w Unii Europejskiej. Możemy się wzajemnie uczyć i czerpać z siebie korzyści oraz zadbać o to, by odbudowa Ukrainy uwzględniała ekologiczną odbudowę. Dzięki Europejskiemu Sojuszowi Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy priorytetowo traktujemy zieloną infrastrukturę, energię ze źródeł odnawialnych i zrównoważony rozwój obszarów miejskich.

Więcej informacji:

• Dzień Rozszerzenia: program dwóch dni posiedzeń – wraz z nagraniami sesji plenarnej, grup roboczych i wspólnych komitetów konsultacyjnych – można znaleźć na stronie internetowej Europejskiego Komitetu Regionówpoświęconej wydarzeniom.
• Zdjęcia są dostępne na Flickr lub na życzenie.
• Decentralizacja: Europejski Komitet Regionów monitoruje stopień decentralizacji w państwach członkowskich UE z korzyścią dla decydentów, administratorów i obywateli za pomocą okresowo aktualizowanego badania dotyczącego podziału kompetencji. Niedawno zleciła aktualizację badania dotyczącego podziału kompetencji w celu oceny struktur zarządzania i kompetencji władz lokalnych w 17 obszarach polityki w 10 krajach ubiegających się o członkostwo w UE. Aktualizacja, którą opracowało warszawskie Centrum Badań Społeczno-Ekonomicznych i którą można pobrać tutaj, umożliwia czytelnikom porównanie obszarów polityki w poszczególnych krajach. Najważniejsze ustalenia obejmują różne tendencje w zakresie decentralizacji, autonomię finansową, rozgraniczenie ról, zarządzanie partycypacyjne, dialog instytucjonalny, budowanie zdolności, planowanie strategiczne i wsparcie dla społeczności lokalnych.
• Ukraina: Kwestia wsparcia dla władz szczebla niższego niż krajowy na Ukrainie będzie elementem dyskusji na konferencji poświęconej odbudowie Ukrainy, która odbędzie się w lipcu w Rzymie. 15 maja Europejski Sojusz Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy wydał oświadczenie, w którym przedstawił swoje cztery główne przesłania dla URC. Oświadczenie jest dostępne tutaj.
• Opinia Europejskiego Komitetu Regionów „Pakietrozszerzeniowy 2024 – Ukraina, Mołdawia i Gruzja” (sprawozdawca: Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska.)
• Opinia Europejskiego Komitetu Regionów „Pakietrozszerzeniowy 2024 – Bałkany Zachodnie i Turcja”(sprawozdawca: Jean-Luc Vanraes, członek rady gminy Uccle)
•  

Kontakt:

Andrew Gardner

Tel.: +32473 843 981

andrew.gardner@cor.europa.eu