Η πράσινη μετάβαση και η τοπική ηγεσία στο επίκεντρο της διάσκεψης για την Ημέρα Διεύρυνσης της ΕΕ

Η αποκέντρωση και η μετάβαση προς μια πιο πράσινη και πιο βιώσιμη οικονομία βρέθηκαν στο επίκεντρο της διάσκεψης για την Ημέρα Διεύρυνσης που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών στις 27-28 Μαΐου —της μεγαλύτερης εκδήλωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το έτος που είναι αφιερωμένη στη διεύρυνση της ΕΕ από τοπική και περιφερειακή σκοπιά.

Τα δύο θέματα – βιώσιμη ανάπτυξη και αποκέντρωση – θα αποτελέσουν μέρος της ραχοκοκαλιάς της συνεργασίας κατά την επόμενη πενταετία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) και των τοπικών και περιφερειακών αρχών από υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες.

Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, η κ. Marta Kos, Ευρωπαία Επίτροπος αρμόδια για τη Διεύρυνση, περιέγραψε τον ρόλο της ΕτΠ ως «γέφυρα» προς το υποεθνικό επίπεδο στις χώρες της διεύρυνσης ως «απίστευτα σημαντικό». Ο κ. Adam Szłapka, Υπουργός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Πολωνία, ο οποίος ασκεί επί του παρόντος την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δήλωσε ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές αποτελούν το επίπεδο διακυβέρνησης «που βρίσκεται πλησιέστερα στον πολίτη και, τελικά, οι πολίτες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο εν προκειμένω. Η προοπτική προσχώρησης στην ΕΕ και ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων εξαρτώνται από αυτές.»

Η δυναμική προς τη διεύρυνση της ΕΕ ενισχύθηκε κατά το παρελθόν έτος, με την Ουκρανία και τη Μολδαβία να είναι οι πιο πρόσφατες χώρες που έχουν ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες. Η μεταβαλλόμενη δυναμική αποτυπώθηκε κατά τη διάρκεια των δύο ημερών της εκδήλωσης με τη δρομολόγηση από την ΕτΠ μικτής συμβουλευτικής επιτροπής με την Αλβανία και ομάδων εργασίας με τη Μολδαβία και το Κόσοβο*.

Αποκέντρωση

Η διάσκεψη πραγματοποιήθηκε σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία δίνεται αυξημένη προσοχή στην τοπική διακυβέρνηση στις γειτονικές χώρες της ΕΕ. Τον Απρίλιο, η ΕτΠ ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο καταδικάζει τη σύλληψη και την κράτηση του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Ekrem İmamoğlu, και άλλων τοπικών πολιτικών στην Τουρκία — κριτική που επαναλήφθηκε κατά τη διάσκεψη για την Ημέρα Διεύρυνσης. Επιπλέον, η έγκριση από την ΕΕ σημαντικών δεσμών μέτρων στήριξης για τα Δυτικά Βαλκάνια και την Ουκρανία —το σχέδιο ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια και το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία— εστίασε περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο τα σχέδια οικονομικής ανάπτυξης μπορούν να βοηθήσουν καλύτερα τις τοπικές κοινότητες και στον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να συμμετέχουν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές.

Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι η αποτελεσματική αποκέντρωση καθιστά αποτελεσματικότερη τη διακυβέρνηση, ενισχύει τη δημοκρατία σε τοπικό επίπεδο και αυξάνει τη σταθερότητα. Τόνισαν επίσης ότι, ενώ κάθε χώρα πρέπει να βρει τη δική της κατάλληλη ισορροπία δυνάμεων, η διαδικασία αποκέντρωσης βελτιώνεται με τη διαβούλευση με τις υποεθνικές κυβερνήσεις σε άλλες χώρες.

Πράσινη μετάβαση

Το περιβάλλον και η κλιματική αλλαγή —κεφάλαιο 27 του κεκτημένου της ΕΕ, το σύνολο της νομοθεσίας της ΕΕ που πρέπει να υιοθετήσουν οι υποψήφιες χώρες— θεωρούνται από τους πλέον απαιτητικούς τομείς για τις χώρες που επιδιώκουν να συμμορφωθούν με τα πρότυπα της ΕΕ και απαιτούν επίσης ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών. Ταυτόχρονα, τα επίπεδα δημόσιας αντίστασης μπορεί να είναι υψηλά.

Οι συμμετέχοντες τόνισαν πέντε τομείς ιδιαίτερης σημασίας για την επιτυχία του πράσινου θεματολογίου σε περιφερειακό επίπεδο: εξασφάλιση της χρηματοδότησης, της κατάρτισης και της διατήρησης των δημοσίων υπαλλήλων, καθιέρωση αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ των εθνικών και υποεθνικών κυβερνήσεων, βελτίωση των νομικών πλαισίων και πεισμός του κοινού για τα οφέλη που αποκομίζουν στην καθημερινή τους ζωή.

Η διάσκεψη αποτέλεσε σημαντικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι δήμοι προωθούν την ενεργειακή μετάβαση στην Τουρκία και στα Βαλκάνια, πολλές από τις μεγάλες πόλεις των οποίων είχαν ιστορικά πολύ υψηλά ποσοστά ρύπανσης. Περισσότερες από 230 πόλεις και κωμοπόλεις στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία έχουν πλέον υπογράψει το Σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια, το οποίο τους παρέχει το δικαίωμα να λάβουν στήριξη από την ΕΕ με αντάλλαγμα τη δέσμευσή τους για μείωση των εκπομπών κατά 30 % έως το 2030.

Η αποκέντρωση και το πράσινο θεματολόγιο της ΕΕ ήταν εξίσου καίριας σημασίας στις συνεδριάσεις που πραγματοποιήθηκαν στις 27 Μαΐου με επτά από τις εννέα ομάδες εργασίας και τις μικτές συμβουλευτικές επιτροπές που έχει η ΕτΠ με τις χώρες της διεύρυνσης. Κάθε συνεδρίαση θεωρούσε ότι μια ενεργειακή ή περιβαλλοντική πρόκληση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την εν λόγω χώρα, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής μετάβασης για τη Μολδαβία, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στην περίπτωση της Αλβανίας και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος στο Κόσοβο*.

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει εξαιρετικές προκλήσεις, δεδομένου ότι σημαντικό μερίδιο των δημόσιων και κοινωνικών υποδομών έχει υποστεί σοβαρές ζημίες κατά τη διάρκεια της συνεχιζόμενης εισβολής της Ρωσίας. Ωστόσο, η ομάδα εργασίας για την Ουκρανία τόνισε ότι πολλοί δήμοι επιτυγχάνουν ωστόσο να αναπτύξουν έργα βιώσιμης ενέργειας, εν μέρει ανταποκρινόμενοι στην ανάγκη αποκατάστασης των δημόσιων υπηρεσιών —συμπεριλαμβανομένων των νοσοκομείων και των συστημάτων ύδρευσης, καθώς και των ενεργειακών υποδομών, της στέγασης και των σχολείων. Περισσότεροι από 200 ουκρανικοί δήμοι έχουν υπογράψει το Σύμφωνο των Δημάρχων και εξακολουθούν να επιδιώκουν τους στόχους του παρά τον πόλεμο.

* Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με το ΣΑΗΕ 1244 και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

• Αποσπάσματα:
• Marta Kos, Ευρωπαία Επίτροπος Διεύρυνσης (βιντεοσκοπημένο μήνυμα): «Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές είναι απαραίτητες, καθώς η προσχώρηση στην ΕΕ απαιτεί εντατικές προσπάθειες από το σύνολο των κοινωνιών μας. Ο καθένας πρέπει να το κατέχει. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές εφαρμόζουν μεγάλο μέρος της νομοθεσίας της ΕΕ. Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο πάντα επισημαίνω, κατά τις επισκέψεις στους εταίρους μας της διεύρυνσης, ότι πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από τις πρωτεύουσες. [γέφυρα]."
• Adam Szłapka, Υπουργός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Δημοκρατία της Πολωνίας (βιντεοσκοπημένο μήνυμα): «Η διεύρυνση παραμένει μία από τις προτεραιότητες της πολωνικής Προεδρίας. Θεωρούμε τη διεύρυνση ως γεωστρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία. Τα νέα μέλη έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα και την ενιαία αγορά και να δημιουργήσουν ευκαιρίες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Υπάρχει μια νέα δυναμική στη διαδικασία διεύρυνσης. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία αυτή. Είναι οι πιο κοντινοί στον πολίτη, και στο τέλος, οι άνθρωποι είναι αυτοί που διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο εδώ. Η προοπτική προσχώρησης στην ΕΕ και ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων εξαρτώνται από αυτές.»
• Nikola Dobroslavić (HR/EPP), νομάρχης Ντουμπρόβνικ-Νερέτβα και πρόεδρος της ΜΣΕ Μαυροβούνιο: «Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι εδώ και πολλά χρόνια υπέρμαχος της διεύρυνσης της ΕΕ και της συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στη διαδικασία. Ποτέ δεν κουραστήκαμε να μιλάμε γι' αυτό, διατηρώντας τη φλόγα αναμμένη ακόμη και όταν δεν ήταν τόσο ψηλά στην πολιτική ατζέντα. Η διεύρυνση πρέπει να εδραιωθεί σε μια προσέγγιση για το σύνολο της κοινωνίας. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές εφαρμόζουν το μεγαλύτερο μέρος του κεκτημένου της ΕΕ, σχεδόν το 70 %, και οι τοπικοί και οι περιφερειακοί ηγέτες βρίσκονται σε πολύ καλή θέση για να εξηγήσουν και να προωθήσουν τα οφέλη της διεύρυνσης. Αυτό θα συμβάλει στη διαμόρφωση μιας αφήγησης του κοινού μας έργου, η οποία θα βασίζεται σε γεγονότα και αριθμούς, σε αντίθεση με τη λαϊκιστική και κινδυνολογική ρητορική.»
• Antje Grotheer (DE/PES), πρόεδρος του δημοτικού κοινοβουλίου της Βρέμης και πρόεδρος της ομάδας εργασίας για την Ουκρανία: «Η κλιματική αλλαγή και οι περιβαλλοντικές πτυχές αποτελούν κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζει κάθε τοπική και περιφερειακή αρχή, στην Ουκρανία και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορούμε να μάθουμε και να επωφεληθούμε ο ένας από τον άλλο και να διασφαλίσουμε ότι η ανασυγκρότηση της Ουκρανίας λαμβάνει υπόψη την πράσινη ανάκαμψη. Με την Ευρωπαϊκή Συμμαχία Δήμων και Περιφερειών για την Ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, διατηρούμε τις πράσινες υποδομές, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη ψηλά στην ημερήσια διάταξη.»

Περισσότερες πληροφορίες:

• Ημέρα διεύρυνσης: το πρόγραμμα των δύο ημερών των συνεδριάσεων – καθώς και μαγνητοσκοπήσεις της συνόδου ολομέλειας, των ομάδων εργασίας και των μικτών συμβουλευτικών επιτροπών – διατίθενται στη σελίδα της εκδήλωσης στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών.
• Οι φωτογραφίες είναι διαθέσιμες στο Flickr ή κατόπιν αιτήματος.
• Αποκέντρωση : Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών παρακολουθεί τον βαθμό αποκέντρωσης στα κράτη μέλη της ΕΕ προς όφελος των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των διοικητικών υπαλλήλων και των πολιτών μέσω περιοδικής επικαιροποιημένης μελέτης για τον καταμερισμό των εξουσιών. Πρόσφατα ανέθεσε την επικαιροποίηση της μελέτης για την κατανομή των εξουσιών με σκοπό την αξιολόγηση των δομών διακυβέρνησης και των αρμοδιοτήτων των τοπικών αρχών σε 17 τομείς πολιτικής σε 10 χώρες που επιθυμούν να προσχωρήσουν στην ΕΕ. Η επικαιροποίηση, η οποία εκπονήθηκε από το Κέντρο Κοινωνικών και Οικονομικών Ερευνών με έδρα τη Βαρσοβία και μπορεί να τηλεφορτωθεί εδώ, επιτρέπει στους αναγνώστες να συγκρίνουν τομείς πολιτικής μεταξύ χωρών. Στα βασικά πορίσματα περιλαμβάνονται οι διαφορετικές τάσεις αποκέντρωσης, η οικονομική αυτονομία, η οριοθέτηση των ρόλων, η συμμετοχική διακυβέρνηση, ο θεσμικός διάλογος, η ανάπτυξη ικανοτήτων, ο στρατηγικός σχεδιασμός και η στήριξη των τοπικών κοινοτήτων.
• Ουκρανία: Το ζήτημα της στήριξης των υποεθνικών κυβερνήσεων στην Ουκρανία θα αποτελέσει στοιχείο συζήτησης στη διάσκεψη για την ανάκαμψη της Ουκρανίας που θα πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο στη Ρώμη. Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Δήμων και Περιφερειών για την Ανασυγκρότηση της Ουκρανίας εξέδωσε δήλωση στις 15 Μαΐου στην οποία εκθέτει τα τέσσερα κεντρικά μηνύματά της προς την URC. Η δήλωση είναι διαθέσιμη εδώ.
• Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, «Δέσμημέτρων για τη διεύρυνση 2024 – Ουκρανία, Μολδαβία και Γεωργία» (εισηγητής: Aleksandra Dulkiewicz, δήμαρχος Γκντανσκ.)
• Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Δέσμημέτρων για τη διεύρυνση 2024 – Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία»(εισηγητής: Jean-Luc Vanraes, μέλος του δημοτικού συμβουλίου του Uccle.)
•  

Αρμόδιος:

ο Άντριου Γκάρντνερ

Τηλ.: +32473 843 981

andrew.gardner@cor.europa.eu