Rechtsstaat: EU-steden en -regio’s herinneren aan hun rol als hoeders van de democratie tegen inbreuken op nationaal niveau

Lokale en regionale overheden staan op de eerste plaats als het gaat om het in een vroeg stadium in kaart brengen van mogelijke bedreigingen voor de rechtsstaat en het in praktijk brengen van de fundamentele waarden van de Europese Unie. Daarom is het van cruciaal belang dat zij naar behoren worden geïntegreerd in monitoring- en waarschuwingssystemen en niet worden bestraft voor inbreuken door nationale regeringen. Dit zijn de kernboodschappen van het advies dat door Stephen De Ron (LU/Groenen), lid van de gemeenteraad van Hesperange, is opgesteld en op 2 april door het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) is goedgekeurd.  

Regio’s en steden zijn van mening dat de Europese Commissie de adviezen van lokale en regionale overheden beter moet integreren in haar jaarverslag over de rechtsstaat. Dankzij hun nabijheid tot de burgers en hun verantwoordelijkheid voor het verlenen van openbare diensten treden lokale en regionale overheden op als hoeders van de democratie en kunnen zij vroegtijdige waarschuwingssignalen van schendingen van de rechtsstaat identificeren. In het CvdR-advies wordt er echter op gewezen dat zij nog steeds te kampen hebben met budgettaire en institutionele beperkingen die hun handelingsvermogen kunnen beperken.  

Het CvdR benadrukt dat Europese fondsen een hefboom moeten blijven voor democratische stabiliteit en voor de versterking van de rechtsstaat, en dringt erop aan strikte en transparante budgettaire conditionaliteitscriteria toe te passen. Het herinnert er echter aan dat regionale en lokale autoriteiten niet verantwoordelijk zijn voor inbreuken op nationaal niveau en dringt erop aan ervoor te zorgen dat de lidstaten de verplichting nakomen om programma’s uit te voeren waarvoor de opschorting van EU-financiering gevolgen heeft. In dit verband wordt voorgesteld rapportage-instrumenten voor begunstigden op regionaal en lokaal niveau in het leven te roepen en wordt de Commissie verzocht een analyse van de bestaande financiële toewijzingsmechanismen op te starten om ervoor te zorgen dat de financiering toegankelijk blijft voor de lokale autoriteiten en actoren uit het maatschappelijk middenveld die de waarden van de EU volledig eerbiedigen. 

Om ervoor te zorgen dat de beginselen van de rechtsstaat in alle beleidskaders van de EU worden geïntegreerd, wijzen regio’s en steden op het belang van hun volledige betrokkenheid vanaf de beleidsvormingsfase bij het vaststellen van prioriteiten en het anticiperen op regelgevingsbeperkingen. Voorts stelt het CvdR voor om “lokale dialogen over de rechtsstaat” op te zetten om de persvrijheid, de onafhankelijkheid van toezichthoudende instanties en administratieve transparantie te bespreken, en roept het op om gerichte steun te verlenen aan de lokale en regionale overheden die ervoor zorgen dat de democratische beginselen daadwerkelijk worden nageleefd ondanks de vele druk, waaronder de zorgwekkende toename van externe inmenging. Er moet ook meer worden geïnvesteerd in bewustmaking en opleiding voor gekozen vertegenwoordigers, administratief personeel, de rechterlijke macht en rechtshandhavingsambtenaren. 

Citaat: 

Rapporteur Stephen De Ron (LU/Groenen), lid van de gemeenteraad van Hesperange: "Wanneer de fundamenten van onze democratie worden bedreigd, moeten we actie ondernemen. Zonder de rechtsstaat gaan vertrouwen en rechtvaardigheid verloren. Als we nu niet handelen, riskeren we alles wat ons dierbaar is.