Kryzys klimatyczny: Następny budżet UE musi wspierać wysiłki miast i regionów

Po jednej z najbardziej ekstremalnych fal upałów, jakie kiedykolwiek odnotowano w Europie Środkowej i Zachodniej, miasta i regiony wzywają UE do zapewnienia, aby kolejny długoterminowy budżet UE obejmował jasne i ukierunkowane wsparcie na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków na szczeblu lokalnym i regionalnym.

W debacie z wiceprzewodniczącą wykonawczą Komisji Europejskiej Teresą Riberą przywódcy lokalni i regionalni wyrazili uznanie dla jej zaangażowania na rzecz utrzymania energii i działań w dziedzinie klimatu na szczycie programu UE i podkreślili, że przejście na czystą energię jest imperatywem gospodarczym, o czym świadczą liczne kryzysy energetyczne. Podkreślili ponadto znaczenie działań na szczeblu niższym niż krajowy w dziedzinie klimatu i środowiska na szczeblu globalnym poprzez zestaw zaleceń dotyczących COP31 w sprawie klimatu i COP17 w sprawie różnorodności biologicznej.

W dniu 1 lipca na sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów przyjęto opinię pod przewodnictwem prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego (PL/EPL), w której ostrzega się, że proponowana struktura kolejnego wieloletniego budżetu UE może osłabić realizację celów UE w zakresie klimatu i środowiska oraz zwiększyć dysproporcje terytorialne. W opinii wyrażono również zaniepokojenie niejednoznacznością celów i definicji.

W opinii KR-u zwraca się uwagę, że ogólny cel 35 % wydatków związanych z klimatem i środowiskiem – do 43 % w krajowych i regionalnych planach partnerstwa oraz w Europejskim Funduszu Konkurencyjności – będzie trudny do osiągnięcia bez silnej odpowiedzialności terytorialnej, jasnego podziału obowiązków między różnymi szczeblami sprawowania rządów oraz przewidywalnego finansowania związanego ze strategiami w zakresie klimatu, energii i środowiska. Podkreśla potrzebę przejrzystego śledzenia wydatków, solidnych metod klasyfikacji i jasnych wskaźników wykonania, aby uniknąć pseudoekologicznego marketingu i zapewnić, aby cel 35 % w wiarygodny i możliwy do wykazania sposób spełniał zobowiązania UE w zakresie klimatu i środowiska.

Ponadto regiony i miasta wyraziły zaniepokojenie brakiem specjalnego programu działań w zakresie środowiska w następstwie włączenia komponentu „Przyroda i różnorodność biologiczna” programu LIFE do szerszego wielopriorytetowego instrumentu UE. Biorąc pod uwagę kluczową rolę miast dla dobrobytu, zdolności innowacyjnych i zrównoważonej konkurencyjności Europy, KR uważa, że instrument UE powinien obejmować chroniony przydział środków budżetowych na ukierunkowaną pomoc i bezpośrednie finansowanie projektów transformacji ekologicznej dla miast każdej wielkości.

KR przyjął również zalecenia dotyczące COP31 UNFCCC i COP17 w sprawie różnorodności biologicznej, które odbędą się jesienią tego roku. W opinii, której przewodniczy przewodniczący Komisji ENVE Kostas Bakoyannis (EL/EPL), członek Rady Miasta Aten, podkreślono silne powiązania między zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej i odpornością wodną oraz podkreślono, że globalne zobowiązania w zakresie różnorodności biologicznej i klimatu zależą od ich realizacji na szczeblu lokalnym. Regiony i miasta wzywają UE i rządy krajowe do zapewnienia znaczącego udziału władz lokalnych i regionalnych – nie tylko jako obserwatorów, ale także jako podmiotów przyczyniających się do wdrażania, sprawozdawczości i rozliczalności, wspieranych przez lepszy dostęp do finansowania, wiedzy i danych. 

Cytaty:

Kata Tüttő, przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów i członkini Rady Miasta Budapeszt: „W ostatnich latach uwaga polityczna Europy ze zrozumiałych względów przesunęła się w stronę granic, bezpieczeństwa i kryzysów geopolitycznych. Jednak dla przywódców lokalnych i regionalnych kryzys klimatyczny nigdy nie zniknął. Każda fala upałów, każda susza, każdy pożar i każda powódź przypominają nam, że nasze miasta się nagrzewają, nasze rzeki wysychają, a nasze społeczności stają się coraz bardziej podatne na zagrożenia. Władze lokalne i regionalne pozostają odpowiedzialne za realizację większości środków w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków. Teraz pojawia się pytanie, czy nadal będą mieli środki, aby kontynuować. W następnym budżecie UE należy zachować długoterminową misję polityki spójności, inwestując w regiony, infrastrukturę, przyrodę i systemy energetyczne, zamiast stawać się stałym narzędziem reagowania kryzysowego. Nadal mamy czas na odwrócenie tej tendencji i głęboko doceniam zaangażowanie wiceprzewodniczącej wykonawczej Ribery na rzecz zapewnienia, by działania w dziedzinie klimatu i energii pozostały w programie UE.”

Rafał Trzaskowski (PL/EPL), prezydent Warszawy i sprawozdawca KR-u w sprawie uwzględniania priorytetów w zakresie klimatu, energii i środowiska w wieloletnich ramach finansowych: „Europa, która inwestuje w czystą energię, przystosowanie się do zmiany klimatu i innowacje w swoich regionach i miastach, będzie bezpieczniejsza, odporniejsza i lepiej prosperująca. Dlatego też krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności muszą obejmować platformy wielopoziomowego sprawowania rządów oraz obowiązkowe rozdziały miejskie i regionalne, a Europejski Fundusz Konkurencyjności musi zapewniać bezpośrednie finansowanie lokalnych planów w dziedzinie energii i klimatu oraz uznawać infrastrukturę podwójnego zastosowania. WRF powinny zapewniać ukierunkowaną pomoc i bezpośrednie finansowanie projektów transformacji dla miast każdej wielkości, zwiększając możliwości w zakresie projektów pilotażowych i eksperymentów. Terytoria, które inwestują strategicznie w transformację energetyczną, przyciągają talenty, tworzą wysokiej jakości miejsca pracy oraz pozostają silne i odporne gospodarczo. „

Kostas Bakoyannis (EL/EPL), członek Rady Miasta Aten, przewodniczący Komisji ENVE i sprawozdawca KR-u w sprawie „Globalna wizja UE w zakresie klimatu i energii – W kierunku globalnych negocjacji w sprawie klimatu i środowiska bardziej sprzyjających włączeniu społecznemu”: „W niniejszej opinii przedstawiono priorytety polityczne KR-u przed dwiema kluczowymi konferencjami światowymi w tym roku: UN CBD COP17 w sprawie różnorodności biologicznej i UNFCCC COP31 w sprawie klimatu. Ponieważ Europa stoi w obliczu rekordowych fal upałów, rosnącego braku bezpieczeństwa energetycznego i rosnącej presji na społeczności, przesłanie jest jasne: musimy przyspieszyć odejście od paliw kopalnych, wzmocnić wysiłki na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu i inwestować w rozwiązania oparte na zasobach przyrody, które chronią zarówno ludzi, jak i ekosystemy. Regiony i miasta są miejscem, w którym globalne zobowiązania stają się prawdziwymi działaniami i należy je uznać za pełnoprawnych partnerów w realizacji celów w zakresie klimatu i różnorodności biologicznej.

Więcej informacji:

· Zdjęcia i nagrania wideo z debaty plenarnej KR-u i punktu prasowego z udziałem wiceprzewodniczącej Komisji Europejskiej E. Ribery

Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie, a fale upałów powodują w Europie więcej zgonów niż wszystkie inne zagrożenia naturalne łącznie. Tydzień poprzedzający sesję plenarną był jednym z najgorętszych w historii w Europie Środkowej i Zachodniej. Rekordowo wysokie temperatury odnotowano w Niemczech (41,7°C), Polsce (40,5°C), Czechach (41,9°C) i Danii (36,6°C). Francja odnotowała najgorętszy dzień w historii w dniu 24 czerwca ze średnią krajową temperaturą 30,0°C, a pierwsze szacunki wskazują na znaczną nadmierną śmiertelność, zwłaszcza wśród osób starszych. Badanie opublikowane przez World Weather Attribution wskazuje na wyraźny związek między intensywnością fali upałów a wzrostem emisji paliw kopalnych.

· Przyjęta opinia jest częścią serii 20 opinii, nad którymi KR pracuje nad oceną konkretnych aspektów i przepisów przyszłego długoterminowego budżetu UE na lata 2028–34: sprawdź plan działania dotyczący opinii. We wniosku Komisji Europejskiej wyznaczono ogólny cel w zakresie wydatków na klimat i środowisko na poziomie 35 % w ramach różnych programów, co oznacza, że na wsparcie celów klimatycznych i środowiskowych uruchomiono by ponad 700 mld EUR. Krajowe i regionalne plany partnerstwa, które łączyłyby fundusze zarówno na rozwój regionalny, jak i wspólną politykę rolną, byłyby głównym narzędziem wspierania społeczności lokalnych i przedsiębiorstw w przechodzeniu na czystą energię, z celem wydatków na klimat i środowisko wynoszącym 43 %. Reformy nie przewidują jednak specjalnego programu ukierunkowanego na działania w dziedzinie środowiska i klimatu i dostępnego dla zainteresowanych stron na szczeblu lokalnym i regionalnym, takiego jak LIFE w obecnej kadencji budżetowej. 

· Konferencja ONZ w sprawie zmiany klimatu (UNFCCC COP31) odbędzie się w Antalyi (Turcja) w dniach 9–20 listopada 2026 r. W opinii przyjętej przez KR wzywa się strony do odnowienia na COP31 zobowiązań podjętych na COP28 i uzgodnienia wiarygodnej ścieżki szybkiego wycofania paliw kopalnych, potrójnej zdolności w zakresie energii ze źródeł odnawialnych i podwójnej poprawy efektywności energetycznej do 2030 r., zgodnie z konkurencyjnością przemysłu, innowacjami technologicznymi i sprawiedliwością społeczną. Delegacja KR-u wezwie UE do przewodzenia wysiłkom na rzecz ustanowienia zleconego i ograniczonego w czasie wielopoziomowego dialogu na szczeblu globalnym oraz do usunięcia barier w dostępie miast i regionów do finansowania działań związanych ze zmianą klimatu.

· KR będzie również reprezentował europejskie samorządy lokalne i regionalne na konferencji ONZ w sprawie różnorodności biologicznej (CBD COP17), która odbędzie się w Erywaniu (Armenia) w dniach 19–30 października 2026 r. W opinii KR-u podkreślono, że ochrona i odbudowa różnorodności biologicznej wzmacniają również przystosowanie się do zmiany klimatu na szczeblu lokalnym i regionalnym. Wzywa do terminowego przeglądu, przyjęcia i skutecznego wdrożenia krajowych strategii i planów działania na rzecz różnorodności biologicznej z udziałem władz lokalnych i regionalnych. COP17 powinna również dostarczyć ambitny pakiet mobilizacji zasobów, który zwiększy dostęp miast i regionów do finansowania. 

Kontakt:

Lauri Ouvinen
tel. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu