Οι τοπικοί ηγέτες σταθμίζουν τα σχέδια για απλούστερη και ανθεκτικότερη ΕΕ

Τα μέλη της επιτροπής «Ιθαγένεια, διακυβέρνηση, θεσμικές και εξωτερικές υποθέσεις» (CIVEX) συζήτησαν στις 22 Μαΐου τη δέσμη διμερών συμφωνιών της ΕΕ με την Ελβετία, καθώς και προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την απλούστευση της νομοθεσίας, την ενσωμάτωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και την προστασία της ευρωπαϊκής δημοκρατίας από απειλές.

Το θεματολόγιο αντανακλούσε την πολιτική δυναμική για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, την αύξηση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας και την ενίσχυση της συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες.

Μια απλούστερη και ταχύτερη Ευρώπη

Κεντρικό στοιχείο της συνεδρίασης ήταν η συζήτηση γνωμοδότησης με θέμα «Σχέδια της ΕΕ για την απλούστευση της νομοθεσίας», την οποία η ΕτΠ επιταχύνει προς έγκριση στις 2-3 Ιουλίου. Τα μέλη εκφράζουν την ευρεία υποστήριξή τους στην πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Απλότερη και ταχύτερη Ευρώπη», τονίζοντας ότι η υπερβολική γραφειοκρατία επιβαρύνει σημαντικά τους δήμους και τις επιχειρήσεις, παρεμποδίζει τις τοπικές επενδύσεις και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και επιβραδύνει την αντιμετώπιση κρίσεων. Πολλοί τόνισαν τον καίριο ρόλο των τοπικών αρχών, οι οποίες συμμετέχουν στην εφαρμογή της πλειονότητας της νομοθεσίας της ΕΕ, και ζήτησαν οι κανόνες της ΕΕ να ενημερώνονται από την επιτόπια πραγματικότητα, μέσω της έγκαιρης συμμετοχής των δήμων και των περιφερειών και της επέκτασης μηχανισμών όπως η πλατφόρμα «Fit for Future», τα πλαίσια για τη βελτίωση της νομοθεσίας και οι εκτιμήσεις εδαφικού αντικτύπου.

Για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, η Επιτροπή δρομολόγησε ένα θεματολόγιο απλούστευσης που βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: βελτίωση της εφαρμογής, απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών, ενίσχυση της θέσπισης κανόνων και προώθηση εταιρικών σχέσεων. Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χαρακτήρισε τη συνεργασία με περιφερειακούς φορείς, ιδίως μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, ως κεντρικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας.

Η γενική εισηγήτριακ. JelenaDrenjanin  (SE/EPP), μέλος του δημοτικού συμβουλίου του Huddinge, δήλωσε: «Πρόκειται για κάτι περισσότερο από τη μείωση της γραφειοκρατίας. Πρόκειται για την οικοδόμηση ενός πλαισίου που επιτρέπει την επιχειρηματικότητα και προστατεύει τους πολίτες. Και να το κάνουμε με τον σαφέστερο, ταχύτερο και εξυπνότερο δυνατό τρόπο. Είτε πρόκειται για την πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία ή τα ακραία καιρικά φαινόμενα, βλέπουμε την ανάγκη για ευέλικτη και ευέλικτη χάραξη πολιτικής. Πρέπει να είμαστε στρατηγικοί όσον αφορά τη νομοθεσία που προτείνουμε και το πότε.»

Σχέσεις ΕΕ-Ελβετίας και εδαφική συνεργασία  

Μία ημέρα μετά τη μονογράφηση δέσμης συμφωνιών για την εδραίωση, την εμβάθυνση και την επέκταση των διμερών σχέσεων με την Ελβετία, ο επικεφαλής διαπραγματευτής της ΕΕ, Richard Szostak, διευθυντής για τους εταίρους της Δυτικής Ευρώπης στη Γενική Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε στα μέλη της επιτροπής CIVEX ότι «ενώ όλες οι διασυνοριακές προκλήσεις δεν θα επιλυθούν, εξακολουθούμε να ελπίζουμε ότι η δέσμη αυτή θα αποτελέσει βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση και θα σας στηρίξει στο έργο σας στις περιφέρειές σας».

Ο κ. Szostak συνομιλεί με τον κ. Andreas Schwab (DE/EPP), πρόεδρο της αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που είναι αρμόδια για τις σχέσεις με την Ελβετία, ο οποίος δηλώνει ότι από τις συμφωνίες θα πρέπει να προκύψει μια μικτή κοινοβουλευτική επιτροπή. Κάλεσε τις τοπικές και περιφερειακές αρχές της ΕΕ να θέσουν ζητήματα στην κοινοβουλευτική επιτροπή, λέγοντας ότι «είναι εξαιρετικά σημαντικό να συγκεντρώσουμε όλες τις ανησυχίες που υπάρχουν για να κάνουμε τη ζωή των πολιτών μας όσο το δυνατόν πιο εύκολη».

Οι πολιτικές διαπραγματεύσεις για τη δέσμη 11 διμερών συμφωνιών ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024. Οι συμφωνίες πρέπει τώρα να υποβληθούν σε διαδικασία επικύρωσης, η οποία περιλαμβάνει δημοψήφισμα στην Ελβετία.

Η ΕτΠ καταρτίζει επί του παρόντος συστάσεις που ελπίζει ότι θα διασφαλίσουν τον σεβασμό και την ανάπτυξη της εδαφικής διάστασης της σχέσης. Κατά την προκαταρκτική ανταλλαγή απόψεων στις 22 Μαΐου, τα μέλη της επιτροπής CIVEX τόνισαν την αξία της υποεθνικής συνεργασίας μέσω πρωτοβουλιών όπως το Interreg και οι Ευρωπαϊκοί Όμιλοι Εδαφικής Συνεργασίας, καθώς και τη σημασία της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης κατά την εφαρμογή διμερών συμφωνιών. Προσδιόρισαν βασικούς τομείς συνεργασίας όπως οι μεταφορές, η ενέργεια και η έρευνα.

Ο εισηγητής Matteo Luigi Bianchi (IT/ECR), μέλος της τοπικής αρχής Morazzone, δήλωσε: «Οι νέες συμφωνίες προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία για την αντιμετώπιση μακροχρόνιων διασυνοριακών προκλήσεων, όπως η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και τα δικαιώματα των αποσπασμένων εργαζομένων. Η γνωμοδότησή μου θα προτείνει τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να συμβάλουν στην εφαρμογή νέων συμφωνιών, παράλληλα με την ανάπτυξη νέων ευκαιριών εδαφικής συνεργασίας. Η διαρθρωμένη συνεργασία μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών της ΕΕ και της Ελβετίας, υπό τον συντονισμό της Επιτροπής των Περιφερειών, θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντικά αποτελέσματα για τις παραμεθόριες περιοχές μέσω της προώθησης ισόρροπης και βιώσιμης κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης.»

Θεμελιώδη δικαιώματα και κράτος δικαίου

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, ο οποίος μεταφέρει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις Συνθήκες για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γιορτάζει την 25η επέτειό του το 2025, και τα μέλη της επιτροπής CIVEX σηματοδότησαν τη στιγμή αυτή με συζήτηση σχετικά με τη χρήση του Χάρτη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Η στρατηγική της ΕΕ για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, η οποία εγκρίθηκε το 2020, αποσκοπεί στην προώθηση της χρήσης του Χάρτη από τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τους επαγγελματίες του τομέα της δικαιοσύνης και τον γενικό πληθυσμό. Ο ίδιος ο Χάρτης επικεντρώνεται στα εξής: ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και του κράτους δικαίου· εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στη δικαιοσύνη· αντιμετώπιση των διακρίσεων, της ρητορικής μίσους και των παραβιάσεων του χώρου της κοινωνίας των πολιτών· και προώθηση της ευαισθητοποίησης και της χρήσης του Χάρτη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Η Επιτροπή, η οποία διενεργεί ενδιάμεση επανεξέταση της στρατηγικής για τον Χάρτη, δήλωσε ότι μια εκκρεμής δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου θα δείξει ότι η γνώση του κοινού σχετικά με τον Χάρτη παραμένει χαμηλή. Επίσης, εξακολουθεί να μην χρησιμοποιείται επαρκώς από τους επαγγελματίες του νομικού κλάδου στις δημόσιες αρχές.

Η πόλη του Sopot χρησίμευσε ως περιπτωσιολογική μελέτη του τρόπου με τον οποίο μπορεί να εφαρμοστεί ο Χάρτης σε τοπικό επίπεδο. Η Magdalena Czarzyńska-Jachim (PL/Ευρωπαϊκή Συμμαχία), δήμαρχος του Sopot, δήλωσε ότι η πόλη της ενσωματώνει την προοπτική των θεμελιωδών δικαιωμάτων στις αναπτυξιακές στρατηγικές της. Αυτό επηρεάζει τις επενδύσεις, τα έργα και τον προϋπολογισμό και έχει οδηγήσει στη δημιουργία συμβουλίων που σχετίζονται με τα δικαιώματα. Ο δήμος διοργανώνει επίσης προγράμματα κατάρτισης και εργαστήρια, για να καταστήσει σαφές τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι προοπτικές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε τομείς όπως η αρχιτεκτονική, τα κοινωνικά ζητήματα, η εκπαίδευση και η απασχόληση. Αναγνώρισε τη ρητορική μίσους ως σημαντικό επίκαιρο ζήτημα.

Μεταξύ των ανησυχιών που προέβαλαν άλλα μέλη της ΕτΠ περιλαμβάνονται η ισότητα των φύλων, η βία κατά των γυναικών, της ψυχικής υγείας των αγοριών και των ανδρών, η παραπληροφόρηση και η ανάγκη προστασίας των θεσμικών οργάνων που είναι αρμόδια για την προάσπιση της δικαιοσύνης.

Προετοιμασία της ευρωπαϊκής ασπίδας για τη δημοκρατία

Σε συζήτηση σχετικά με την αναδυόμενη πρωτοβουλία της ΕΕ «Ασπίδα Δημοκρατίας», τα μέλη της επιτροπής CIVEX τόνισαν τη σημασία της συμμετοχής των πολιτών και της τοπικής αυτοδιοίκησης σε κάθε πρωτοβουλία της ΕΕ που αποσκοπεί στην ενίσχυση της δημοκρατίας, υποστηρίζοντας ότι οι συμμετοχικές κοινότητες είναι πιο ανθεκτικές στη χειραγώγηση και την απεμπλοκή.

Η πρωτοβουλία «Ασπίδα Δημοκρατίας», η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό διαβούλευση, ανακοινώθηκε κατά την έναρξη της θητείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2024 και αναμένεται να πλαισιώσει το έργο της ΕΕ για την προώθηση της δημοκρατίας. Αποσκοπεί στη διασφάλιση των δημοκρατικών διαδικασιών σε ολόκληρη την ΕΕ, στην προστασία από την παραπληροφόρηση και τη χειραγώγηση των πληροφοριών και τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό, στην υπεύθυνη αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και των τεχνολογιών ΤΝ και στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

Τα μέλη της επιτροπής CIVEX εκφράζουν την ικανοποίησή τους για την πρωτοβουλία, η οποία αποσκοπεί στη στήριξη του έργου που επιτελούν οι εθνικές κυβερνήσεις. Τα μέλη της ΕτΠ προσδιόρισαν την παραπληροφόρηση ως ιδιαίτερη απειλή σε παραμεθόριες περιοχές, όπως αυτές κοντά στο Καλίνινγκραντ, και υπογράμμισαν τον ρόλο της διά βίου αγωγής του πολίτη —μέσω επίσημων και άτυπων διαύλων— στην προώθηση των αξιών, της δέσμευσης, της εμπιστοσύνης και της ανθεκτικότητας.

Σημαντικές σχετικές νομοθετικές πράξεις που έχει ήδη αναπτύξει η ΕΕ περιλαμβάνουν την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες, έναν νέο κανονισμό για τη διαφάνεια της πολιτικής διαφήμισης και την πράξη για την ΤΝ. Αναπτύσσεται επίσης ένα νέο πανευρωπαϊκό, πολύγλωσσο δίκτυο ελέγχου γεγονότων για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης.