Lokalni przywódcy rozważają plany prostszej i bardziej odpornej UE

22 maja członkowie Komisji Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX) omówili pakiet umów dwustronnych UE ze Szwajcarią, a także wnioski Komisji Europejskiej dotyczące uproszczenia prawodawstwa, włączenia praw podstawowych do wszystkich szczebli sprawowania rządów i ochrony demokracji europejskiej przed zagrożeniami.

Program odzwierciedlał impuls polityczny do zwiększenia konkurencyjności, zwiększenia odporności demokratycznej i zacieśnienia współpracy z sąsiadami.

Prostsza i szybsza Europa

Głównym punktem posiedzenia była dyskusja nad opinią w sprawie planów UE dotyczących uproszczenia prawodawstwa, którą KR przyspiesza do przyjęcia w dniach 2–3 lipca. Członkowie wyrazili szerokie poparcie dla inicjatywy Komisji Europejskiej „Prostsza i szybsza Europa”, podkreślając, że nadmierna biurokracja nakłada znaczne obciążenia na gminy i przedsiębiorstwa, utrudnia lokalne inwestycje i tworzenie miejsc pracy oraz spowalnia reagowanie na kryzysy. Wiele z nich podkreśliło kluczową rolę samorządów lokalnych, które są zaangażowane we wdrażanie większości przepisów UE, i wezwało do tego, by przepisy UE były oparte na rzeczywistych realiach poprzez wczesne zaangażowanie miast i regionów oraz rozszerzenie mechanizmów takich jak platforma ds. dostosowania się do wymogów przyszłości, ramy lepszego stanowienia prawa i oceny oddziaływania terytorialnego.

Aby zwiększyć konkurencyjność, Komisja zainicjowała program uproszczeń oparty na czterech filarach: usprawnienie wdrażania, uproszczenie i przyspieszenie procesów, usprawnienie procesu stanowienia prawa i wspieranie partnerstw. Przedstawiciel Komisji Europejskiej określił współpracę z podmiotami regionalnymi, w szczególności za pośrednictwem Europejskiego Komitetu Regionów, jako kluczową dla tych wysiłków.

Sprawozdawczyni generalnaJelena Drenjanin  (SE/EPL), członkini rady gminy Huddinge, powiedziała: „To coś więcej niż ograniczanie biurokracji. Chodzi o budowanie ram, które umożliwiają przedsiębiorczość i chronią obywateli. I robi to w najczystszy, najszybszy i najmądrzejszy możliwy sposób. Niezależnie od tego, czy chodzi o pandemię, wojnę w Ukrainie czy ekstremalne warunki pogodowe, widzimy potrzebę sprawnego i elastycznego kształtowania polityki. Musimy mieć strategiczne podejście do tego, jakie przepisy proponujemy i kiedy.

Stosunki UE–Szwajcaria i współpraca terytorialna  

Dzień po parafowaniu pakietu umów mających na celu konsolidację, pogłębienie i rozszerzenie stosunków dwustronnych ze Szwajcarią główny negocjator UE – Richard Szostak, dyrektor ds. partnerów z Europy Zachodniej w Sekretariacie Generalnym Komisji Europejskiej – powiedział członkom Komisji CIVEX, że „chociaż wszystkie wyzwania transgraniczne nie zostaną rozwiązane, nadal mamy nadzieję, że pakiet ten będzie krokiem we właściwym kierunku i wesprze Państwa w pracy w Państwa regionach”.

Szostak przemawiał wraz z Andreasem Schwabem (DE/EPL), przewodniczącym delegacji Parlamentu Europejskiego odpowiedzialnej za stosunki ze Szwajcarią, który stwierdził, że z porozumień powinna wyłonić się wspólna komisja parlamentarna. Zwrócił się do władz lokalnych i regionalnych UE o poruszenie kwestii z komisją parlamentarną, stwierdzając, że „najważniejsze jest, abyśmy zebrali wszystkie obawy dotyczące ułatwienia życia naszym obywatelom”.

Negocjacjepolityczne w sprawie pakietu 11 umów dwustronnych zakończono w grudniu 2024 r. Umowy muszą teraz przejść proces ratyfikacji, który obejmuje referendum w Szwajcarii.

KR opracowuje obecnie zalecenia, które – jak ma nadzieję – zapewnią poszanowanie i rozwój wymiaru terytorialnego tych stosunków. Podczas wstępnej wymiany poglądów w dniu 22 maja członkowie Komisji CIVEX podkreślili wartość współpracy na szczeblu niższym niż krajowy za pośrednictwem inicjatyw takich jak Interreg i europejskie ugrupowania współpracy terytorialnej oraz znaczenie wielopoziomowego sprawowania rządów we wdrażaniu umów dwustronnych. Zidentyfikowali kluczowe sektory współpracy, takie jak transport, energia i badania.

Sprawozdawca Matteo Luigi Bianchi (IT/EKR), członek władz lokalnych Morazzone, powiedział: „Nowe umowy stanowią wyjątkową okazję do sprostania długotrwałym wyzwaniom transgranicznym, takim jak swobodny przepływ osób i prawa pracowników delegowanych. W mojej opinii zaproponuję, w jaki sposób władze lokalne i regionalne mogą przyczynić się do wdrażania nowych umów, a także do rozwoju nowych możliwości współpracy terytorialnej. Zorganizowana współpraca między władzami lokalnymi i regionalnymi UE i Szwajcarii, koordynowana przez Komitet Regionów, mogłaby przynieść znaczące rezultaty regionom przygranicznym dzięki promowaniu zrównoważonego i trwałego rozwoju społeczno-gospodarczego”.

Prawa podstawowe i praworządność

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, która transponuje zobowiązania wynikające z traktatów dotyczących praw człowieka do kontekstu Unii Europejskiej, obchodzi 25. rocznicę powstania w 2025 r., a członkowie Komisji CIVEX omówili stosowanie Karty na szczeblu lokalnym i regionalnym.

Przyjęta w 2020 r. strategia UE na rzecz stosowania Karty praw podstawowych ma na celu zwiększenie korzystania z niej przez państwa członkowskie UE, instytucje UE, pracowników wymiaru sprawiedliwości i ogół społeczeństwa. Sama karta koncentruje się na: wzmocnienie niezawisłości sądów i praworządności; zapewnienie równego dostępu do wymiaru sprawiedliwości; zwalczanie dyskryminacji, mowy nienawiści i naruszeń przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego; oraz propagowanie wiedzy na temat Karty i jej stosowania na szczeblu lokalnym i regionalnym.

Komisja, która przeprowadza śródokresowy przegląd strategii dotyczącej Karty, stwierdziła, że trwające badanie Eurobarometru wykaże, że wiedza społeczeństwa na temat Karty pozostaje niska. Jest on również nadal niedostatecznie wykorzystywany przez przedstawicieli zawodów prawniczych w organach publicznych.

Miasto Sopot służyło jako studium przypadku, w jaki sposób Karta może być stosowana lokalnie. Magdalena Czarzyńska-Jachim (PL/Przymierze Europejskie), burmistrz Sopotu, powiedziała, że jej miasto włącza perspektywę praw podstawowych do swoich strategii rozwoju. Ma to wpływ na inwestycje, projekty i budżetowanie, a także doprowadziło do utworzenia rad związanych z prawami. Gmina organizuje również szkolenia i warsztaty, aby wyjaśnić, w jaki sposób perspektywy praw człowieka mają zastosowanie do takich obszarów, jak architektura, kwestie społeczne, edukacja i zatrudnienie. Zidentyfikowała mowę nienawiści jako główny aktualny problem.

Obawy wysunięte na pierwszy plan przez innych członków KR-u obejmowały równouprawnienie płci, przemoc wobec kobiet, zdrowie psychiczne chłopców i mężczyzn, dezinformację oraz potrzebę ochrony instytucji odpowiedzialnych za utrzymanie sprawiedliwości.

Przygotowanie Europejskiej Tarczy Demokracji

W debacie na temat powstającej unijnej inicjatywy Tarcza Demokracji członkowie Komisji CIVEX podkreślili znaczenie zaangażowania obywateli i samorządów lokalnych we wszelkie inicjatywy UE mające na celu wzmocnienie demokracji, argumentując, że integracyjne, zaangażowane społeczności są bardziej odporne na manipulacje i wycofywanie się.

Inicjatywa TarczaDemokracji, która jest obecnie przedmiotem konsultacji, została ogłoszona na początku kadencji Komisji Europejskiej w 2024 r. i ma stanowić ramy działań UE na rzecz wspierania demokracji. Jego celem jest ochrona procesów demokratycznych w całej UE, ochrona przed dezinformacją oraz obcymi manipulacjami informacjami i ingerencjami w informacje, odpowiedzialne wykorzystywanie technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji oraz wzmocnienie zaangażowania obywatelskiego.

Członkowie KomisjiCIVEX z zadowoleniem przyjęli inicjatywę, która ma na celu wspieranie prac prowadzonych przez rządy krajowe. Członkowie KR-u wskazali dezinformację jako szczególne zagrożenie w regionach przygranicznych, takich jak okolice Kaliningradu, i podkreślili rolę edukacji obywatelskiej przez całe życie – za pośrednictwem formalnych i nieformalnych kanałów – we wspieraniu wartości, zaangażowania, zaufania i odporności.

Główne powiązane akty prawne, które UE już opracowała, obejmują akt o usługach cyfrowych, nowe rozporządzenie w sprawie przejrzystości reklamy politycznej oraz akt w sprawie sztucznej inteligencji. W celu zwalczania dezinformacji rozwijana jest również nowa ogólnounijna, wielojęzyczna sieć weryfikacji informacji.