Η ανατολική πτέρυγα της ΕΕ ενισχύει την ανθεκτικότητα καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας εισέρχεται στο πέμπτο έτος — συνεχής ανάπτυξη υπό υβριδικές απειλές στο Elbląg

Οι περιφέρειες πρώτης γραμμής και οι τοπικοί ηγέτες συζητούν την ετοιμότητα σε επίπεδο κοινότητας ενόψει των αυξημένων απειλών και των μακροπρόθεσμων διαταραχών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) διοργάνωσε εκτός έδρας σεμινάριο της επιτροπής «Ιθαγένεια, διακυβέρνηση, θεσμικές και εξωτερικές υποθέσεις» (CIVEX) στο Elbląg στις 10 Απριλίου 2026 για να προβεί σε απολογισμό της ταχέως μεταβαλλόμενης πραγματικότητας κατά μήκος των χερσαίων συνόρων ΕΕ-Ρωσίας και να συζητήσει τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να ενισχύσουν την ετοιμότητα, την ανθεκτικότητα και τη συνοχή στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ.

Το σεμινάριο, με τίτλο «Σχετικά με τα σύνορα ΕΕ-Ρωσίας: προοπτικές και προκλήσεις για τις παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ», συγκέντρωσε μέλη της ΕτΠ, εκλεγμένους εκπροσώπους περιφερειών και πόλεων και εμπειρογνώμονες για την ενίσχυση ενός σαφούς πολιτικού μηνύματος: η διαφύλαξη των ανατολικών συνόρων της ΕΕ απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση, ισχυρότερη ανθεκτικότητα και συντονισμένη δράση σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Ενάντια σε ένα αυστηρότερο περιβάλλον ασφάλειας στα σύνορα ΕΕ-Ρωσίας λόγω των επιθετικών πολιτικών της Ρωσίας στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου επιθετικού πολέμου της κατά της Ουκρανίας, το σεμινάριο επικεντρώθηκε σε τρεις προτεραιότητες:

• προβάλλει τις ανησυχίες για την ασφάλεια και τη διακυβέρνηση που είναι κοινές στις παραμεθόριες περιοχές από τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία και πέραν αυτών, συμπεριλαμβανομένων των κυβερνοεπιθέσεων, της παραπληροφόρησης και της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης·
• αξιολόγησε τις επιπτώσεις στην εδαφική ανάπτυξη και διερεύνησε μέτρα για την ενίσχυση της ετοιμότητας, της πολιτικής προστασίας και της θεσμικής ανθεκτικότητας·
• προσδιόρισε συγκεκριμένες επιλογές πολιτικής για τη διατήρηση της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας των κοινοτήτων των ανατολικών συνόρων, προστατεύοντας παράλληλα την κοινωνική συνοχή και την ακεραιότητα της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ.

Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε κατά της απότομης επιδείνωσης του περιβάλλοντος ασφάλειας στην ανατολική πλευρά της Ευρώπης, με τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας να συνεχίζεται και την πίεση στα σύνορα ΕΕ-Ρωσίας να αυξάνεται. Για την καλύτερη κατανόηση της κατάστασης επί τόπου, οι συμμετέχοντες στο σεμινάριο συναντήθηκαν με ηγέτες τοπικών κοινοτήτων στον δήμο Braniewo, κοντά στα σύνορα Πολωνίας-Καλίνινγκραντ, και επισκέφθηκαν το συνοριακό σημείο διέλευσης Grzechotki-Mamonowo. Οι συζητήσεις παρείχαν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τις καθημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι παραμεθόριες κοινότητες, όπως οι παρακμάζουσες οικονομίες και η μείωση του πληθυσμού, αλλά και σχετικά με τις φιλοδοξίες τους όσον αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας.

Οι περιφέρειες στην πρώτη γραμμή των υβριδικών απειλών

Η ΕΕ έχει χερσαία σύνορα με τη Ρωσία μήκους περίπου 2.500 χιλιομέτρων. Μεγάλα τμήματα είναι πλέον αποτελεσματικά σφραγισμένα και υπό αυστηρή επιτήρηση. Οι παραμεθόριες περιοχές της Φινλανδίας, της Εσθονίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας και της Πολωνίας —συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που συνορεύουν με τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, όπως η περιφέρεια Warmińsko-Mazurskie— αντιμετωπίζουν εκ των πραγμάτων ένα νέο «σιδηρούν παραπέτασμα»: μειωμένη κινητικότητα και εμπόριο, αυξημένη έκθεση σε υβριδικές απειλές και μακροπρόθεσμους διαρθρωτικούς περιορισμούς για την περιφερειακή ανάπτυξη. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ είναι συχνά οι πρώτες που εντοπίζουν και αντιμετωπίζουν υβριδικές απειλές, συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης, των κυβερνοεπιθέσεων, της πιθανής δολιοφθοράς και της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Επίσης, επιβαρύνονται όλο και περισσότερο με τη διασφάλιση της συνέχειας των δημόσιων υπηρεσιών υπό αυξημένους περιορισμούς ασφαλείας που επηρεάζουν τους πόρους που έχουν στη διάθεσή τους. Με τη σύγκληση τοπικών και περιφερειακών ηγετών στο Elbląg και στην περιφέρεια Warmińsko-Mazurskie, η ΕτΠ τόνισε την προοπτική των παραμεθόριων περιφερειών όσον αφορά την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα στο πλαίσιο του πολιτικού θεματολογίου της ΕΕ και υπογράμμισε την ανάγκη για συνεχή, στοχευμένη στήριξη της ΕΕ, ιδίως μέσω της πολιτικής συνοχής και συμπληρωματικών μέσων, όπως η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που παρουσιάστηκε πρόσφατα σχετικά με τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ.

Επίτευξη ανθεκτικότητας και συνοχής στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές

Οι συμμετέχοντες συζήτησαν πρακτικές απαντήσεις σε υβριδικές απειλές και τις επιπτώσεις τους στην εδαφική διακυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένης της ετοιμότητας, της πολιτικής προστασίας, της κυβερνοασφάλειας και της επικοινωνίας σε καταστάσεις κρίσης. Εξέτασαν επίσης τον τρόπο διασφάλισης της συνέχειας των βασικών υπηρεσιών και της κοινωνικής συνοχής στο πλαίσιο της παρατεταμένης γεωπολιτικής αστάθειας.

Το σεμινάριο εξέτασε επίσης τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο της διατάραξης του εμπορίου και της κινητικότητας και τον κίνδυνο νέας απομόνωσης για τις παραμεθόριες περιοχές. Οι συμμετέχοντες τόνισαν τη σημασία μιας ισχυρής πολιτικής συνοχής με επίγνωση της ασφάλειας και της προσαρμογής της διαπεριφερειακής συνεργασίας, ώστε η στήριξη της ΕΕ να ενισχύσει αποτελεσματικά τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές.

Στο δεύτερο μέρος του σεμιναρίου, οι συμμετέχοντες εξέτασαν προσεγγίσεις πολιτικής και παραδείγματα εφαρμογής για να βοηθήσουν τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές να διατηρήσουν την ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής παρά τις διαταραχές στους εμπορικούς δεσμούς, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις διαπροσωπικές επαφές. Η συζήτηση επικεντρώθηκε σε εφαρμόσιμα βήματα για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν μέσα σε επίπεδο ΕΕ και διασυνοριακή συνεργασία εντός της Ευρώπης, μεταξύ άλλων με εταίρους όπως η Ουκρανία και η Μολδαβία, για την επίτευξη μετρήσιμων αποτελεσμάτων.

Προσέγγιση της ΕΕ με τους πολίτες των παραμεθόριων περιοχών

Οι περιφέρειες κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της ΕΕ αντιμετωπίζουν συνεχείς πιέσεις στον τομέα της ασφάλειας και μακροπρόθεσμη κοινωνικοοικονομική προσαρμογή. Ως το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των κοινοτήτων, της αντιμετώπισης υβριδικών απειλών και της διαχείρισης των επιπτώσεων των μειωμένων διασυνοριακών ανταλλαγών. Το σεμινάριο επιβεβαίωσε ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στα σύνορα πρωτοστατούν στην αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, ενώ η ενίσχυση των ανατολικών συνόρων της ΕΕ απαιτεί μια μακροπρόθεσμη, συντονισμένη προσέγγιση που να ανταποκρίνεται στις επιταγές της ασφάλειας με στόχους συνοχής και ανάπτυξης προσαρμοσμένους στην πραγματικότητα σε τοπικό επίπεδο.

Αποσπάσματα:

Marcin Kuchciński (PL/EPP), περιφερειάρχης Warmińsko-Mazurskie και μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών: «Προσκαλέσαμε μέλη της επιτροπής στο Elbląg, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της περιφέρειάς μας, σε απόσταση μόλις 50 χιλιομέτρων από τα σύνορα Πολωνίας-Ρωσίας. Χάρη στις φωνές μας, οι Βρυξέλλες συνειδητοποιούν τις ειδικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πόλεις, οι δήμοι και οι περιφέρειές μας — από τη Λαπωνία έως τον Εύξεινο Πόντο. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει σαφώς ότι απαιτούν ειδικό καθεστώς και νέους μηχανισμούς στήριξης. Περιφέρειες όπως το βοεβοδάτο Warmian-Masurian δεν είναι πλέον απλώς παραμεθόριες περιοχές - έχουν επίσης γίνει θεματοφύλακες της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Αν και τα σύνορα μας χωρίζουν, είμαστε ενωμένοι με κοινούς στόχους και την πεποίθηση ότι καμία από τις προκλήσεις δεν μπορεί να επιλυθεί μεμονωμένα. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι το Elbląg είναι το καλύτερο μέρος για να συζητηθούν νέα προβλήματα, προκλήσεις και ευκαιρίες για τις παραμεθόριες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το σεμινάριο άνοιξε χώρο για συζήτηση σχετικά με το μέλλον των ανατολικών παραμεθόριων περιοχών της ΕΕ, οι οποίες, ενόψει των σημερινών γεωπολιτικών αλλαγών, έχουν αποκτήσει στρατηγική σημασία. Η εκδήλωση συνδυάζει μια πανευρωπαϊκή προοπτική που επικεντρώνεται στην ασφάλεια και τη συνοχή με μια τοπική άποψη των καθημερινών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι.»

Dovydas Kaminskas (LT/Renew Europe), δήμαρχος Tauragė και μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών: «Ένα από τα κύρια συνθήματα που χρησιμοποιούμε στην ΕτΠ είναι το «Δικαίωμα παραμονής». Στη γεωπολιτική κατάσταση που έχουμε σήμερα, οι περιφέρειες της Ανατολικής Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το πιο ευάλωτο τμήμα της Ευρώπης, διότι είναι οι πρώτες που αισθάνονται τον αντίκτυπο της ταραχώδους γεωπολιτικής κατάστασης. Οι κυβερνοεπιθέσεις, η παραπληροφόρηση, η προπαγάνδα, η μετανάστευση ως όπλο και οι αεροπορικές επιδρομές δημιουργούν φόβο και μειώνουν την εμπιστοσύνη στη δημοκρατία. Οι περιφέρειες, οι πόλεις και οι κοινότητες αντιμετωπίζουν αυτά τα ζητήματα καθημερινά· ως εκ τούτου, απαιτούνται νέα κίνητρα για τις επιχειρήσεις, νέες επενδύσεις για καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και νέες ευκαιρίες για τους πολίτες, ώστε οι περιφέρειες να έχουν τουλάχιστον τη δυνατότητα συνεκτικής προόδου στην ΕΕ και οι πολίτες να παραμένουν και να ζουν στην περιφέρειά τους.»

Jacek Protas (PL/EPP), μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: «Σήμερα, η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ολόκληρης της κοινότητάς μας εξαρτάται από την ασφάλεια των ανατολικών συνόρων της -- την ασφάλεια των ανατολικών περιοχών της ηπείρου μας. Χαίρομαι ιδιαίτερα για το γεγονός ότι η πλειονότητα των ευρωπαίων πολιτικών το έχουν κατανοήσει αυτό και για το ότι σήμερα δεν συζητάμε μόνο νέα μέσα και ειδική στήριξη για τις περιφέρειες αυτές, αλλά ότι έχουν ήδη ληφθεί συγκεκριμένες αποφάσεις που θα μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε αυτή την εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.»

Περισσότερες πληροφορίες:

Τα χερσαία σύνορα της ΕΕ με τη Ρωσική Ομοσπονδία, μήκους περίπου 2.500 χιλιομέτρων, διασχίζουν τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Πολωνία, συμπεριλαμβανομένου του ρωσικού θύλακα του Καλίνινγκραντ. Από το 2022, οι παραμεθόριες περιοχές έχουν υποστεί σημαντική αλλαγή στο επιχειρησιακό τους περιβάλλον, με μειωμένη διασυνοριακή κινητικότητα και αυξημένη έκθεση σε υβριδικές απειλές.

Η ΕτΠ προετοιμάζει επίσης τις μελλοντικές εργασίες σχετικά με τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της επικείμενης γνωμοδότησης της επιτροπής COTER με θέμα την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών είναι η συνέλευση των εκπροσώπων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών της ΕΕ. Η επιτροπή CIVEX είναι η επιτροπή της ΕτΠ που είναι αρμόδια για την ιθαγένεια, τη διακυβέρνηση, τις θεσμικές υποθέσεις και τις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ.

Προηγούμενες εργασίες της ΕτΠ:

• 2025 - εκτός έδρας σεμινάριο της επιτροπής CIVEX στο Prešov της Σλοβακίας σχετικά με τη διασυνοριακή συνεργασία με την Ουκρανία·
• 2024 – Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Προάσπιση της δημοκρατίας»·
• 2023 – Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Ο ρόλος των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της χειραγώγησης των πληροφοριών και των παρεμβάσεων από το εξωτερικό».

Επικοινωνία:
Wioletta Wojewodzka
Τηλ. +32 (0)2 282 2289
Κινητό: +32 (0)473 843 986
wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu