Wschodnia flanka UE zwiększa odporność po rozpoczęciu przez Rosję wojny w piątym roku – dalszy rozwój w obliczu zagrożeń hybrydowych w Elblągu

Regiony pierwszej linii i lokalni przywódcy omawiają gotowość na szczeblu społeczności w obliczu zwiększonych zagrożeń i długotrwałych zakłóceń.

Europejski Komitet Regionów (KR) zorganizował 10 kwietnia 2026 r. w Elblągu seminarium wyjazdowe Komisji Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX), aby podsumować szybko zmieniającą się rzeczywistość wzdłuż granicy lądowej UE–Rosja oraz omówić, w jaki sposób władze lokalne i regionalne mogą zwiększyć gotowość, odporność i spójność we wschodnich regionach przygranicznych UE.

Seminarium zatytułowane „W sprawie granicy UE–Rosja: perspektywy i wyzwania dla regionów przygranicznych UE” zgromadziło członków KR-u, wybranych przedstawicieli regionów i miast oraz ekspertów w celu wzmocnienia jasnego przesłania politycznego: ochrona wschodniej granicy UE wymaga stałej czujności, większej odporności i skoordynowanych działań na wszystkich szczeblach sprawowania rządów.

W obliczu trudniejszych warunków bezpieczeństwa na granicy UE–Rosja ze względu na agresywną politykę Rosji w kontekście trwającej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie seminarium koncentrowało się na trzech priorytetach:

• przedstawiła obawy dotyczące bezpieczeństwa i zarządzania wspólne dla regionów przygranicznych z Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski i innych państw, w tym cyberataki, dezinformację i instrumentalizację migracji;
• oceniła wpływ na rozwój terytorialny i zbadała środki mające na celu zwiększenie gotowości, ochrony ludności i odporności instytucjonalnej;
• określono w nim konkretne warianty strategiczne mające na celu utrzymanie rentowności i konkurencyjności wschodnich społeczności przygranicznych, przy jednoczesnej ochronie spójności społecznej i integralności rynku wewnętrznego UE.

Dyskusja odbyła się przeciwko gwałtownemu pogorszeniu się stanu bezpieczeństwa na wschodniej flance Europy, w związku z trwającą wojną Rosji przeciwko Ukrainie i rosnącą presją na granicę UE–Rosja. Aby lepiej zrozumieć sytuację w terenie, uczestnicy seminarium spotkali się z lokalnymi liderami społeczności w gminie Braniewo, w pobliżu granicy polsko-kaliningradzkiej, i odwiedzili przejście graniczne Grzechotki-Mamonowo. Dyskusje dostarczyły przydatnych informacji na temat codziennych wyzwań stojących przed społecznościami przygranicznymi, takich jak upadające gospodarki i wyludnianie się, ale także na temat ich aspiracji w zakresie ściślejszej współpracy europejskiej.

Regiony na pierwszej linii zagrożeń hybrydowych

UE ma wspólną granicę lądową z Rosją o długości około 2500 km. Duże odcinki są obecnie skutecznie zapieczętowane i podlegają ścisłemu nadzorowi. Regiony przygraniczne w Finlandii, Estonii, na Łotwie, Litwie i w Polsce – w tym obszary graniczące z rosyjską enklawą Kaliningradu, takie jak region warmińsko-mazurski – stoją w obliczu de facto nowej „żelaznej kurtyny”: ograniczonej mobilności i handlu, zwiększonego narażenia na zagrożenia hybrydowe oraz długoterminowych ograniczeń strukturalnych dla rozwoju regionalnego. Władze lokalne i regionalne we wschodnich regionach przygranicznych UE często jako pierwsze wykrywają zagrożenia hybrydowe, w tym dezinformację, cyberataki, ewentualny sabotaż i instrumentalizację migracji, i reagują na nie. Wiążą się one również z rosnącym obciążeniem związanym z zapewnieniem ciągłości usług publicznych w warunkach zwiększonych ograniczeń w zakresie bezpieczeństwa mających wpływ na zasoby, którymi dysponują. Zwołując przywódców lokalnych i regionalnych w Elblągu i województwie warmińsko-mazurskim, KR podkreślił perspektywę regionów przygranicznych w zakresie bezpieczeństwa i odporności w ramach programu politycznego UE oraz potrzebę trwałego, ukierunkowanego wsparcia UE, w szczególności za pośrednictwem polityki spójności i instrumentów uzupełniających, takich jak niedawno opublikowany komunikat Komisji Europejskiej w sprawie wschodnich regionów przygranicznych UE.

Zapewnienie odporności i spójności we wschodnich regionach przygranicznych

Uczestnicy omówili praktyczne reakcje na zagrożenia hybrydowe i ich wpływ na zarządzanie terytorialne, w tym gotowość, ochronę ludności, cyberbezpieczeństwo i komunikację kryzysową. Przeanalizowali również, w jaki sposób zapewnić ciągłość podstawowych usług i spójność społeczną w warunkach przedłużającej się niestabilności geopolitycznej.

Seminarium dotyczyło również społeczno-gospodarczych skutków zakłóceń w handlu i mobilności oraz ryzyka ponownej izolacji obszarów przygranicznych. Uczestnicy podkreślili znaczenie solidnej, świadomej bezpieczeństwa polityki spójności oraz dostosowania współpracy międzyregionalnej, tak aby wsparcie UE skutecznie wzmocniło długoterminową odporność, konkurencyjność i strategiczną autonomię we wschodnich regionach przygranicznych.

W drugiej części seminarium uczestnicy dokonali przeglądu podejść politycznych i przykładów realizacji, aby pomóc wschodnim regionom przygranicznym w utrzymaniu rozwoju i jakości życia pomimo zakłóceń w powiązaniach handlowych, łańcuchach dostaw i kontaktach międzyludzkich. Dyskusja koncentrowała się na możliwych do podjęcia krokach dla władz lokalnych i regionalnych oraz na tym, w jaki sposób można zmobilizować instrumenty na szczeblu UE i współpracę transgraniczną w Europie, w tym z partnerami takimi jak Ukraina i Mołdawia, aby osiągnąć wymierne rezultaty.

Zbliżanie UE do obywateli w regionach przygranicznych

Regiony położone wzdłuż wschodniej granicy UE zmagają się z trwałą presją bezpieczeństwa i długoterminowymi dostosowaniami społeczno-gospodarczymi. Jako szczebel sprawowania rządów najbliższy obywatelom władze lokalne i regionalne odgrywają kluczową rolę w zakresie gotowości i odporności, w tym ochrony społeczności, przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym i zarządzania skutkami ograniczonej wymiany transgranicznej. Seminarium potwierdziło, że władze lokalne i regionalne na granicy odgrywają wiodącą rolę w reagowaniu na tę sytuację, a wzmocnienie wschodniej granicy UE wymaga długoterminowego, skoordynowanego podejścia, które dopasuje imperatywy bezpieczeństwa do celów spójności i rozwoju dostosowanych do realiów na szczeblu lokalnym.

Cytaty:

Marcin Kuchciński (PL/EPL), marszałek województwa warmińsko-mazurskiego i członek Europejskiego Komitetu Regionów: „Zaprosiliśmy członków komitetu do Elbląga, jednego z największych miast naszego regionu, położonego zaledwie 50 km od granicy polsko-rosyjskiej. Dzięki naszym głosom Bruksela staje się świadoma szczególnych wyzwań stojących przed naszymi miastami, gminami i regionami – od Laponii po Morze Czarne. Komisja wyraźnie przyznała, że wymagają one specjalnego statusu i nowych mechanizmów wsparcia. Regiony takie jak województwo warmińsko-mazurskie nie są już jedynie obszarami przygranicznymi - stały się również strażnikami bezpieczeństwa europejskiego. Choć granice nas dzielą, łączy nas wspólny cel i przekonanie, że żadnego z wyzwań nie da się rozwiązać w odosobnieniu. Trybunał stwierdził, że Elbląg jest najlepszym miejscem do dyskusji na temat nowych problemów, wyzwań i możliwości dla regionów przygranicznych Unii Europejskiej. Seminarium otworzyło przestrzeń do debaty na temat przyszłości wschodnich regionów przygranicznych UE, które w obliczu obecnych zmian geopolitycznych zyskały na znaczeniu strategicznym. Wydarzenie to łączy ogólnoeuropejską perspektywę skoncentrowaną na bezpieczeństwie i spójności z lokalnym spojrzeniem na codzienne wyzwania stojące przed mieszkańcami.

Dovydas Kaminskas (LT/Renew Europe), burmistrz gminy Tauragė i członek Europejskiego Komitetu Regionów: „Jednym z głównych haseł, których używamy w KR-ze, jest „Prawo do pozostania”. W obecnej sytuacji geopolitycznej regiony wschodniej Unii Europejskiej są najsłabszą częścią Europy, ponieważ jako pierwsze odczuwają wpływ burzliwej sytuacji geopolitycznej. Cyberataki, dezinformacja, propaganda, migracja z użyciem broni i wtargnięcia z powietrza wywołują strach i zmniejszają zaufanie do demokracji. Regiony, miasta i społeczności radzą sobie z tymi kwestiami każdego dnia. W związku z tym potrzebne są nowe zachęty dla przedsiębiorstw, nowe inwestycje na rzecz lepszych usług publicznych i nowe możliwości dla obywateli, aby regiony miały przynajmniej możliwość osiągnięcia spójnych postępów w UE oraz aby ludzie mogli pozostać i mieszkać w swoim regionie.

Jacek Protas (PL/EPL), poseł do Parlamentu Europejskiego: „Dzisiaj bezpieczeństwo Unii Europejskiej i całej naszej społeczności zależy od bezpieczeństwa jej wschodnich granic – bezpieczeństwa wschodnich regionów naszego kontynentu. Bardzo się cieszę, że większość europejskich polityków to zrozumiała i że dziś nie tylko omawiamy nowe instrumenty i specjalne wsparcie dla tych regionów, ale że podjęto już konkretne decyzje, które pomogą nam poradzić sobie z tą niezwykle trudną sytuacją.

Więcej informacji:

Około 2500 km lądowej granicy UE z Federacją Rosyjską przebiega wzdłuż Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy i Polski, w tym rosyjskiej enklawy kaliningradzkiej. Od 2022 r. na obszarach przygranicznych nastąpiła wyraźna zmiana w ich środowisku operacyjnym, przy ograniczonej mobilności transgranicznej i zwiększonym narażeniu na zagrożenia hybrydowe.

KR przygotowuje również przyszłe prace związane ze wschodnimi regionami przygranicznymi, w tym przygotowywaną opinię Komisji COTER w sprawie komunikatu Komisji Europejskiej w sprawie wschodnich regionów przygranicznych UE.

Europejski Komitet Regionów jest zgromadzeniem przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych UE. Komisja CIVEX jest komisją KR-u odpowiedzialną za obywatelstwo, sprawowanie rządów, sprawy instytucjonalne i stosunki zewnętrzne UE.

Poprzednie prace KR-u:

• 2025 r. – seminarium wyjazdowe Komisji CIVEX w Preszowie (Słowacja) na temat współpracy transgranicznej z Ukrainą;
• 2024 r. – opinia KR-u „Obrona demokracji”;
• 2023 r. – opinia KR-u „Rola władz lokalnych i regionalnych w przeciwdziałaniu dezinformacji oraz zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje”.

Kontakt:
Wioletta Wojewodzka
Tel. +32 (0)2 282 2289
Komórka: +32 (0)473 843 986
wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu