Οι δήμοι και οι περιφέρειες ζητούν ισχυρότερη λογοδοσία των πλατφορμών και σχεδιασμό με ασφάλεια για τα παιδιά

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί μια προσέγγιση «ασφάλειας εκ σχεδιασμού», υποχρεωτικές εκτιμήσεις επιπτώσεων στα δικαιώματα του παιδιού και ηγετικό ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στον γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας.

Ο ψηφιακός χώρος δεν είναι αρκετά ασφαλής για τα παιδιά και τους νέους και η ευθύνη για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης θα πρέπει να βαρύνει τις πλατφόρμες και τις ρυθμιστικές αρχές και όχι τους ίδιους τους ανηλίκους. Αυτό είναι το κύριο συμπέρασμα που συνάγεται από τη γνωμοδότηση με θέμα «Η προστασία των νέων και των ανηλίκων στην ψηφιακή σφαίρα», την οποία συνέταξε η εισηγήτρια Heike Raab (DE/PSE), υφυπουργός της κυβέρνησης της Ρηνανίας-Παλατινάτου, και η οποία εγκρίθηκε ομόφωνα κατά τη σύνοδο ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών στις 6 Μαΐου 2026.

Μολονότι αναγνωρίζει ότι η ψηφιοποίηση διευρύνει την πρόσβαση σε πληροφορίες, προωθεί τη δημιουργικότητα και διευκολύνει τη διασυνοριακή συμμετοχή, η ΕτΠ προειδοποιεί ότι ταυτόχρονα ενισχύει τις βλάβες και τους κινδύνους. Η έκθεση σε υποκίνηση μίσους έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ο κυβερνοεκφοβισμός αναγκάζει τα παιδιά να αποσυρθούν από την κοινωνική ζωή και η παραπληροφόρηση υπονομεύει τη συμμετοχή των ανηλίκων στις δημοκρατικές διαδικασίες. Επιπλέον, τα βαθιά ψευδεπίγραφα και τα διαλογικά ρομπότ που δημιουργούνται από την παραγωγική ΤΝ προσθέτουν ένα πρόσθετο επίπεδο κινδύνου που τα υφιστάμενα ρυθμιστικά πλαίσια δεν έχουν ακόμη αντιμετωπίσει επαρκώς.

Οι δήμοι και οι περιφέρειες υποστηρίζουν ότι ο ίδιος ο σχεδιασμός των πλατφορμών αποτελεί μέρος του προβλήματος. Οι αδιαφανείς αλγόριθμοι σύστασης και οι σκόπιμα εθιστικοί μηχανισμοί αλληλεπίδρασης προκαλούν άμεση βλάβη στους ανηλίκους. Η γνωμοδότηση ζητεί τη λήψη ρυθμιστικών μέτρων για την απαγόρευση ή τον περιορισμό πρακτικών που ενθαρρύνουν τον εθισμό, όπως τα «κουτιά θησαυρού» στα βιντεοπαιχνίδια, και ζητεί να καταστούν πλήρως διαφανείς οι μηχανισμοί σχεδιασμού που προωθούν την καταναγκαστική χρήση.

Οι πλατφόρμες πρέπει να λογοδοτούν με σαφήνεια και αποτελεσματικότητα

Σύμφωνα με την ΕτΠ, ένας μικρός αριθμός διεθνών παρόχων κυριαρχούν στην αγορά, ενώ επωφελούνται από ένα προτιμησιακό καθεστώς ευθύνης που αφήνει ελάχιστη άμεση νομική ευθύνη για το περιεχόμενο. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ζητούν να διορθωθεί αυτή η ανισορροπία και να απορριφθεί κατηγορηματικά κάθε μεταβίβαση ευθύνης σε ανηλίκους. Απορρίπτουν επίσης τις γενικές απαγορεύσεις στα κοινωνικά δίκτυα, οι οποίες θα επέβαλαν περιορισμούς στα δικαιώματα των νέων στην πληροφόρηση, την ιδιωτικότητα και τη συμμετοχή. Η απαγόρευση με βάση την ηλικία δεν μπορεί να αντικαταστήσει ουσιαστικές υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες ή απαιτήσεις για «ασφάλεια εκ σχεδιασμού».

Ωστόσο, η γνωμοδότηση είναι σαφής ότι η ρύθμιση με βάση την ηλικία και η λογοδοσία των πλατφορμών δεν αλληλοαποκλείονται. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι, βάσει της υποχρεωτικής επαλήθευσης της ηλικίας, θα μπορούσε να προβλεφθεί ελάχιστο όριο ηλικίας 14 ετών για την πρόσβαση σε ορισμένες υπηρεσίες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε συνδυασμό με εκτελεστά πρότυπα σχεδιασμού κατάλληλα για την ηλικία για πλατφόρμες που εξυπηρετούν χρήστες ηλικίας έως 16 ετών. Αντί να αποτελεί αμβλύ μέσο, η ΕτΠ το παρουσιάζει ως στοχευμένη, αναλογική απάντηση στις ειδικές ανάγκες προστασίας των διαφόρων ηλικιακών ομάδων.

Τα μέλη της ΕτΠ εκφράζουν την ικανοποίησή τους για το γεγονός ότι η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ρύθμισης με μέσα όπως η οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία ΥΟΑΜ) και η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες), αλλά υποστηρίζουν τη συνεπή κανονιστική επιβολή. Στο πλαίσιο αυτό, ζητούν επιτακτικά την αυστηρή εφαρμογή των άρθρων 28 και 34 της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες στις μεγάλες πλατφόρμες και ζητούν να αποσαφηνιστεί η προτεραιότητα της οδηγίας ΥΟΑΜ έναντι της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες όσον αφορά το περιεχόμενο των μέσων ενημέρωσης. Ζητούνται επίσης υποχρεωτικές εκτιμήσεις επιπτώσεων σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών για όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Όσον αφορά την τεχνική προστασία, και σύμφωνα με την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι δήμοι και οι περιφέρειες υποστηρίζουν τα συστήματα επαλήθευσης της ηλικίας ως αποτελεσματική λύση, υπό την προϋπόθεση ότι είναι αναλογικά και σέβονται πλήρως την ιδιωτική ζωή και δεν αποκλείουν τις ευάλωτες ομάδες. Ζητούν επίσης από τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τους κανόνες της οδηγίας ΥΟΑΜ σχετικά με τους επηρεαστές γνώμης. Οι πλατφόρμες πρέπει να υιοθετήσουν μια προσέγγιση «ασφάλειας εκ σχεδιασμού» προσαρμοσμένη στους ανηλίκους, εξαλείφοντας σκοτεινά μοτίβα, όπως η άπειρη αυτόματη αναπαραγωγή, οι ειδοποιήσεις χειραγώγησης και οι βρόχοι ανταμοιβής.

Τοπικές αρχές — εταίροι για την ενίσχυση του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας

Στη γνωμοδότηση προσδιορίζονται οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές ως βασικοί παράγοντες και πολλαπλασιαστές για την ενίσχυση και την προώθηση του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας. Οι εδαφικές ανισότητες όσον αφορά τη συνδεσιμότητα, τον ψηφιακό γραμματισμό και την πρόσβαση σε συμβουλευτικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες μπορούν να επιδεινώσουν τους κινδύνους τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές, καθώς και σε εκείνες με διαρθρωτικές αδυναμίες, επιδεινώνοντας έτσι τις κοινωνικές ανισότητες. Κάθε μέτρο της ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη αυτές τις διαφορές.

Η ΕτΠ τονίζει την ανάγκη ευαισθητοποίησης των παιδιών σχετικά με τις ευκαιρίες, αλλά και τους κινδύνους στον ψηφιακό τομέα, και ζητεί να επανεξεταστούν και να ενισχυθούν οι κατευθυντήριες γραμμές για τους εκπαιδευτικούς σχετικά με την παραπληροφόρηση.

Ο κ. Glenn Micallef, επίτροπος αρμόδιος για τη διαγενεακή δικαιοσύνη, τη νεολαία, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό, ο οποίος συμμετείχε στη συζήτηση κατά τη σύνοδο ολομέλειας, υπογράμμισε ότι η προστασία των νέων στο ψηφιακό περιβάλλον έχει καταστεί κοινωνική ευθύνη, ζωτικής σημασίας για τη στήριξη των ανηλίκων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών. Τόνισε ότι ο στόχος αυτός θα πρέπει να επιδιωχθεί μέσω τριών βασικών τομέων: ρύθμιση, πρόληψη και ενδυνάμωση.

Παράθεση

Εισηγήτρια Heike Raab (DE/PSE), υφυπουργός της κυβέρνησης της Ρηνανίας-Παλατινάτου και πρόεδρος της επιτροπής SEDEC: «Οι ψηφιακές τεχνολογίες διαμορφώνουν τη ζωή μας, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών μας. Θέλουμε να επωφεληθούν από αυτές τις καινοτομίες, αλλά πρέπει επίσης να τις προστατεύσουμε από τους κινδύνους του διαδικτύου. Η κατάλληλη για την ηλικία χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών και η βελτίωση του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας είναι ζωτικής σημασίας για τις πόλεις και τις περιφέρειές μας. Οι πλατφόρμες πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη.»

Glenn Micallef, επίτροπος αρμόδιος για τη δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών, τη νεολαία, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό: «Ποτέ δεν θα στέλναμε παιδιά σε βαθιά νερά προτού μάθουν να κολυμπούν. Γιατί λοιπόν να τους αφήσουμε να περιηγηθούν στον ψηφιακό κόσμο χωρίς τα εργαλεία για να το πράξουν με ασφάλεια; Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει να επενδύσουμε στον ψηφιακό γραμματισμό για τα παιδιά, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς.»

Ιστορικό

• Βίντεο και φωτογραφίες της συνόδου ολομέλειας της ΕτΠ.
  
  
• Δέσμη μέτρων για τα μέσα ενημέρωσης σχετικά με τη γνωμοδότηση, συμπεριλαμβανομένων βιντεοσκοπημένων δηλώσεων της εισηγήτριας Heike Raab και αρκετών μελών της ΕτΠ.
  
  
• Φυλλάδιο με θέμα «Προστασία των νέων στην ψηφιακή σφαίρα».

• Η έκθεση με τίτλο «Η προστασία των νέων στην ψηφιακή σφαίρα», υπό την καθοδήγηση της επιτροπής SEDEC, αξιολογεί την τρέχουσα κατάσταση της νομοθεσίας και της πρακτικής της ΕΕ σχετικά με την προστασία των ανηλίκων στην ψηφιακή σφαίρα, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών μέσων, και συμβάλλει στην εν εξελίξει συζήτηση και την επικείμενη δράση της ΕΕ επί του θέματος.

• Ανταποκρινόμενη στον αυξανόμενο κυβερνοεκφοβισμό και στα αιτήματα των πολιτών και των νέων για ανάληψη δράσης, η Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο δράσης.
  
• Πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αρμόδιος:

Víctor Moreno Morales de Setién
Τηλ.:+32 475999662
victor.morenomoralesdesetien@cor.europa.eu