Οι περιφέρειες και οι δήμοι εγκρίνουν προτάσεις για τη μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής και αντιτίθενται σε κάθε προσπάθεια συγκέντρωσης της πολιτικής αυτής στα χέρια των εθνικών κυβερνήσεων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια ισχυρή, ευέλικτη και μεταρρυθμισμένη πολιτική συνοχής διαθέσιμη σε όλα τα εδάφη, με επίκεντρο τις περιφέρειες και τις πόλεις, για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, μειώνοντας παράλληλα τις περιφερειακές ανισότητες. Αυτή είναι η ισχυρή έκκληση των περιφερειακών και τοπικών ηγετών οι οποίοι, κατά τη σύνοδο ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) στις 20-21 Νοεμβρίου, υιοθέτησαν δέσμη γνωμοδοτήσεων που καθορίζουν τα δομικά στοιχεία της πολιτικής συνοχής μετά το 2027.

Οι εδαφικές ανισότητες αυξάνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ οι περιφέρειες αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις που συνδέονται με την κλιματική κρίση, την ενεργειακή εξάρτηση, τη δημογραφική αλλαγή και τις γεωπολιτικές εντάσεις. Η πολιτική συνοχής — η οποία αντιπροσωπεύει επί του παρόντος περίπου το ένα τρίτο του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ — έχει να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην υλοποίηση αυτών των αναδυόμενων προτεραιοτήτων, καθώς συχνά απαιτούν μια προσέγγιση με γνώμονα τον τόπο και αφορούν τις αρμοδιότητες των περιφερειών και των πόλεων. 

Σε βασική γνωμοδότηση -πλαίσιο των συνεισηγητών Vasco Alves CORDEIRO (PT/PES), Προέδρου της ΕτΠ, και Emil BOC (RO/EPP), Προέδρου της επιτροπής της ΕτΠ «Πολιτική εδαφικής συνοχής και προϋπολογισμός της ΕΕ», που εγκρίθηκε ομόφωνα από την ολομέλεια της ΕτΠ, υπογραμμίζεται ότι ο αντίκτυπος της πολιτικής συνοχής εξαρτάται από τη γνώση και τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διασφάλιση της καταλληλότητας, της αποτελεσματικότητας και της βιωσιμότητας των έργων. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ αντιτάχθηκε σε κάθε μελλοντικό μέτρο συγκέντρωσης στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, το οποίο θα επικεντρωνόταν σε περισσότερη εξουσία στα χέρια των ενωσιακών και των εθνικών αρχών. 

Βασικές προτεραιότητες για τη μελλοντική πολιτική συνοχής

Εκπρόσωποι των πόλεων και των περιφερειών τόνισαν ότι η πολιτική συνοχής έχει υποστεί πιέσεις για την αντιμετώπιση πολλών προτεραιοτήτων, ενώ πρωταρχικός στόχος της θα πρέπει να είναι η αποκατάσταση των γεωγραφικών ανισοτήτων. Ωστόσο, η συνοχή στην Ευρώπη δεν μπορεί να προωθηθεί μόνο με την πολιτική συνοχής. Όλες οι πολιτικές της ΕΕ και οι εθνικές πολιτικές θα πρέπει να επιδιώκουν τον ίδιο στόχο με συντονισμένο τρόπο. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ ζήτησε τη δημιουργία ενός πλαισίου παρακολούθησης της ΕΕ για την αξιολόγηση της εφαρμογής των πολιτικών σε σχέση με την προώθηση της συνοχής.

Προκειμένου να απλουστευθούν οι κανόνες της πολιτικής συνοχής μετά το 2027, οι περιφέρειες και οι πόλεις ζήτησαν τη θέσπιση ενός ενιαίου στρατηγικού πλαισίου για τα ταμεία της ΕΕ, μειώνοντας τον αριθμό των χρηματοδοτικών μέσων, και αντιτάχθηκαν στη δημιουργία νέων τομεακών ταμείων της ΕΕ χωρίς σαφή προστιθέμενη αξία στα υφιστάμενα ταμεία, όπως το εξαγγελθέν Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. 

Η συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών μέσω του μοντέλου επιμερισμένης διαχείρισης, της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της αρχής της εταιρικής σχέσης πρέπει να παραμείνει οι κατευθυντήριες αρχές μιας μεταρρυθμισμένης πολιτικής συνοχής μετά το 2027. Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες είναι επίσης πρόθυμοι να διερευνήσουν νέους τρόπους για τη βελτίωση της παροχής των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης πτυχών του μοντέλου που βασίζεται στις επιδόσεις σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις.

Ενισχυμένη ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία

Λαμβάνοντας υπόψη την κλίμακα των εδαφικών προκλήσεων, οι δήμοι και οι περιφέρειες παρότρυναν τους εθνικούς ηγέτες και τους ηγέτες της ΕΕ να εξοπλίσουν την πολιτική συνοχής για την περίοδο μετά το 2027 με προϋπολογισμό που θα ανταποκρίνεται στα καθήκοντά τους, τουλάχιστον ισοδύναμο με τον προϋπολογισμό της περιόδου 2021-2027 (συμπεριλαμβανομένης της συμπληρωματικής ενίσχυσης REACT-EU ύψους 50,6 δισ. EUR) σε πραγματικούς όρους. Όπως ζητήθηκε σε γνωμοδότηση του Karsten Uno PETERSEN (DK/PES), μέλους της περιφερειακής συνέλευσης της Νότιας Δανίας, ο στόχος της πολιτικής συνοχής για την ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία (ΕΕΣ) θα πρέπει να αυξηθεί σε σύγκριση με την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού, ώστε να αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 8 % του συνολικού ποσού. Κ.λπ. έχει αποδειχθεί ένα από τα βασικά εργαλεία πολιτικής της ΕΕ για την προώθηση της συνοχής και την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς μέσω της άρσης των εμποδίων στα σύνορα. Ως εκ τούτου, ο προϋπολογισμός της συνιστώσας της διασυνοριακής συνεργασίας θα πρέπει τουλάχιστον να διπλασιαστεί στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. 

Βελτίωση της διασυνοριακής συνεργασίας

Μέσω ειδικής γνωμοδότησης που εκπόνησε ο Pavel BRANDA (CZ/ECR), ο αντιδήμαρχος των περιφερειακών και τοπικών ηγετών του Rádlo προειδοποίησε επίσης ότι οι ζωές εξακολουθούν να απειλούνται από διοικητικά προβλήματα, οικονομικά ζητήματα και τεχνικά εμπόδια που εμποδίζουν τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να διασχίζουν τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ. Ως εκ τούτου, προέτρεψαν τις εθνικές κυβερνήσεις και τις περιφερειακές αρχές να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την επίτευξη συμφωνιών με τους γείτονές τους ώστε να καταστούν δυνατές οι ομάδες έκτακτης ανάγκης σε διασυνοριακό επίπεδο.   

Αντιμετώπιση των δημογραφικών αλλαγών

Κατόπιν αιτήματος της ουγγρικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, η ΕτΠ υιοθέτησε επίσης γνωμοδότηση σχετικά με τον τρόπο αξιοποίησης του πλήρους δυναμικού της πολιτικής συνοχής για την αντιμετώπιση των δημογραφικών αλλαγών, την οποία συνέταξε ο κ. Raquel GARCÍA GONZÁLEZ (ES/PES), Γενικός Διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της κυβέρνησης του Πριγκιπάτου των Αστουριών. Η δημογραφική μετάβαση θα πρέπει να αναγνωριστεί ως προτεραιότητα παράλληλα με την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, δήλωσαν τα μέλη της ΕτΠ. Για τον σκοπό αυτό, είναι σημαντικό να οριστεί η κατηγορία των «περιφερειών σε δημογραφική μετάβαση», ώστε να διευκολυνθεί η κοινή αντίληψη σε επίπεδο ΕΕ και να παρακολουθούνται καλύτερα οι επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των αιτίων και των συνεπειών της δημογραφικής αλλαγής. Το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων αναμένεται να αξιοποιήσει τη γνωμοδότηση της ΕτΠ στα συμπεράσματά του σχετικά με τη συνοχή και τη δημογραφική αλλαγή που έχει προγραμματιστεί να υιοθετηθεί στις 28 Νοεμβρίου. 

Αποσπάσματα

Vasco Alves CORDEIRO (PT/PES), συνεισηγητής με θέμα «Μια ανανεωμένη πολιτική συνοχής μετά το 2027 που δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο» και Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών: «Η πολιτική συνοχής δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση, τα προγράμματα και τους κανόνες. Η πολιτική συνοχής αφορά, πάνω απ’ όλα και κυρίως, την ουσία του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, το να μην εγκαταλείπουμε ανθρώπους ή τόπους πίσω. Η πολιτική συνοχής είναι μια μελλοντοστραφής πολιτική που επιτρέπει σε όλα τα εδάφη από όλες τις γωνιές της Ευρώπης να αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η αντιμετώπιση των κλιματικών καταστροφών ή η στήριξη της δημογραφικής μετάβασης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι ζωτικής σημασίας οι τοπικές και περιφερειακές αρχές να παραμείνουν στην ηγετική θέση όσον αφορά την υλοποίηση της πολιτικής επί τόπου.»

Emil BOC (RO/EPP), συνεισηγητής με θέμα «Μια ανανεωμένη πολιτική συνοχής μετά το 2027 που δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο», Πρόεδρος της επιτροπής της ΕτΠ «Πολιτική εδαφικής συνοχής και προϋπολογισμός της ΕΕ» και δήμαρχος Cluj-Napoca: «Μια ενισχυμένη πολιτική συνοχής με ισχυρή τοπική και περιφερειακή συμμετοχή δεν είναι μόνο μια πιο δημοκρατική πολιτική, αλλά και μια πιο αποτελεσματική πολιτική. Το μέλλον της πολιτικής συνοχής πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην εταιρική σχέση έναντι της συγκέντρωσης, της επικουρικότητας έναντι της ομοιομορφίας και της τοπικής δράσης έναντι των μακρινών εντολών. Το όνειρό μου είναι μια Ευρώπη που ευδοκιμεί επειδή είναι συνεκτική· μια Ευρώπη όπου κάθε πολίτης έχει την ελευθερία να κυκλοφορεί, αλλά και την ελευθερία διαμονής και ευημερίας στην περιοχή καταγωγής του· μια Ευρώπη ισχυρή επειδή εκτιμά κάθε φωνή, κάθε περιοχή και κάθε κοινότητα.»

Pavel BRANDA (CZ/ECR), εισηγητής με θέμα «Επίλυση των εμποδίων στη συνεργασία των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης στις παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ», αντιδήμαρχος του Rádlo: «Ως κάποιος που εκπροσωπεί μια παραμεθόρια περιοχή, γνωρίζω από πρώτο χέρι τη σημασία της διασυνοριακής συνεργασίας και τον πραγματικό αντίκτυπο που έχει στις διασυνοριακές κοινότητες.»

Raquel GARCÍA GONZÁLEZ (ES/PES), εισηγήτρια με θέμα «Πώς να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της πολιτικής συνοχής για την αντιμετώπιση των δημογραφικών αλλαγών», και γενικός διευθυντής ευρωπαϊκών υποθέσεων της κυβέρνησης του Πριγκιπάτου των Αστουριών: «Η δημογραφική αλλαγή επηρεάζει τις περιφέρειες σε ολόκληρη την Ευρώπη με πολύ διαφορετικούς τρόπους. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της πιεστικής πρόκλησης της μείωσης του πληθυσμού, είναι ζωτικής σημασίας οι περιφέρειες να διατηρήσουν τον έλεγχο της διαχείρισης της πολιτικής συνοχής.»

Karsten Uno PETERSEN (DK/PES), εισηγητής με θέμα «Το μέλλον της ΕΕΣ μετά το 2027», και μέλος της περιφερειακής συνέλευσης της Νότιας Δανίας: «Οι παραμεθόριες περιφέρειες αποτελούν το 40 % της επικράτειας της ΕΕ και το 30 % του πληθυσμού της ΕΕ ζει σε παραμεθόριες περιοχές. Ως εκ τούτου, η χρηματοδότηση για τη διασυνοριακή συνεργασία θα πρέπει να διπλασιαστεί στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ.» 

Ιστορικό

• Παρακολουθήστε εκ νέου τη συζήτηση στην ολομέλεια σχετικά με μια ανανεωμένη πολιτική συνοχής που δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο.
• Στις 20 Νοεμβρίου, η ΕτΠ υιοθέτησε τη γνωμοδότηση με θέμα «Προϋπολογισμός της ΕΕ και τοποκεντρικές πολιτικές: προτάσεις για νέους μηχανισμούς σχεδιασμού και υλοποίησης στο ΠΔΠ μετά το 2027» που συνέταξε η Marie-Antoinette MAUPERTUIS ( FR/EA), πρόεδρος της περιφερειακής συνέλευσης της Κορσικής.
• Τον Νοέμβριο του 2023, η ΕτΠ ενέκρινε μια πρώτη γνωμοδότηση με θέμα «Το μέλλον της πολιτικής συνοχής μετά το 2027». Συντάχθηκε από τους συνεισηγητές Vasco Alves CORDEIRO και Emil BOC. 

Επαφές

Monica Tiberi — Εκπρόσωπος Τύπου του Προέδρου της ΕτΠ
Mobile: + 32 479 51 74 43 monica.tiberi@cor.europa.eu

Matteo Miglietta
Τηλ. + 32 470895382 matteo.miglietta@cor.europa.eu