Regiony i miasta przyjmują propozycje w sprawie reformy polityki spójności i sprzeciwiają się wszelkim próbom jej centralizacji przez rządy krajowe

By podnieść konkurencyjność UE i zarazem zmniejszyć nierówności regionalne, Unia Europejska potrzebuje silnej, elastycznej i zreformowanej polityki spójności dostępnej dla wszystkich obszarów, w której na pierwszym miejscu znajdą się regiony i miasta. Ten stanowczy postulat zgłosili przywódcy lokalni i regionalni, którzy na sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów (KR-u) w dniach 20–21 listopada przyjęli pakiet opinii określających elementy polityki spójności po 2027 r. 

W całej Europie pogłębiają się nierówności terytorialne, a regiony muszą podołać nowym wyzwaniom, takim jak kryzys klimatyczny, zależność energetyczna, zmiana demograficzna oraz napięcia geopolityczne. Polityka spójności, która obecnie pochłania około jednej trzeciej długoterminowego budżetu UE, ma do odegrania pierwszoplanową rolę w realizacji tych nowych priorytetów, ponieważ często wymagają one podejścia uwzględniającego konkretny obszar oraz dotyczą kompetencji regionów i miast. 

W kluczowej opinii ramowej sporządzonej przez współsprawozdawców Vasco Alvesa CORDEIRO (PT/PES), przewodniczącego KR-u, oraz Emila BOCA (RO/EPL), przewodniczącego Komisji Polityki Spójności Terytorialnej i Budżetu UE, podkreślono, że wpływ polityki spójności zależy od wiedzy i zaangażowania władz lokalnych i regionalnych, które gwarantują adekwatność, skuteczność i zrównoważoność projektów. Dlatego też KR wyraził sprzeciw wobec wszelkich przyszłych prób centralizacji w ramach polityki spójności, które doprowadziłyby do większego skupienia władzy w rękach organów unijnych i krajowych. 

Główne priorytety przyszłej polityki spójności 

Przedstawiciele miast i regionów zwrócili uwagę, że polityka spójności musi teraz uwzględniać zbyt wiele priorytetów, chociaż jej głównym celem powinno być niwelowanie różnic geograficznych. Niemniej sama polityka spójności nie wystarczy do zwiększenia spójności w Europie. Powinno to być wspólnym celem wszystkich kierunków polityki unijnej i krajowej, realizowanym w drodze koordynacji. W związku z tym KR wezwał do stworzenia unijnych ram monitorowania, które służyłyby do oceny wdrażania polityki pod kątem dążenia do spójności.

Aby uprościć przepisy dotyczące polityki spójności po 2027 r., regiony i miasta zaapelowały o ustanowienie jednolitych ram strategicznych dotyczących funduszy UE, co zmniejszyłoby liczbę instrumentów finansowania. Zaoponowały wobec tworzenia nowych funduszy sektorowych UE, takich jak zapowiedziany Fundusz Konkurencyjności, które nie wnoszą wyraźnej wartości dodanej w stosunku do już istniejących funduszy. 

Zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w ramach modelu zarządzania dzielonego, wielopoziomowego sprawowania rządów i zasady partnerstwa musi pozostać podstawą zreformowanej polityki spójności po 2027 r. Przywódcy lokalni i regionalni wyrażają również gotowość, by rozważyć nowe sposoby przyznawania funduszy polityki spójności, w tym zastosowanie w określonych przypadkach pewnych aspektów modelu opartego na wynikach.

Wzmocniona europejska współpraca terytorialna  

Biorąc pod uwagę skalę wyzwań terytorialnych, miasta i regiony zwróciły się do przywódców krajowych i unijnych o wyasygnowanie na politykę spójności po 2027 r. budżetu adekwatnego do zadania, który byłby co najmniej równoważny z budżetem na lata 2021–2027 w ujęciu realnym (z uzupełnieniem na REACT-EU w wysokości 50,6 mld EUR). Zgodnie z postulatem zawartym w opinii sporządzonej przez Karstena Uno PETERSENA (DK/PES), członka rady regionu Południowa Dania, należy zwiększyć środki przeznaczone na cel polityki spójności „Europejska współpraca terytorialna” do co najmniej 8% całkowitej kwoty w porównaniu z obecnym okresem programowania. EWT okazała się jednym z najważniejszych narzędzi polityki UE służących krzewieniu spójności i wzmacnianiu jednolitego rynku poprzez usuwanie przeszkód granicznych. Dlatego też w następnym długoterminowym budżecie UE należy podwoić środki przeznaczone na element współpracy transgranicznej. 

Ulepszenie współpracy transgranicznej

W specjalnej opinii autorstwa Pavla BRANDY (CZ/EKR), zastępcy wójta gminy Rádlo, przywódcy lokalni i regionalni ostrzegli, że problemy administracyjne i finansowe oraz przeszkody techniczne nadal narażają ludzi na niebezpieczeństwo, gdyż utrudniają służbom ratunkowym przekraczanie granic wewnętrznych UE. W związku z tym zaapelowali do rządów krajowych i władz regionalnych o podwojenie wysiłków na rzecz osiągnięcia porozumień z sąsiadami, by zespoły ratunkowe mogły prowadzić akcje ponad granicami.   

Sprostanie zmianie demograficznej 

Na wniosek węgierskiej prezydencji w Radzie UE KR przyjął również opinię „Jak wykorzystać cały potencjał polityki spójności, by stawić czoła zmianie demograficznej”, sporządzoną przez Raquel GARCÍĘ GONZÁLEZ (ES/PES), dyrektorkę generalną do spraw europejskich w rządzie Księstwa Asturii. Członkinie i członkowie KR-u stwierdzili, że oprócz transformacji ekologicznej i cyfrowej za priorytet należy uznać przejście demograficzne. W tym celu konieczne jest zdefiniowanie kategorii „regionów w trakcie przejścia demograficznego”, by ułatwić wspólne rozumienie tej kwestii w całej UE oraz lepiej śledzić inwestycje dokonywane w ramach polityki spójności, które pomagają zaradzić przyczynom i skutkom zmiany demograficznej. Oczekuje się, że Rada do Spraw Ogólnych uwzględni opinię KR-u w konkluzjach w sprawie spójności i zmiany demograficznej, których przyjęcie przewidziane jest na 28 listopada. 

Cytaty

Vasco Alves CORDEIRO (PT/PES), współsprawozdawca opinii „Odnowiona polityka spójności po 2027 r., która nikogo nie pozostawia w tyle” oraz przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów, powiedział: Polityka spójności nie polega jedynie na finansowaniu, programach i przepisach. Dotyczy przede wszystkim istoty projektu europejskiego, którą jest niepomijanie ludzi czy też miejsc. Jest ukierunkowana na przyszłość i umożliwia wszystkim obszarom z wszystkich zakątków Europy stawienie czoła wyzwaniom, takim jak pokonywanie klęsk wywołanych zmianą klimatu czy też wspieranie przejścia demograficznego. Dlatego ważne jest, aby władze lokalne i regionalne nadal odgrywały wiodącą rolę w realizacji tej polityki w terenie.

Emil BOC (RO/EPL), współsprawozdawca opinii „Odnowiona polityka spójności po 2027 r., która nikogo nie pozostawia w tyle” oraz przewodniczący Komisji Polityki Spójności Terytorialnej i Budżetu UE w KR-ze i burmistrz Klużu-Napoki, stwierdził: Polityka spójności musi być nadal jedyną strategią sprostania wyzwaniom nieodłącznie związanym ze spójnością w Europie. Obejmuje to sprzyjanie sprawiedliwej transformacji oraz dążenie do konkurencyjności, odporności i stworzenia do 2050 r. Europy neutralnej dla klimatu poprzez inwestycje w infrastrukturę, innowacje i kapitał ludzki. Wymaga to wspierania wszystkich regionów, tak by UE mogła stać się bardziej konkurencyjna na świecie. Polityka spójności jest rozwiązaniem, a nie problemem!

Pavel BRANDA (CZ/KR), sprawozdawca opinii „Usuwanie przeszkód dla współpracy służb ratunkowych w regionach przygranicznych UE” oraz zastępca wójta gminy Rádlo, dodał: Jako przedstawiciel regionu przygranicznego przekonuję się z pierwszej ręki, jak istotna jest współpraca transgraniczna i jaki realny wpływ wywiera ona na życie społeczności transgranicznych.

Raquel GARCÍA GONZÁLEZ (ES/PES), sprawozdawczyni opinii „Jak wykorzystać cały potencjał polityki spójności, by stawić czoła zmianie demograficznej” oraz dyrektorka generalna do spraw europejskich w rządzie Księstwa Asturii, stwierdziła: Zmiana demograficzna odbija się na regionach w całej Europie w bardzo różny sposób. Aby rozwiązać palący problem wyludniania, regiony muszą zachować kontrolę nad zarządzaniem polityką spójności.

Karsten Uno PETERSEN (DK/PES), sprawozdawca opinii „Przyszłość Europejskiej współpracy terytorialnej (EWT) po 2027 r.” oraz członek rady regionu Południowa Dania, powiedział: Regiony przygraniczne stanowią 40% terytorium UE i zamieszkuje je 30% ludności UE. W związku z tym w następnym wieloletnim budżecie UE należy podwoić finansowanie współpracy transgranicznej. 

Kontekst

• Obejrzyj ponownie debatę plenarną nad odnowioną polityką spójności, która nie pozostawia nikogo w tyle.
• KR przyjął 20 listopada opinię „Budżet UE i polityka ukierunkowana na konkretny obszar: propozycje dotyczące nowych mechanizmów projektowania i realizacji w kontekście WRF na okres po 2027 r.”, sporządzoną przez przewodniczącą Zgromadzenia Korsyki Marie-Antoinette MAUPERTUIS (FR/EA).
• W listopadzie 2023 r. KR przyjął pierwszą opinię w sprawie przyszłości polityki spójności po 2027 r., którą sporządzili współsprawozdawcy Vasco Alves CORDEIRO i Emil BOC. 

Kontakt

Monica Tiberi – rzeczniczka przewodniczącego KR-u
Tel. kom.: +32 479 51 74 43
monica.tiberi@cor.europa.eu

Matteo Miglietta
Tel. +32 470895382
matteo.miglietta@cor.europa.eu