Στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων: Οι περιφέρειες της ΕΕ ζητούν να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα έναντι των πλημμυρών και των ξηρασιών

Οι τοπικοί και οι περιφερειακοί ηγέτες επισήμαναν ότι οι πρόσφατες πλημμύρες στη Νοτιοδυτική Ευρώπη υπενθυμίζουν έντονα την ανάγκη ενίσχυσης των ικανοτήτων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών όσον αφορά την πρόληψη κινδύνων, την ετοιμότητα, την αντίδραση και την ανάκαμψη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μια προσέγγιση «ανθεκτικότητας εκ σχεδιασμού» και να ενσωματώσουν συστηματικά τις αξιολογήσεις ανθεκτικότητας και τρωτότητας στις καταστροφές στον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό και στις αποφάσεις για επενδύσεις και υποδομές. Η ΕτΠ ενέκρινε ομόφωνα τη γνωμοδότησή της σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 4ης Μαρτίου, μετά από συζήτηση με την Επίτροπο Περιβάλλοντος Jessica Roswall και τη δρομολόγηση μιας νέας συμμαχίας περιφερειών της ΕΕ για την ανθεκτικότητα των υδάτων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρώτη ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων τον Ιούνιο του 2025 για να ανταποκριθεί στις διάφορες προκλήσεις που σχετίζονται με τα ύδατα σε ολόκληρη την ΕΕ, από τις ξηρασίες έως τις πλημμύρες και τη ρύπανση των υδάτων. Με τη γνωμοδότηση υπό την καθοδήγηση της Προέδρου της ΕτΠ Kata Tüttő και του πρώτου Αντιπροέδρου Juanma Moreno, η ΕτΠ επισημαίνει την άμεση συσχέτιση μεταξύ της φυσικής διαθεσιμότητας νερού και του επιπέδου περιφερειακής ανάπτυξης και ζητεί την πλήρη συμμετοχή των δήμων και των περιφερειών στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των υδάτων, ιδίως στις διασυνοριακές λεκάνες απορροής ποταμών. Υπογραμμίζει ότι τα μέτρα ανθεκτικότητας των υδάτων πρέπει να είναι κοινωνικά δίκαια και οικονομικά προσιτά, ιδίως για τα ευάλωτα νοικοκυριά, τους οικονομικούς τομείς που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το νερό και τις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν καταπόνηση των υδάτινων πόρων. 

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες ζητούν τη συστημική ενοποίηση της διαχείρισης των υδάτων σε όλους τους τομείς πολιτικής της ΕΕ με την εφαρμογή «δοκιμής νερού» στη νομοθεσία της ΕΕ, όπως προτείνει η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ).  Η ΕτΠ ζητεί να συμπεριληφθούν ειδικοί τομείς για την ανθεκτικότητα των υδάτων στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, με τη στήριξη της πολιτικής συνοχής και άλλων μέσων της ΕΕ σε περιφέρειες με προκλήσεις που σχετίζονται με τα ύδατα. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να παράσχει περιφερειακά αναλυτικούς δείκτες καταπόνησης των υδάτινων πόρων και χάρτες κλιματικής ευπάθειας, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ είναι προσαρμοσμένα στις διαφορετικές εδαφικές πραγματικότητες.

Δεδομένου ότι πολλά ευρωπαϊκά υδατικά συστήματα εξακολουθούν να βρίσκονται σε κακή κατάσταση, η ΕτΠ ζητεί την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών επεξεργασίας των υδάτων και συστημάτων παρακολούθησης καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου του νερού. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για τον περιορισμό των PFAS («για πάντα χημικά προϊόντα») και προειδοποιεί ότι η απλούστευση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα δεν πρέπει να θέτει σε κίνδυνο βασικά περιβαλλοντικά πρότυπα ή τη δημόσια υγεία.

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες υπενθυμίζουν ότι η μείωση της ζήτησης υδάτινων πόρων μέσω της προώθησης της εξοικονόμησης, της αποδοτικότητας και της επαναχρησιμοποίησης των υδάτων αποτελεί βασικό στοιχείο της ανθεκτικότητας των υδάτων και, ως εκ τούτου, χαιρετίζουν την εισαγωγή της αρχής της προτεραιότητας στην αποδοτική χρήση των υδάτων. Δεδομένου ότι η γεωργία είναι τόσο ο μεγαλύτερος καταναλωτής υδάτινων πόρων στην Ευρώπη όσο και πηγή ρύπανσης από θρεπτικές ουσίες και φυτοφάρμακα, η Κοινή Γεωργική Πολιτική της ΕΕ θα πρέπει να παρέχει στοχευμένη στήριξη για τον επαγγελματισμό και τον εκσυγχρονισμό του τομέα.

Η υιοθέτηση της γνωμοδότησης της ΕτΠ συνέπεσε με τη δρομολόγηση της Συμμαχίας για την ανθεκτικότητα των υδάτων και την ετοιμότητα για την κλιματική αλλαγή από 19 ιδρυτικές περιφέρειες της ΕΕ. Η κοινή πολιτική πρωτοβουλία τελεί υπό την καθοδήγηση της Emilia-Romagna (Ιταλία) και φέρνει σε επαφή τις ευρωπαϊκές περιφέρειες που έχουν δεσμευτεί να ενισχύσουν τον ρόλο τους ως στρατηγικών εταίρων για την προώθηση της ανθεκτικότητας, της ετοιμότητας και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή των υδάτων.

Αποσπάσματα:

Η Πρόεδρος της ΕτΠ Kata Tüttő, μέλος της Γενικής Συνέλευσης της Βουδαπέστης-Πρωτευούσης και συνεισηγήτρια της γνωμοδότησης: «Για τις ευρωπαϊκές περιφέρειες και πόλεις, η διαθεσιμότητα νερού αποτελεί ήδη πηγή ανησυχίας. Αντιμετωπίζουμε ξηρασίες και πλημμύρες· χρειαζόμαστε νερό για να πίνουμε και να παράγουμε σε βασικούς τομείς, από τη γεωργία έως τα φάρμακα ή την ενέργεια. Όλοι πρέπει να προετοιμαστούμε σε έναν αβέβαιο κόσμο. Η πολιτική συνοχής μπορεί να συμβάλει στη διασφάλιση της ανθεκτικότητας των υδάτων, ακόμη και αν βρισκόμαστε υπό πίεση.»

Πρώτος Αντιπρόεδρος της ΕτΠ Juanma Moreno, Πρόεδρος της Ανδαλουσίας και συνεισηγητής της γνωμοδότησης: «Η συνεχιζόμενη διαδοχή πλημμυρών και ξηρασιών δείχνει ότι η ανθεκτικότητα των υδάτων πρέπει να οικοδομηθεί από το μηδέν. Η Ευρώπη χρειάζεται μια στρατηγική που θα ενισχύει την ικανότητα των περιφερειών και των πόλεων να προβλέπουν τους κινδύνους, να προστατεύουν τους πολίτες και να διασφαλίζουν τη βιώσιμη χρήση των υδάτων, συνδυάζοντας λύσεις που βασίζονται στη φύση με τη βέλτιστη διαθέσιμη τεχνολογία. Η αντιστροφή της κατάστασης σημαίνει περισσότερες και καλύτερες επενδύσεις, λήψη αποφάσεων πιο κοντά στην περιοχή και δέσμευση για έξυπνη και βιώσιμη χρήση του νερού για τη στήριξη της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης κάθε περιοχής και την προστασία των πολιτών, χωρίς να μένει κανείς στο περιθώριο.»

Jessika Roswall, Ευρωπαία επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας: «Το νερό αποτελεί το θεμέλιο της οικονομικής και περιβαλλοντικής μας ασφάλειας. Είναι σαφές ότι οι προκλήσεις στον τομέα των υδάτων γίνονται πρώτα αισθητές και σοβαρότερα αισθητές σε τοπικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι οι λύσεις πρέπει να διαμορφώνονται σε τοπικό επίπεδο και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή των Περιφερειών διαδραματίζει τόσο ζωτικό ρόλο. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων αποτελεί τη συλλογική μας απάντηση και μαζί μπορούμε να μετατρέψουμε τη φιλοδοξία σε δράση και να επιτύχουμε πραγματική ανθεκτικότητα των υδάτων.»

Περισσότερες πληροφορίες:

Η ΕτΠ φιλοξένησε το πρώτο φόρουμ της ΕΕ για την ανθεκτικότητα των υδάτων τον Δεκέμβριο του 2025. Η εξαμηνιαία εκδήλωση συνδιοργανώθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΟΚΕ. Το 2026 η Επιτροπή εγκαινιάζει την πλατφόρμα ενδιαφερόμενων μερών για την ανθεκτικότητα των υδάτων, μια νέα άτυπη ομάδα εμπειρογνωμόνων που θα φέρει σε επαφή ενδιαφερόμενα μέρη και τοπικές και περιφερειακές αρχές για τη στήριξη της υλοποίησης δράσεων προτεραιότητας στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ανθεκτικότητα των υδάτων.

Η επιτροπή ENVE της ΕτΠ  δημοσίευσε πρόσφατα μελέτη με θέμα «Διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας: πώς να οικοδομηθεί η ανθεκτικότητα των υδάτων στις τοπικές κοινότητες, η οποία αναλύει πέντε περιπτωσιολογικές μελέτες από ολόκληρη την Ευρώπη και παρέχει συστάσεις στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, τις εθνικές κυβερνήσεις και την ΕΕ.

Φωτογραφίες από τη σύνοδο ολομέλειας της ΕτΠ

Φωτογραφίες από την έναρξη της Συμμαχίας για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων και την Ετοιμότητα για την Κλιματική Αλλαγή

Αρμόδιος:

Lauri Ouvinen
Τηλ. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu