Συνέντευξη με τον Luca Menesini - εισηγητή της ΕτΠ σχετικά με τον κανονισμό για το πλαίσιο επιδόσεων 2028-34

Είστε ο εισηγητής της ΕτΠ για τον νέο κανονισμό-πλαίσιο επιδόσεων που περιλαμβάνεται στην πρόταση για το ΠΔΠ 2028-34. Ακούγεται πολύ τεχνικό, θα μπορούσατε να εξηγήσετε γιατί αυτό το θέμα είναι τόσο σημαντικό;

Εκ πρώτης όψεως, ο κανονισμός-πλαίσιο για τις επιδόσεις μοιάζει με τεχνική άσκηση σχετικά με τους δείκτες και την υποβολή εκθέσεων. Στην πραγματικότητα, είναι βαθιά πολιτική, διότι θα διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ ορίζει την επιτυχία, κατανέμει τη χρηματοδότηση και επιβάλλει προτεραιότητες σε όλες τις πολιτικές.

Ο παρών κανονισμός δεν μετρά απλώς την αποδοτικότητα των δαπανών· καθορίζει επίσης τις αρχές που καθορίζουν τον σκοπό του προϋπολογισμού της ΕΕ. Όπως επισημαίνεται στο σχέδιο γνωμοδότησης της ΕτΠ επί του οποίου εργάζομαι, το οποίο εγκρίθηκε από την επιτροπή COTER στις 5 Φεβρουαρίου, το προτεινόμενο μοντέλο διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενέχει τον κίνδυνο τερματισμού της περιφερειακής πολιτικής και των κοινών ευρωπαϊκών ισότιμων όρων ανταγωνισμού με την προώθηση της εθνικοποίησης των οικονομικών της ΕΕ και με την αποδυνάμωση της θέσης των δήμων και των περιφερειών στην παροχή χρηματοδότησης από την ΕΕ. Υπό την έννοια αυτή, το πλαίσιο θα μπορούσε να μεταβάλει, με άσχημο τρόπο, την ισορροπία μεταξύ των στόχων της ΕΕ, των εθνικών προτεραιοτήτων και της εδαφικής συνοχής.

Επιπλέον, το πλαίσιο επιδόσεων επηρεάζει τον διοικητικό φόρτο, την ικανότητα καινοτομίας και την εδαφική δικαιοσύνη. Εάν δεν σχεδιαστεί σωστά, θα μπορούσε να αποθαρρύνει τα καινοτόμα έργα και να μειώσει την προστιθέμενη αξία των πολιτικών συνοχής και αγροτικής ανάπτυξης.

Ποιες είναι οι κύριες ανησυχίες και τα αιτήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της γνωμοδότησης επί της οποίας εργάζεστε;

Η γνωμοδότηση επικεντρώνεται σε τρεις βασικούς προβληματισμούς:

1. Πρόληψη της επανεθνικοποίησης της πολιτικής συνοχής.
Το προτεινόμενο πλαίσιο ενέχει τον κίνδυνο μετατόπισης του ελέγχου από τις διαχειριστικές αρχές και τους περιφερειακούς φορείς προς σχέδια επιδόσεων σε εθνικό επίπεδο, υπονομεύοντας την τοποκεντρική πολιτική και την εδαφική πολυμορφία.

2. Αποφυγή της ψευδούς απλούστευσης και της υπερβολικής γραφειοκρατίας.
Μολονότι πλαισιώνεται ως απλούστευση, τα στοιχεία από τις διαχειριστικές αρχές υποδηλώνουν ότι το σύστημα ενδέχεται να αυξήσει τον διοικητικό φόρτο, καθώς η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις θα προστεθεί στους υφιστάμενους ελέγχους και ελέγχους δαπανών και δεν θα τους αντικαταστήσει.

3. Προστασία της καινοτομίας, της ανάληψης κινδύνων και της εδαφικής προστιθέμενης αξίας.
Οι υπερβολικά αυστηροί δείκτες και οι τυποποιημένοι στόχοι ενέχουν τον κίνδυνο να τιμωρήσουν τον πειραματισμό, να αποθαρρύνουν τα καινοτόμα τοπικά έργα και να μειώσουν την πολιτική συνοχής σε «box-ticking» και όχι σε αντίκτυπο.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, η γνωμοδότηση ζητεί:

Μια νέα οριζόντια αρχή: «μη υπονόμευση της συνοχής», διασφαλίζοντας ότι όλα τα δημοσιονομικά μέσα της ΕΕ στηρίζουν την εδαφική συνοχή —και όχι μόνο τα ταμεία συνοχής. Και αυτό θα πρέπει να ισχύει για όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας.

· Ισχυρότερη εφαρμογή της επικουρικότητας, διασφαλίζοντας τη συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια.

Πραγματική απλούστευση, συμπεριλαμβανομένης επαρκούς χρηματοδότησης τεχνικής βοήθειας, ιδίως για τους μικρότερους δήμους.

Μεταβατικές περίοδοι για την αποφυγή κλυδωνισμών στην υλοποίηση που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν τη χρηματοδότηση και να βλάψουν τους δικαιούχους.

Έχετε την αίσθηση ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ακούει τη φωνή των δήμων και των περιφερειών σε αυτή τη φάση; Πόσο κοντά εργάζεστε με τα μέλη της;

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνειδητοποιεί όλο και περισσότερο ότι το μέλλον της πολιτικής συνοχής και της δημοσιονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ δεν μπορεί να διαμορφωθεί χωρίς τις περιφέρειες και τις πόλεις. Συνεργαζόμαστε στενά με μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΒΕΚ) από όλες τις πολιτικές ομάδες, ιδίως εκείνους που συμμετέχουν στις επιτροπές Περιφερειακής Ανάπτυξης, Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης και Προϋπολογισμών, καθώς και με εισηγητές για συναφείς φακέλους. Υπάρχει σύγκλιση όσον αφορά τις βασικές ανησυχίες: αποφυγή της υπερβολικής συγκέντρωσης, διασφάλιση της συνοχής και διατήρηση της τοπικής ευελιξίας.

Τούτου λεχθέντος, η θεσμική ισορροπία παραμένει λεπτή. Το Κοινοβούλιο είναι δεκτικό, αλλά η ισχυρή, συντονισμένη συμβολή των εδαφικών παραγόντων παραμένει ουσιαστικής σημασίας. Ο ρόλος της ΕτΠ είναι ακριβώς να μετατρέψει την εδαφική πραγματικότητα σε νομοθετικό αντίκτυπο και ενισχύουμε τις συμμαχίες με το Κοινοβούλιο για να διασφαλίσουμε ότι οι τοπικές και περιφερειακές φωνές αντικατοπτρίζονται στις διαπραγματεύσεις. 

Τον Οκτώβριο συμμετείχατε στη δημόσια διαμαρτυρία της #CohesionAlliance κατά της προτεινόμενης εθνικοποίησης της πολιτικής συνοχής. Από τότε, έχουν περάσει μερικοί μήνες. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απέστειλε δύο επιστολές με τις οποίες πρότεινε τροποποιήσεις στην αρχική πρόταση. Ωστόσο, φαίνεται ότι η επίτευξη ομοφωνίας μεταξύ των εθνικών κυβερνήσεων εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Πιστεύετε ότι οι διαπραγματεύσεις οδεύουν προς τη σωστή κατεύθυνση;

Η κινητοποίηση των δήμων και των περιφερειών, μεταξύ άλλων μέσω της #CohesionAlliance, είχε ήδη απτό πολιτικό αντίκτυπο. Οι επιστολές παρακολούθησης και οι προτεινόμενες προσαρμογές της Επιτροπής επισημαίνουν ότι η πίεση από εδάφη και προοδευτικούς παράγοντες έχει σημασία.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν κίνδυνοι. Η επίτευξη ομοφωνίας μεταξύ των κρατών μελών είναι δύσκολη και ορισμένες κυβερνήσεις εξακολουθούν να ασκούν πιέσεις για μεγαλύτερο εθνικό έλεγχο επί των κονδυλίων της ΕΕ, γεγονός που θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη συνοχή, να μειώσει την εδαφική δικαιοσύνη και να κατακερματίσει την αλληλεγγύη της ΕΕ. Η πρόοδος είναι δυνατή — αλλά μόνο εάν συνεχιστεί η πολιτική πίεση. Η κατεύθυνση της διαδρομής πρέπει να παραμένει σαφής: Η πολιτική συνοχής πρέπει να παραμείνει ευρωπαϊκή, τοποκεντρική και εδαφικά εδραιωμένη — να μην μετατραπεί σε ένα σύνολο εθνικών κονδυλίων δαπανών.

Ως εκ τούτου, ο κανονισμός-πλαίσιο για τις επιδόσεις δεν αποτελεί τεχνική υποσημείωση, αλλά ένα από τα πεδία μάχης που θα καθορίσουν κατά πόσον ο προϋπολογισμός της ΕΕ παραμένει εργαλείο σύγκλισης και αλληλεγγύης ή καθίσταται μηχανισμός εθνικού κατακερματισμού.

Στο παρόν στάδιο, παρά το ολοένα και πιο δύσκολο γεωπολιτικό πλαίσιο, φαίνεται ότι η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν και αρκετά κράτη μέλη δεν έχουν κατανοήσει πλήρως ότι μια ισχυρότερη Ευρώπη απαιτεί αναγκαστικά ισχυρότερο προϋπολογισμό της ΕΕ και ότι μια πιο ανταγωνιστική Ευρώπη μπορεί να οικοδομηθεί μόνο εάν όλες οι περιφέρειες έχουν τη δυνατότητα να ανταγωνίζονται. Η εγκατάλειψη ορισμένων περιοχών ή η υποχρηματοδότηση βασικών τομέων δεν θα καταστήσει την Ευρώπη ισχυρότερη — θα την καταστήσει πιο κατακερματισμένη, πιο άνιση και, τελικά, πιο ευάλωτη.

[Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στην 15η έκδοση του ενημερωτικού δελτίου #CohesionAlliance]