Στις 9 Οκτωβρίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή της για την κατάσταση των δήμων και των περιφερειών της ΕΕ, μια εικόνα των πλέον φλεγόντων ζητημάτων που απασχολούν τους δήμους και τις περιφέρειες ανά την ΕΕ, καθώς και επιτόπιων λύσεων για την τεκμηρίωση των ενωσιακών πολιτικών αποφάσεων.
Η έκθεση παρέχει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι δήμοι και οι περιφέρειες αντιμετωπίζουν κρίσεις όπως οι κλιματικές καταστροφές ή ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Επίσης, παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο οι δήμοι και οι περιφέρειες συμβάλλουν στον μακροπρόθεσμο μετασχηματισμό των κοινωνιών μας, με την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, ενισχύοντας παράλληλα τη συνοχή.
Κατανόηση της Ευρώπης από την τοπική και περιφερειακή σκοπιά
Με βάση πρωτότυπες μελέτες που ανέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, καθώς και πανεπιστημιακές έρευνες, εισηγήσεις από άλλα όργανα της ΕΕ και ελεύθερα προσπελάσιμη τεκμηρίωση, η έκθεση παρέχει στοιχεία και δεδομένα για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και τους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς. Τα κύρια πορίσματα και οι συστάσεις αντικατοπτρίζονται στην ετήσια ομιλία για την κατάσταση των δήμων και των περιφερειών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την οποία απηύθυνε ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, κ. Vasco Alves Cordeiro, στις 9 Οκτωβρίου 2023.
Η φετινή έκθεση επικεντρώνεται στα πλέον φλέγοντα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι δήμοι και οι περιφέρειες της ΕΕ. Από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και κρίσεις, όπως οι κλιματικές καταστροφές, ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ή οι ενεργειακές ελλείψεις, έως τον μακροπρόθεσμο μετασχηματισμό μέσω της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, με παράλληλη ενίσχυση της συνοχής, η έκθεση θα παρουσιάσει επιτόπιες ιδέες και λύσεις.
Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, η έκθεση λειτουργεί ως οδηγός ανάλυσης προοπτικών ενόψει των ευρωεκλογών και της επόμενης κοινοβουλευτικής περιόδου των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.
Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης το «περιφερειακό και τοπικό βαρόμετρο», όπου παρουσιάζονται οι απόψεις των εκλεγμένων αντιπροσώπων από ολόκληρη την Ευρώπη που συμμετείχαν στην έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την IPSOS.
Ετήσιο περιφερειακό και τοπικό βαρόμετρο
Στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν πάνω από ένα εκατομμύριο εκλεγμένοι πολιτικοί σε υποεθνικό επίπεδο. Αυτοί οι τοπικοί πολιτικοί εκπροσωπούν ένα εξαιρετικά ποικιλόμορφο σύνολο εκλογικών περιφερειών σε διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων ομόσπονδων κρατιδίων, περιφερειών, επαρχιών, κομητειών, διαμερισμάτων ή δήμων. Η έρευνα του Έκτακτου Ευρωβαρομέτρου παρέχει στους τοπικούς πολιτικούς της ΕΕ μια σημαντική πλατφόρμα προκειμένου να μοιραστούν τη γνώμη τους σχετικά με τις προκλήσεις και τις προτεραιότητες της Ευρώπης.
Οι απαντήσεις αποκαλύπτουν τις προτεραιότητες των τοπικών πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ, το βαθμό ενημέρωσής τους σχετικά με πανευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και δυνατότητες ενωσιακής χρηματοδότησης, τι πιστεύουν για το μέλλον της Ευρώπης και πώς απαντούν στην επείγουσα κατάσταση που διαμορφώθηκε λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Κύρια ευρήματα
- 50 % των τοπικών πολιτικών δήλωσαν ότι η τοπική ή η περιφερειακή αρχή τους δημιουργεί κέντρα υποδοχής προσφύγων και παρέχει στέγη στους πρόσφυγες, ενώ 33 % ότι παρέχει στους πρόσφυγες πρόσβαση στην κοινωνική πρόνοια και την ιατρική περίθαλψη.
- Περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα ερωτηθέντες (45 %) ήταν της γνώμης ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες μπορούν να συμβάλουν στην ανασυγκρότηση της Ουκρανίας με τη συμμετοχή των δήμων και των περιφερειών της ΕΕ σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας. Περίπου τρεις στους δέκα ερωτηθέντες επέλεξαν ως πλέον αποτελεσματική απάντηση την παροχή οικονομικής και υλικής στήριξης (31 %), τα προγράμματα αδελφοποίησης για την ενίσχυση της τεχνικής και θεσμικής ικανότητας και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών (30 %) και την προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο (27 %).
- Όσον αφορά την ενημέρωση σχετικά με ενωσιακή χρηματοδότηση (στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής), περίπου ένα τέταρτο των ερωτηθέντων (23 %) απάντησαν ότι ήταν ενήμεροι και συμμετείχαν στη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής της ΕΕ που έλαβε ο δήμος ή η περιφέρειά τους κατά την τελευταία διετία. Αντιθέτως, 36 % των ερωτηθέντων απάντησαν ότι είχαν ενημέρωση, αλλά όχι συμμετοχή, και 33 % ότι δεν είχαν ούτε ενημέρωση ούτε συμμετοχή· το ποσοστό αυτό κυμάνθηκε από 2 % στην Κροατία έως 71 % στη Δανία.
- Στην ερώτηση σχετικά με την προστιθέμενη αξία της πολιτικής συνοχής σε σύγκριση με άλλες χρηματοδοτικές ροές (εθνικές ή περιφερειακές), η πλειονότητα των ερωτηθέντων (53 %) απάντησε ότι τα σχετικά κονδύλια χρησιμοποιήθηκαν για τη στήριξη συγκεκριμένων ειδών έργων. Το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων (25 %) απάντησε ότι τα κονδύλια αυτά αποφέρουν προστιθέμενη αξία όσον αφορά τη διασυνοριακή συνεργασία με άλλους δήμους και περιφέρειες.
- Η πλειονότητα των ερωτηθέντων (62 %) απάντησε ότι ο δήμος ή η περιφέρειά τους έχει λάβει μέτρα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Τέσσερις στους δέκα ερωτηθέντες (40 %) δήλωσαν ότι ο δήμος ή η περιφέρειά τους έχει λάβει μέτρα για να προωθήσει τη διατήρηση της φύσης και του οικολογικού προσανατολισμού των πόλεων (π.χ. φύτευση δέντρων), ενώ ένα ελαφρώς χαμηλότερο ποσοστό (37 %) υπέδειξε «δράσεις για τη μείωση των αποβλήτων και του περιβαλλοντικού αντικτύπου τους».
- Η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων (91 %) είτε συμφώνησαν πλήρως είτε έτειναν να συμφωνήσουν ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη επιρροή στη χάραξη πολιτικής της ΕΕ και στη συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης
- Ερωτώμενοι σε ποιους τομείς θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερο λόγο οι δήμοι και οι περιφέρειες, οι συμμετέχοντες επέλεξαν: «ισχυρότερη οικονομία, κοινωνική δικαιοσύνη και θέσεις εργασίας», «εκπαίδευση, πολιτισμό, νεολαία και αθλητισμό» και «κλιματική κρίση και περιβάλλον».
Η έρευνα «Οι τοπικοί πολιτικοί για το μέλλον της Ευρώπης», διεξήχθη από την IPSOS. Από τις 25 Ιουλίου έως τις 11 Σεπτεμβρίου του 2023, ολοκληρώθηκαν 2907 συνεντεύξεις με τοπικούς και περιφερειακούς πολιτικούς στην ΕΕ.
