Burmistrz Stambułu laureatem Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza za obronę demokracji lokalnej

Za nieustępliwą obronę demokracji, solidarności i niezależności samorządu stojącego w obliczu autokratycznych tendencji i prób dyskwalifikacji burmistrz Stambułu Ekrem İmamoğlu otrzymał piątą edycję Nagrody im. Szczególne uznanie jury przypadło Mary Crilly, założycielce i dyrektorce Centrum Zapobiegania Przemocy Seksualnej w Cork. Nagroda, która została ustanowiona w celu promowania spuścizny prezydenta Pawła Adamowicza, została ogłoszona we wtorek 13 stycznia w Instytucie Kultury Miasta i zostanie wręczona podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli w dniach 4-5 marca.

Nagroda, przyznana po raz piąty, została ustanowiona przez Europejski Komitet Regionów we współpracy z Miastem Gdańsk i Międzynarodową Siecią Miast Schronienia (ICORN). Jest on przyznawany lokalnym przywódcom – w polityce lub społeczeństwie obywatelskim – którzy walczą z autokracją, nietolerancją, mową nienawiści i ksenofobią. Wyraża uznanie dla pracy wszystkich wybranych przedstawicieli, urzędników, organizacji i zwykłych obywateli, którzy pomimo gróźb pracują nad tym, by demokracja działała na szczeblu lokalnym, wspierając lepsze i bardziej otwarte społeczności. W ramach współpracy międzyinstytucjonalnej na rzecz promocji Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza posłowie do Parlamentu Europejskiego uczestniczyli również w procesie nominacji i w decyzji Jury.

Jury zdecydowało, że laureatem piątej edycji Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza jest: Ekrem İmamoğlu, demokratycznie wybrany burmistrz Stambułu i przewodniczący Związku Gmin Turcji. Pomimo zagrożeń konsekwentnie promował integracyjną i przejrzystą politykę miejską oraz walczył o prawa demokratyczne na szczeblu lokalnym.  19 marca 2025 r. został aresztowany i usunięty ze stanowiska wraz z ponad 100 urzędnikami miejskimi pod zarzutami o podłożu politycznym. 27 innych burmistrzów zostało odwołanych przez tureckie rządy, z których 11 zostało zastąpionych przez mianowanych przez rząd powierników. Aresztowania burmistrzów opozycji zostały potępione przez KR, a także przez Parlament Europejski i Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy. Przywództwo Ekrema İmamoğlu charakteryzuje się jego pracą na rzecz przełamywania podziałów politycznych, etnicznych i religijnych oraz promowania jedności i godności. Przekształcił Stambuł w model zarządzania skoncentrowany na obywatelach. Jego administracja wprowadziła przejrzyste budżetowanie, cyfrowe narzędzia uczestnictwa, programy równości płci i polityki przyjazne dla klimatu. Wysiłki te na nowo zdefiniowały demokrację lokalną jako praktykę solidarności i sprawiedliwości. Ekrem İmamoğlu stał się symbolem odwagi, uczciwości i demokratycznej odnowy w Turcji i poza nią. Nuri Aslan, pełniąca obowiązki burmistrza Stambułu, podziękowała jury za nagrodę w imieniu laureata.

Jury postanowiło również przyznać specjalne wyróżnienie Mary Crilly, założycielce i dyrektorce Cork Centre for Sexual Violence. Przez cztery dekady Mary Crilly była jedną z najważniejszych postaci irlandzkiego ruchu na rzecz praw człowieka, równości i niedyskryminacji. Jest szczególnie znana ze swojej konsekwentnej i skutecznej pracy na rzecz zmian w polityce publicznej i przepisach dotyczących przemocy seksualnej, przemocy domowej i handlu ludźmi. Jej praca przyczyniła się do fundamentalnej zmiany w społecznym i instytucjonalnym podejściu do przemocy wobec kobiet w Irlandii.

Piąta edycja Nagrody Prezydenta Pawła Adamowicza otrzymała 25 nominacji, z których pięć znalazło się na krótkiej liście. 

Pozostałymi nominowanymi kandydatami były (w porządku alfabetycznym):

• Aleksiej Gorinow, rosyjski obrońca praw człowieka, polityk opozycyjny, były członek rady miejskiej dzielnicy Krasnoselsky w Moskwie i członek ruchu „Solidarność”;
• Pinar Selek, turecki socjolog i działacz na rzecz praw człowieka;
• Tiro Association for Arts, pionierska instytucja kultury w Libanie.

Oficjalna uroczystość wręczenia Nagrody im. Pawła Adamowicza odbędzie się w marcu podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów.

Cytaty:

Nuri Aslan, pełniąca obowiązki burmistrza Stambułu: „Chciałbym przekazać pozdrowienia i wyrazy uznania panu Ekremowi İmamoğlu, demokratycznie wybranemu burmistrzowi Stambułu i kandydatowi na prezydenta Republikańskiej Partii Ludowej, który przez 10 miesięcy był niesprawiedliwie i nielegalnie więziony. Wiem, że wszyscy dobrzy ludzie na świecie wierzą w demokrację i są odważni – tak jak Paweł Adamowicz. Jego dziedzictwo wzywa nas, zwłaszcza w trudnych czasach, byśmy mówili głośno, przeciwstawiali się strachowi i stanowczo bronili naszego wspólnego zaangażowania w życie we wspólnocie. Wartości, których bronił kosztem życia, nadal są drogowskazem dla nas wszystkichNagroda Pawła Adamowicza jest przyznawana tym, którzy decydują się chronić światło w mrocznych czasach, którzy odważą się podjąć ryzyko i uważają demokrację za sposób na życie. Fakt, że Ekrem İmamoğlu – trzykrotnie wybrany na burmistrza Stambułu z wolnej woli, a jednocześnie kandydat na prezydenta Republikańskiej Partii Ludowej, z głosami 15,5 mln obywateli – został uznany za godny tej nagrody, jest czymś więcej niż tylko indywidualnym osiągnięciem. Jest to międzynarodowe uznanie postawy, która wsłuchuje się w głosy milionów, pielęgnuje nadzieję i odważnie broni demokracji lokalnej. Przyjmujemy tę nagrodę z wielkim honorem w imieniu tych wszystkich, którzy wypowiadają się pomimo strachu, którzy nie odrzucają sprawiedliwości i którzy marzą o bardziej równej i wolnej przyszłości.

Mary Crilly, założycielka i dyrektor Cork Centre for Sexual Violence: „Pracuję od ponad czterech dekad w małym ośrodku w Cork w Irlandii, kraju, który od lat zmaga się z ciszą wokół handlu ludźmi i przemocy seksualnej. Wielokrotnie próbowali nas uciszyć, ponieważ to, co powiedzieliśmy, było niewygodne. A jednak, widząc niesprawiedliwość, wiedzieliśmy, że naszym obowiązkiem jest działać - powiedziała Mary Crilly podczas uroczystości w Gdańsku. „Dzięki determinacji i współpracy udało się zmusić społeczeństwo do wysłuchania setek, jeśli nie tysięcy kobiet i mężczyzn, którzy doświadczyli przemocy i dziś mogą prowadzić godne życie. Były chwile zwątpienia i desperacji, ale nie możemy się im poddać. Dla mnie ta nagroda jest przede wszystkim wyrazem uznania dla ofiar przemocy, które odważyły się opowiedzieć swoje historie. To dowód na to, że ich głos ma znaczenie i że zmiana jest możliwa.

Kata Tüttő, przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów: Nagroda im. Pawła Adamowicza przypomina, że demokracja, otwartość i solidarność to nie slogany, ale codzienna praktyka lokalnych społeczności. W czasach rosnącej polaryzacji i mowy nienawiści rozróżnienie to wysyła jasny sygnał: W Europie nie ma miejsca na wykluczenie. Europa jest budowana od podstaw – w miastach i regionach, dlatego z dumą wspieramy tych, którzy bronią jej podstawowych wartości, często bez rozgłosu, ale z wielką odwagą”.

Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska: „Siedem lat po tragicznych wydarzeniach, które miały miejsce niedaleko stąd, pamięć może zacierać niektóre obrazy. Dlatego wspólnie z partnerami z Europejskiego Komitetu Regionów i Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia ICORN ustanowiliśmy Nagrodę im. To wyróżnienie dla osób i instytucji, które w swojej codziennej pracy nie tylko mówią o wartościach bliskich prezydentowi Pawłowi Adamowiczowi, ale wręcz je praktykują: demokracja, wolność, tolerancja, walka z nienawiścią, a przede wszystkim szacunek i równość każdej osoby. Mamy już mnóstwo znakomitych zwycięzców, zarówno znanych ludzi, jak i tych, których nazwiska nie znajdują się na pierwszych stronach gazet. Mają jedną wspólną cechę: codziennej, konsekwentnej pracy na rzecz innych, niezależnie od tego, czy działają na granicy Palestyny i Izraela, Włoch i Bałkanów, czy też – jak jeden z pierwszych zwycięzców – w gminie Podlaskie, która otworzyła swoje serce dla uchodźców na granicy polsko-białoruskiej. Nagroda ta pokazuje, że nie trzeba być prezydentem ani urzędnikiem, aby skutecznie przeciwstawiać się złu i bronić godności innej istoty ludzkiej – niezależnie od tego, kim ona jest, w co wierzy, jak wygląda, jakiej jest płci lub pochodzenia. Nagroda im. Pawła Adamowicza będzie trwać tak długo, jak długo jej zwycięzcy będą realizować wartości, w które burmistrz tak głęboko wierzył w życiu codziennym.

Magdalena Adamowicz, posłanka do Parlamentu Europejskiego i wdowa po Pawle Adamowiczu: Każdy z nominowanych w V edycji Nagrody im. Pawła Adamowicza udowadnia swoim życiem, że wartości, którymi żył Paweł, oraz niezachwiana odwaga w ich obronie są uniwersalnymi, ludzkimi wartościami, ważnymi w każdej kulturze, religii i systemie politycznym. Z całego serca gratuluję i dziękuję nominowanym. To, co robią i jaką cenę za to płacą, przypomina nam o jednej rzeczy: Nigdy nie możemy przestać wspierać ludzi, którzy ratują naszą cywilizację.

Jelena Drenjanin,  wieloletnia członkini jury i przewodnicząca grupy roboczej KR-u ds. Turcji oraz przewodnicząca komitetu zarządzającego Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy, powiedziała: „Ekrem İmamoğlu ucieleśnia wartości demokracji, wolności, wolności wypowiedzi i opinii w obliczu rosnącego ucisku politycznego w Turcji. Imamoglu jest liderem, który żyje i pracuje z przekonaniami Pawła Adamowicza.

Więcej informacji można znaleźć na stronie:

Paweł Adamowicz został dźgnięty nożem 13 stycznia 2019 r. podczas przemówienia na imprezie charytatywnej. Jego zabójstwo poprzedził wzrost mowy nienawiści skierowanej przeciwko niemu. Jego ostatnie słowa, wypowiedziane tuż przed atakiem, brzmiały: „Gdańsk jest hojny, Gdańsk dzieli się swoim dobrem, Gdańsk chce być miastem solidarności. To świetny czas na dzielenie się dobrem. Jesteś kochany. Gdańsk to najwspanialsze miasto na świecie. Dziękuję!" Był zaangażowany w promowanie podstawowych wartości UE i aktywnym członkiem Europejskiego Komitetu Regionów.

W 2025 r. burmistrz Kijowa (Ukraina) Witalij Kliczko został czwartym laureatem Nagrody im. Pawła Adamowicza. Został nominowany za swoje niezwykłe przywództwo we wspieraniu zaangażowania obywatelskiego, nawet wśród ekstremalnych wyzwań wojny. Bassam Aramin i Rami Elhanan z Forum Rodzinnego Kręgu Rodziców otrzymali specjalne uznanie od jury jako symbole tolerancji i latarni nadziei i solidarności za ich wysiłki na rzecz pojednania między Palestyńczykami i Izraelczykami przeciwko szaleństwu nienawiści i konfliktu. Inni byli laureaci to: burmistrz Kolonii (Niemcy), Henriette Reker; obywatele i prezydent Michałowa (Polska), Marek Nazarko; oraz włoska organizacja pozarządowa z Brescii, Agencja Demokracji Lokalnej Zavidovići, specjalne wyróżnienia przyznano przy dwóch innych okazjach: w 2023 r. – burmistrzowi Hola Prystan w Ukrainie Ołeksandrowi Babiczowi, który został uprowadzony i pozostaje uwięziony przez rosyjskich okupantów; a w 2024 r. – do Alli Myronovej, burmistrzyni Inhulki na Ukrainie, za jej odważne stanowisko w imieniu jej społeczności, zwłaszcza podczas rosyjskiej okupacji.

Artystą stojącym za statuetką, która trafi do zwycięzcy, jest rzeźbiarz Krzysztof Bednarski. Statuetka przedstawia ptaka w locie, jako znak wolności i niezależności. Europejski Komitet Regionów (KR), jako zgromadzenie polityczne przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych w UE oraz z inicjatywy polskiej delegacji w KR-ze, jednogłośnie przyjął w lutym 2019 r. rezolucję potępiającą mowę nienawiści i wszelkiego rodzaju groźby wobec przywódców politycznych. Na sesji plenarnej w listopadzie 2022 r. KR przyjął zalecenia wspierające propozycje Komisji Europejskiej dotyczące dodania nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści do wykazu przestępstw uznanych w polityce UE w opinii „Rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści” – opracowanej przez Aleksandrę Dulkiewicz, która zastąpiła Pawła Adamowicza na stanowisku prezydenta Gdańska.

Międzynarodowa Sieć Miast Schronienia (ICORN) to międzynarodowa organizacja zrzeszająca 80 miast i regionów w Europie i poza nią, oferująca bezpieczną przystań prześladowanym pisarzom i artystom, propagująca wolność wypowiedzi, broniąca wartości demokratycznych i promująca międzynarodową solidarność. Ponad 250 pisarzy i artystów otrzymało propozycję rezydencji w mieście ICORN. W bezpiecznym środowisku nadal odgrywają kluczową rolę, zarówno w podkreślaniu naruszeń praw człowieka i wolności słowa w ich krajach ojczystych, jak i we wspieraniu kolegów w ich kraju pochodzenia. Burmistrz Paweł Adamowicz wprowadził Gdańsk do ICORN w sierpniu 2017 r.

Strona internetowa z informacjami o Pawle Adamowiczu i rocznicy jego zabójstwa

Nagroda Prezydenta Pawła Adamowicza - strona internetowa: #AdamowiczNagroda

Zdjęcia z uroczystości w Gdańsku