Inwestycje w edukację i kulturę muszą odpowiadać ambicjom Unii Europejskiej

Europejski Komitet Regionów (KR) jednogłośnie przyjął dwie opinie wzywające UE do odpowiedniego finansowania programów Erasmus+ i AgoraEU w kolejnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2028–2034 oraz ostrzegające przed cięciami lub realokacjami środków z polityki spójności.

Obie opinie, przyjęte na sesji plenarnej KR-u 6 maja 2026 r., wymagają znaczącego zaangażowania władz lokalnych i regionalnych w opracowywanie i wdrażanie tych inicjatyw oraz zarządzanie nimi.

W miarę intensyfikacji debaty na temat kolejnego długoterminowego budżetu Unii Europejskiej Europejski Komitet Regionów wezwał do rzeczywistej ochrony finansowania w ramach programów Erasmus+ i AgoraEU, ostrzegając przed cięciami w programach wspierających edukację, kulturę i uczestnictwo demokratyczne. KR stwierdził, że wszelkie rozszerzenia inicjatyw powinny być zabezpieczone dodatkowymi zasobami w następnych WRF.

Erasmus+: winda socjalna

W opinii w sprawie programu Erasmus+na lata 2028–2034, sporządzonej przez sprawozdawcę Roberto Pellę (IT/EPL), burmistrza Valdengo, z zadowoleniem przyjęto wniosek Komisji, ale nalega się na znacznie ambitniejszy budżet. Regiony i miasta podkreślają, że Erasmus+ powinien funkcjonować jako prawdziwa winda społeczna, a nie tylko program mobilności dla osób już uprzywilejowanych.

W związku z tym w opinii wzywa się Komisję do uczynienia programu bardziej inkluzywnym oraz do priorytetowego traktowania poszerzenia dostępu dla osób uczących się o mniejszych szansach, młodych ludzi z obszarów i terytoriów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, borykających się z wyzwaniami strukturalnymi, takimi jak wyludnienie, spadek demograficzny lub oddalenie geograficzne. W związku z tym KR zwraca się o zwrócenie szczególnej uwagi na udział instytucji z regionów słabiej reprezentowanych w sojuszach europejskich szkół wyższych.

Jeśli chodzi o zarządzanie i wdrażanie, władze lokalne opowiadają się za utrzymaniem i wzmocnieniem zdecentralizowanego systemu zarządzania programem, a także za maksymalizacją synergii z instrumentami strukturalnymi i instrumentami spójności. Komitet nalega, by synergie te opierały się na realiach terytorialnych i demograficznych w celu zapewnienia trwałego długoterminowego wpływu. W opinii ubolewa się również nad brakiem jasności co do alokacji zasobów w ramach priorytetów i działań programu, ostrzegając, że niespójne wybory dotyczące wdrażania mogą się powielać i mogą osłabić elastyczność i włączenie społeczne.

Ponadto KR podziela stanowisko sprawozdawcy PE w sprawie znaczenia wspierania sportu jako kluczowego elementu programu Erasmus+. Zaleca również programy pilotażowe w celu zapewnienia pomocy technicznej i budowania zdolności gminom na obszarach oddalonych i w niekorzystnej sytuacji oraz wzywa do położenia większego nacisku na mobilność w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET).

AgoraEU: Kultura i wartości w centrum WRF

W opinii AgoraEU, opracowanej przez sprawozdawczynię Csabę Borboly (RO/EPL), wiceprzewodniczącą Rady Hrabstwa Harghita, przyjęto zaproponowane przez Komisję całościowe podejście, zauważając, że te nowe ramy stanowią podstawę kolejnych WRF, ucieleśniając wspólne wartości UE. W związku z tym KR podkreśla, że aby pełnić tę rolę, musi być odpowiednio finansowany. Jednocześnie Komitet ostrzega, że konsolidacja programów „Kreatywna Europa” i „CERV+” nie może podważać poszczególnych aspektów programu – kultury, mediów, zaangażowania obywateli, równości i praw – z których każdy musi zachować swoją tożsamość i cel.

KR nalega, by władze lokalne zostały uznane za głównych partnerów wykonawczych ze względu na ich kluczową rolę w zapewnianiu przestrzeni, w których demokracja jest przeżywana, praktykowana i odnawiana. Wyraża również ubolewanie z powodu braku orientacyjnego wykazu kwalifikujących się środków i działań, które zdaniem KR-u mają zasadnicze znaczenie dla przejrzystości, umożliwiając beneficjentom przygotowanie programu i konstruktywne zaangażowanie się w jego realizację.

Jeżeli chodzi o dostęp i uproszczenie, regiony i miasta wnioskują o uproszczone formaty dotacji, takie jak wnioski dwuetapowe i dotacje kaskadowe, zmniejszone wymogi dotyczące wkładu własnego (nieprzekraczające 10 % całkowitych kosztów kwalifikowalnych) oraz punkty kontaktowe AgoraEU na szczeblu krajowym i, w stosownych przypadkach, regionalnym. W opinii podkreślono również znaczenie promowania odpowiedzialnego wykorzystywania sztucznej inteligencji w sektorze kultury i sektorze kreatywnym jako przekrojowego wyzwania, któremu program musi wyraźnie sprostać.

KR apeluje o specjalne wsparcie dla lokalnej i regionalnej produkcji mediów i nadawania publicznego, zwłaszcza na obszarach wiejskich zagrożonych przekształceniem się w „medialne pustynie”, oraz o wyraźne uznanie ochrony dziedzictwa kulturowego za autonomiczny priorytet ze specjalnym finansowaniem.

Glenn Micallef, europejski komisarz ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu, otworzył debatę, stanowczo wzywając do zwiększenia wsparcia finansowego dla programów Erasmus+ i AgoraEU. Przekonywał, że inwestowanie bezpośrednio w młodych ludzi poprzez te inicjatywy jest najcenniejszym wkładem, jaki można wnieść. Włoski minister sportu i młodzieży powtórzył to przekonanie, potwierdzając, że projekty takie jak Erasmus+ stanowią strategiczne zobowiązanie do wspierania rozwoju społecznego.

Cytaty

Sprawozdawca Roberto Pella (IT/EPL), burmistrz Valdengo: „Erasmus+ jest jednym ze sztandarowych sukcesów Europy i kamieniem węgielnym naszej wspólnej tożsamości europejskiej. Przyszły program musi iść dalej – nie tylko z odpowiednim finansowaniem, ale z prostszymi zasadami, większą elastycznością i łatwiejszym dostępem, umożliwiając mniejszym organizacjom pełne uczestnictwo. Wymaga to również rzeczywistego wsparcia dla gmin znajdujących się w niekorzystnej sytuacji poprzez budowanie zdolności i praktyczną pomoc w angażowaniu się w działania w ramach programu, a także silniejszego wymiaru sportowego. Inwestowanie w Erasmus+ oznacza inwestowanie w pokojową, konkurencyjną i sprzyjającą włączeniu społecznemu przyszłość Europy poprzez umożliwienie młodym ludziom jej kształtowania.

Sprawozdawca Csaba Borboly (RO/EPL), wiceprzewodniczący Rady Hrabstwa Harghita: „AgoraEU odsyła Europę tam, gdzie zawsze naprawdę żyła: w społecznościach lokalnych, w kulturach mniejszości i na wiejskich warsztatach twórczych. Dla Harghity i Covasny opinia ta zawiera jasne przesłanie: wsie, rzemieślnicy, mniejszościowe organizacje pozarządowe i młodzi twórcy znajdują się w centrum europejskiego finansowania kultury. Zapewniliśmy większe uznanie dla mniejszości etnicznych, narodowych i językowych, prostszy dostęp dla mniejszych beneficjentów oraz monitorowanie terytorialne w celu zlikwidowania przepaści między miastami a obszarami wiejskimi. Jedność Europy zaczyna się tam, gdzie różnorodność jest nie tylko deklarowana, ale także przeżywana – i AgoraEU musi teraz dotrzymać tej obietnicy.

Komisarz UE ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu Glenn Micallef: Zaangażowanie młodzieży, kultura i sport mają zasadnicze znaczenie dla naszej demokracji, naszej tożsamości i odporności społecznej. Regiony odgrywają kluczową rolę w odzwierciedlaniu tych priorytetów we wszystkich unijnych instrumentach finansowania. W ten sposób przybliżasz Europę jej obywatelom.

Kontekst

• Wideo i zdjęcia z sesji plenarnej KR-u.

• 16 lipca 2025 r., w ramach pakietu wniosków ustawodawczych regulujących programy w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2028–2034, Komisja Europejska zaproponowała rozporządzenie ustanawiające program Erasmus+ na lata 2028–2034.

• Nowy program AgoraEU został również przedstawiony 16 lipca 2025 r. Łączy on i opiera się na programie „Kreatywna Europa” oraz programie „Obywatele, równość, prawa i wartości” (CERV), które są obecnie finansowane z WRF na lata 2021–2027.

• KR pracuje obecnie nad 20 opiniami, aby ocenić konkretne aspekty i przepisy dotyczące przyszłego długoterminowego budżetu UE na lata 2028–34.

Kontakt:

Víctor Moreno Morales de Setién
Tel:+32475999662
victor.morenomoralesdesetien@cor.europa.eu