Reformy budżetu UE: UE potrzebuje „prawdziwego partnerstwa” z regionami i miastami

W dniu 20 listopada Europejski Komitet Regionów ocenił możliwy wpływ kolejnego długoterminowego budżetu Unii Europejskiej na kluczowe przepisy dotyczące migracji, bezpieczeństwa, zarządzania finansowaniem i spraw zewnętrznych, przy czym czterech sprawozdawców ostrzegało przed negatywnymi skutkami dla skuteczności i współpracy ze społecznościami lokalnymi.

Dyskusja w Komisji Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX), która odbyła się 20 listopada, była ostatnią z serii debat komisji politycznych KR-u na temat proponowanych wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034.

Przywódcy lokalni i regionalni dążą do wprowadzenia istotnych zmian do pakietu zaproponowanego przez Komisję Europejską. Ogólnym celem KR-u jest utrzymanie regionów i miast w centrum polityki UE, odwrócenie tendencji do centralizacji na szczeblu europejskim i krajowym oraz utrzymanie konkurencyjności, spójności i demokracji w Europie. Dąży do ochrony polityki spójności i polityki rolnej jako podstawowych europejskich strategii inwestycyjnych, zapewnienia przewidywalnego finansowania dla miast i regionów oraz utrzymania zarządzania dzielonego kluczowymi politykami, takimi jak polityka spójności, w celu zmniejszenia nierówności terytorialnych i społecznych.

Debatę poprowadzili sprawozdawcy Komisji CIVEX pracujący obecnie nad czterema wnioskami ustawodawczymi, na które będzie miał wpływ następny budżet, a także współsprawozdawczyni w sprawie pakietu reform Sari Rautio (FI/EPL), członkini Rady Miasta Hämeenlinna i przewodnicząca Europejskiej Partii Ludowej w KR-ze.

Rautio, której sprawozdanie zatytułowane jest „Wieloletnieramy finansowe (WRF) na okres po 2027 r., w tym pakiet zasobów własnych”,stwierdziła, że UE potrzebuje gmin i regionów jako „prawdziwych partnerów”, ostrzegając, że „konkurencyjność, bezpieczeństwo i transformacja, które są obecnie kluczowymi zasadami Komisji Europejskiej”, nie mogą zostać osiągnięte bez regionów i miast. Przedstawiona niedawno przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen propozycja „kontroli regionalnej, która zagwarantuje, że realia lokalne znajdą się w centrum planów” nie może być „schematem wyboru”, stwierdziła, że „chcemy uzyskać szczegółowe wyjaśnienia i gwarancje prawne” dotyczące roli władz lokalnych i regionalnych.

Sprawozdawczyni generalna KR-u w sprawie unijnego programu uproszczenia – Magdalena Czarzyńska-Jachim (PL/EA), burmistrz Sopotu – podkreśliła, że uproszczenie nie może prowadzić do centralizacji, i podkreśliła znaczenie „pełnego zaangażowania lokalnego”, argumentując, że „należy zagwarantować zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w zarządzanie funduszami UE”. W swojej opinii będzie m.in. opowiadać się za „formalnym udziałem KR-u w posiedzeniach trójstronnych” między Parlamentem Europejskim, Radą UE i Komisją Europejską w negocjacjach dotyczących prawodawstwa. KR mógłby odgrywać „rolę prewencyjną... ograniczenie legalnej inflacji”. Opinia „Wkładmiast i regionów w program uproszczenia”trafi bezpośrednio na sesję plenarną KR-u w grudniu 2025 r. do przyjęcia.

Anne Rudisuhli (FR/Renew Europe), członkini rady departamentu Bouches-du-Rhône i sprawozdawczyni opinii „WsparcieUnii na rzecz bezpieczeństwa wewnętrznego (2028–2034)”,stwierdziła, że WRF powinny włączyć władze lokalne i regionalne jako głównych partnerów do Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w wysokości 34 mld EUR, ostrzegając, że planowana restrukturyzacja zarządzania budżetem grozi recentralizacją i marginalizacją regionów i miast – kluczowych podmiotów w dziedzinie migracji, integracji i bezpieczeństwa transgranicznego. Przekonywała, że zarządzanie bezpieczeństwem i migracją wymaga mobilizacji wszystkich szczebli sprawowania rządów, i zwróciła uwagę, że władze lokalne i regionalne wdrażają finansowane przez UE działania w obszarach takich jak przyjmowanie i integracja uchodźców, zapobieganie radykalizacji postaw i współpraca transgraniczna między siłami bezpieczeństwa.

Sprawozdawca KR-u w sprawie unijnego wsparcia na rzecz zarządzania azylem, migracją i integracją na lata 2028–2034 – Arnoldas Abramavičius (LT/EPL), członek rady gminy Zarasai – podkreślił, że regiony i władze lokalne muszą mieć określoną rolę i specjalne finansowanie w ramach unijnego Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF), ze szczególnym naciskiem na integrację migrantów i uchodźców. Władze lokalne i regionalne powinny mieć bezpośredni dostęp do zasobów, zorganizowane zaangażowanie w sprawowanie rządów oraz nacisk na integrację – nie tylko bezpieczeństwo granic – w celu sprostania pojawiającym się wyzwaniom i utrzymania wsparcia, na przykład dla ukraińskich uchodźców.

Propozycję budżetu Komisji Europejskiej skrytykował Joško Klisović (HR/PES), członek Zgromadzenia Miasta Zagrzebia i sprawozdawca w sprawie rozporządzenia ustanawiającego globalny wymiar Europy. Podkreślił, że wieloletnie ramy finansowe bez specjalnego budżetu dla władz lokalnych nie doceniają kluczowej roli miast i regionów w zabezpieczaniu strategicznych interesów UE. Władze lokalne i regionalne mają zasadnicze znaczenie dla budowania trwałego pokoju i rozwoju, wzmacniania partnerstw UE, wspierania reform związanych z rozszerzeniem oraz zapewnienia przewidywalnych, długoterminowych inwestycji w terenie. Nieuznanie i niesfinansowanie ich wkładu grozi osłabieniem zdolności UE do zapewniania stabilności, odporności i widoczności tam, gdzie ma to największe znaczenie.

Powszechnie krytykowano Komisję Europejską za zastąpienie obecnego systemu wspólnego zarządzania niektórymi głównymi tradycyjnymi politykami UE – w tym polityką spójności i wspólną polityką rolną – jednolitymi planami krajowymi, przy czym członkowie KR-u stwierdzili, że Komisja otworzyła „pudełko Pandory” i że szczebla niższego niż krajowy nie należy traktować jako „zwykłych bankomatów”.

Również w porządku obrad:

Członkowie KR-u prowadzili coroczny dialog z Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) na temat ochrony praw człowieka na szczeblu lokalnym, a prelegenci z miast Wiedeń w Austrii i Cascais w Portugalii przedstawili powiązane projekty i procesy. Szczególny nacisk położono na prawa kluczowe dla demokratycznego uczestnictwa, które mają kluczowe znaczenie dla roli miast i regionów.

Friso Roscam Abbing, szef biura FRA w Brukseli, podkreślił cztery „szczególne wyzwania związane z prawami podstawowymi”, które FRA postrzega jako „równie ważne poważne zagrożenia dla demokracji”. Jednym z nich jest zagraniczna manipulacja informacjami i ingerencja w informacje. Drugim jest erozja przestrzeni obywatelskiej, która "stoi w obliczu bardzo krytycznego kurczenia się" poprzez "środki ograniczające wolność zrzeszania się i wyrażania opinii przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, cięcia w finansowaniu, "niewłaściwe wykorzystanie mechanizmów administracyjnych, prawnych lub finansowych w celu ograniczenia udziału społeczeństwa", a także "fizyczne i coraz częściej cyberataki na organizacje społeczeństwa obywatelskiego". Po trzecie, "uporczywa dyskryminacja i nietolerancja", w tym "rasizm strukturalny" i "przemoc ze względu na płeć". Po czwarte, "instrumentalizacja migrantów i uchodźców", którzy stają się "kozłem ofiarnym w dyskursach politycznych".

Dokumenty z posiedzenia i nagranie z posiedzenia są dostępne na stronie wydarzenia.