Opieranie się na funduszach spójności nie wystarczy, aby rozwiązać kryzys mieszkaniowy w Europie, ostrzegają miasta i regiony

W opinii przygotowanej przez burmistrza Barcelony Jaume Collboniego miasta i regiony UE wzywają Komisję Europejską do przedstawienia ambitnego i bardzo konkretnego europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań, który wesprze ich wysiłki na rzecz rozwiązania kryzysu mieszkaniowego dotykającego miasta i regiony w całej Europie. W opinii przyjętej dziś na sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów podkreślono, że przystępne cenowo mieszkania wysokiej jakości muszą stać się wyraźnym celem w następnym wieloletnim budżecie UE.

Komisja Europejska uznała potrzebę rozwiązania problemu wzrostu cen mieszkań i oczekuje się, że przedstawi europejski plan na rzecz przystępnych cenowo mieszkań na początku 2026 r. Regiony i miasta podkreślają jednak, że ponieważ wyzwanie związane z mieszkalnictwem przybiera różne formy w całej UE i musi zostać rozwiązane na szczeblu lokalnym i regionalnym, ich zaangażowanie w przygotowanie i realizację planu ma zasadnicze znaczenie. 

W ramach niedawnego śródokresowego przeglądu polityki spójności Komisja podkreśla możliwość przeprogramowania przez państwa członkowskie części ich funduszy spójności na przystępne cenowo mieszkania. Przywódcy lokalni i regionalni z zadowoleniem przyjęli uznanie skali kryzysu mieszkaniowego i potrzeby wsparcia ze strony UE, ostrzegli jednak, że przesunięcie zasobów w ramach samej polityki spójności nie rozwiąże kryzysu mieszkaniowego i podkreślili, że należy szanować i wzmacniać podstawową rolę polityki spójności w zmniejszaniu nierówności gospodarczych, społecznych i terytorialnych. W związku z tym wprowadzeniu nowych priorytetów do kolejnego wieloletniego budżetu UE powinno towarzyszyć odpowiednie finansowanie europejskie. 

Oprócz funduszy spójności potrzebne są inne zasoby i narzędzia finansowania inwestycji w mieszkalnictwo, które powinny koncentrować się przede wszystkim na zwiększaniu podaży mieszkań. KR zachęca państwa członkowskie do realokacji nieodebranych zasobów z krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności na instrumenty finansowe wspierające budowę przystępnych cenowo mieszkań we współpracy z władzami lokalnymi. Popiera również cel, jakim jest wykorzystanie zasobów UE do pozyskania środków prywatnych we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI), wzywając do inkluzywnego dostępu dla wszystkich terytoriów oraz do współpracy z regionalnymi i krajowymi publicznymi bankami inwestycyjnymi, aby skutecznie sprostać skali i różnorodności wyzwań.

KR twierdzi, że wszystkie inwestycje publiczne w przystępne cenowo mieszkania powinny być traktowane jako nierównowaga w zarządzaniu gospodarczym UE, ponieważ mają one zasadnicze znaczenie dla przyszłego i długoterminowego dobrostanu społecznego. Przyszła reforma pomocy państwa powinna uwzględniać zwolnienia z ograniczeń pomocy państwa w zakresie tworzenia lub renowacji przystępnych cenowo mieszkań, zwiększając elastyczność i uproszczenie dla dostawców mieszkań socjalnych, publicznych, spółdzielczych i niekomercyjnych; czyli wszystkie modele promujące przystępność cenową mieszkań oraz tworzenie społecznie mieszanych i zintegrowanych dzielnic.

Miasta i regiony wzywają również do rozwiązania problemu wąskich gardeł w istniejących przepisach UE, które podsycają spekulację i finansjalizację rynków mieszkaniowych, oraz podkreślają znaczenie utworzenia rejestru służącego przejrzystości w zakresie nieruchomości w sektorze mieszkaniowym oraz zapewnienia narzędzi regulacji czynszów na szczeblu lokalnym i zapewnienia zachowania własności gruntów przez władze lokalne. Kluczowe znaczenie ma również pełne wdrożenie unijnych ram regulujących najem krótkoterminowy, w szczególności w odniesieniu do obowiązków platform w zakresie przestrzegania przepisów regionalnych i lokalnych oraz dostarczania wiarygodnych danych władzom lokalnym i regionalnym.

Podobnie jak Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES), KR uważa, że komisarz ds. energii i mieszkalnictwa oraz grupa zadaniowa Komisji Europejskiej ds. mieszkalnictwa powinni być wspierani przez grupę ekspertów złożoną z przedstawicieli technicznych KR-u, głównych europejskich stowarzyszeń władz lokalnych i regionalnych, europejskich zainteresowanych stron z sektora mieszkalnictwa i organizacji najemców. Grupa ta powinna być konsultowana i regularnie informowana o postępach w realizacji europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań.

Cytaty:

Sprawozdawca Jaume Collboni Cuadrado (ES/PES), burmistrz Barcelony: Dostęp do mieszkań stał się głównym czynnikiem nierówności w Europie. Miasta znajdują się w epicentrum problemu i chcemy być punktem zerowym dla rozwiązania tego problemu, dlatego zwracamy się do UE o zapewnienie nam większych środków finansowych i zdolności, aby móc reagować na potrzeby naszych mieszkańców.

Irene Tinagli (S&D/IT), przewodnicząca Komisji Specjalnej ds. Kryzysu Mieszkaniowego w Unii Europejskiej i posłanka do Parlamentu Europejskiego: „Miasta i regiony znajdują się na pierwszej linii walki z kryzysem mieszkaniowym. Pilnie potrzebujemy europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań, który odpowiada skali wyzwania i stawia ludzi przed zyskiem. Musi to obejmować nowe finansowanie UE, pełne zaangażowanie władz lokalnych oraz wyraźne uznanie, że przystępne cenowo mieszkania są niezbędną infrastrukturą dla sprawiedliwej, spójnej i zrównoważonej Europy.

Więcej informacji:

• W latach 2010–2023 ceny nieruchomości mieszkaniowych w UE wzrosły średnio o 48 %, a czynsze o 22 %. Zmiany były nierówne w poszczególnych państwach członkowskich, przy czym największy wzrost odnotowano w Estonii (+209% w przypadku cen nieruchomości mieszkaniowych i +211% w przypadku czynszów). Szczególnie dotknięte są również duże miasta i obszary turystyczne: 10,6% Europejczyków mieszkających w miastach boryka się z nadmiernymi kosztami mieszkaniowymi (stanowiącymi ponad 40% ich dochodu do dyspozycji). Zob. zestawienie informacji na temat mieszkalnictwa ze szczególnym uwzględnieniem Barcelony.
• Zaraz po przyjęciu opinii na sesji plenarnej sprawozdawca Jaume Collboni przedstawił ją Komisji Specjalnej Parlamentu Europejskiego ds. Kryzysu Mieszkaniowego. 
• Zapewnienie zrównoważonych i przystępnych cenowo mieszkań będzie jednym z priorytetów KR-u w kadencji 2025–2030.
• Zdjęcia z sesji plenarnej

Osoba kontaktowa:
Lauri Ouvinen
tel. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu