Szczebel lokalny i regionalny odgrywa strategiczną rolę w migracji, bezpieczeństwie wewnętrznym i dyplomacji

Projekty opinii Europejskiego Komitetu Regionów wyrażają obawy dotyczące wpływu proponowanych reform budżetowych.

24 marca Komisja Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX) zatwierdziła opinie w sprawie finansowania przez UE migracji, azylu i integracji, bezpieczeństwa wewnętrznego oraz roli Europy w sprawach globalnych. Wszystkie trzy opinie zostaną teraz przedstawione do przyjęcia na lipcowej sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów (KR-u).

Każda z debat podkreślała potrzebę uznania strategicznego i praktycznego wkładu miast i regionów UE w planowane reformy budżetu UE na lata 2028–2034.

Komisja CIVEX przeprowadziła również wstępną dyskusję na temat europejskiej tarczy demokracji, która ma zostać przyjęta na październikowej sesji plenarnej KR-u.

Dokumenty z posiedzenia i nagranie z posiedzenia są dostępne na stronie wydarzenia.

Wsparcie Unii na rzecz zarządzania azylem, migracją i integracją w latach 2028–2034

Członkowie Komisji CIVEX przyjęli opinię w sprawie wsparcia Unii na rzecz zarządzania azylem, migracją i integracją w latach 2028–2034 po rozważeniu szeregu poprawek. Opinia jest następstwem wejścia w życie paktu o migracji i azylu w czerwcu 2024 r., który przekształcił unijną politykę azylową i migracyjną, a także przed proponowanymi reformami długoterminowego budżetu UE, które zastąpiłyby wiele specjalnych funduszy tematycznych – w tym na rzecz azylu, migracji i integracji – jednym funduszem europejskim, z planami krajowymi zarządzanymi przez każde z państw członkowskich UE.

W debacie ostro skrytykowano proponowane reformy, a członkowie podkreślili, że wspólne europejskie podejście do zarządzania migracją będzie nadal wymagało silnych zdolności lokalnych i regionalnych oraz odpowiedniego finansowania. W opinii wzywa się do tego, by krajowe i regionalne plany partnerstwa gwarantowały zorganizowane i znaczące zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w ich opracowywanie, programowanie, wdrażanie i monitorowanie.

Sprawozdawczyni Parlamentu Europejskiego Ana Catarina Mendes (PT/S&D) przewidziała trudne dyskusje w Parlamencie, ale podkreśliła, że z własnego doświadczenia, jako była krajowa minister odpowiedzialna za migrację, UE musi unikać sytuacji, w której władzom lokalnym i regionalnym nie powierza się kluczowej roli w zarządzaniu funduszami i ich podziale.

Sprawozdawca KR-u Arnoldas Abramavičius (LT/EPL), członek rady gminy Zarasai, powiedział: Migracja i azyl są ostatecznie zarządzane w terenie, w naszych miastach, regionach i społecznościach. Władze lokalne i regionalne organizują przyjmowanie, wspierają integrację, zapewniają dostęp do mieszkań, edukacji, opieki zdrowotnej i zatrudnienia oraz reagują w pierwszej kolejności, gdy rośnie presja. Dlatego też kolejne krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności nie mogą traktować migracji jako kwestii drugorzędnej w ramach szeroko zakrojonych planów krajowych. Muszą one zagwarantować władzom lokalnym i regionalnym wyraźną rolę w planowaniu, zarządzaniu, monitorowaniu i ocenie oraz zapewnić przewidywalne, odpowiednie i dostępne finansowanie. Jeśli Europa chce, aby pakt przyniósł rezultaty, musi wyposażyć tych, którzy wdrażają go na szczeblu lokalnym i regionalnym, w zasoby, elastyczność i zdolność do przekształcenia wspólnych celów w rzeczywiste rezultaty dla ludzi i społeczności.

Rozporządzenie ustanawiające program „Globalny wymiar Europy”

W projekcie opinii KR-u w sprawie rozporządzenia UE ustanawiającego „Globalny wymiar Europy” – nowy instrument finansowania, który od 2028 r. połączyłby instrumenty wykorzystywane do kierowania funduszy UE do krajów sąsiadujących, w tym Ukrainy, oraz do innych krajów na całym świecie – stwierdzono, że wielopoziomowe sprawowanie rządów i lokalizacja muszą należeć do zasad przewodnich rozporządzenia.

W opinii podkreślono potrzebę wzmocnienia przez UE działań zewnętrznych w okresie zawirowań geopolitycznych i podkreślono, że proponowany budżet należy chronić przed cięciami. Opinia opiera się na stanowisku KR-u przyjętym w grudniu 2025 r. w sprawie lokalizacji unijnej strategii Global Gateway – głównej strategii UE w zakresie współpracy zewnętrznej i inwestycji – i dodaje do niego perspektywę finansowania. KR przekonuje, że miasta i regiony mogą stać się strategicznymi podmiotami w działaniach zewnętrznych UE, na przykład poprzez partnerstwa między miastami i regionami.

Robert Biedroń (PL/S&D), współsprawozdawca Parlamentu Europejskiego w sprawie rozporządzenia, podkreślił swoje przekonanie, że dla UE – w tym jej regionów i miast – kluczowe znaczenie ma ścisła współpraca z przywódcami lokalnymi i regionalnymi na całym świecie, zwłaszcza w „kruchych środowiskach”, w których rządy krajowe są słabe.

Sprawozdawca Joško Klisović (HR/PES), członek Zgromadzenia Miasta Zagrzebia, powiedział: „Globalny wymiar Europy to wybór polityczny dotyczący tego, jaką Unią chcemy być. Jeśli chcemy, aby ten instrument się powiódł, UE musi traktować władze lokalne i regionalne jako podmioty strategiczne: te na pierwszej linii migracji, działań w dziedzinie klimatu i odporności demokratycznej. Nasze działania zewnętrzne muszą być mocno zakorzenione w prawach człowieka. Wiarygodna globalna Europa to Europa sprzyjająca włączeniu społecznemu, oparta na wartościach ‑ i ugruntowana na naszych terytoriach.”

Wsparcie Unii na rzecz bezpieczeństwa wewnętrznego (2028–2034)

W projekcie opinii KR-u „Wsparcie Unii na rzecz bezpieczeństwa wewnętrznego (2028–2034)” z zadowoleniem przyjęto proponowane zwiększenie finansowania do 34 mld EUR na Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Ostrzega jednak, że scentralizowane zarządzanie i niejasne ustalenia dotyczące partnerstwa mogą oddzielić priorytety UE od realiów w terenie, zmniejszając wpływ i legitymację instrumentu – zwłaszcza w regionach transgranicznych i regionach wysokiego ryzyka. W opinii stwierdza się, że wkład regionów i miast w zapobieganie, wczesne wykrywanie, budowanie zaufania społeczności i ochronę przestrzeni publicznej należy uznać za strategiczny, a nie tylko za kwestię realizacji projektów.

Sprawozdawczyni Anne Rudisuhli (FR/Renew Europe), członkini rady departamentu Bouches-du-Rhône, powiedziała: „Wyzwanie dla wsparcia Unii Europejskiej na rzecz bezpieczeństwa wewnętrznego w latach 2028–2034 ma charakter nie tylko budżetowy, ale również instytucjonalny. Komisja i państwa członkowskie muszą to uznać: tylko wielopoziomowe sprawowanie rządów, z udziałem władz lokalnych i regionalnych, zagwarantuje skuteczność przyszłego instrumentu. Władze lokalne i regionalne ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność w dziedzinie bezpieczeństwa, ochrony infrastruktury i zapobiegania i nie mogą być objęte wyłącznie podejściem krajowym. Naszym zdaniem skłania mnie to do podkreślenia fundamentalnej roli, jaką odgrywamy, i żądania pełnego zaangażowania w opracowywanie, wdrażanie, monitorowanie i ocenę wpływu funduszy, które zostaną przydzielone”.

Europejska Tarcza Demokracji

Propozycje Unii Europejskiej dotyczące zwiększenia zaufania, odporności i gotowości w systemach demokratycznych – zwane wspólnie „europejską tarczą demokracji”– były przedmiotem wstępnej debaty ze sprawozdawcą KR-u w tej sprawie Stephenem De Ronem (LU/Zieloni & Postępowcy), radnym gminy Hesperange.

W listopadzie Komisja Europejska przedstawiła inicjatywę „Europejska Tarcza Demokracji”, w której określiła środki mające na celu wzmocnienie, ochronę i wzmocnienie demokracji w UE.

Sprawozdawca De Ron powiedział: „Europejska Tarcza Demokracji musi stawić czoła twardej prawdzie: demokracja słabnie, gdy instytucje nie wywiązują się ze swoich obietnic. Prawdziwą tarczą jest nie tylko koordynacja na szczeblu krajowym, ale ożywienie demokracji w miejscach, w których ludzie faktycznie żyją: w miastach, regionach, w codziennych zmaganiach o godność i reprezentację. Bez tego ryzykujemy pomylenie odporności z zarządzaniem spadkiem”.

De Ron zabrał również głos na temat europejskiej tarczy demokracji w „szkole zimowej” programu KR-u „Młodzi demokratycznie wybrani politycy”, która odbyła się równolegle z posiedzeniem Komisji CIVEX.