Tá ról 'straitéiseach' ag an leibhéal áitiúil agus réigiúnach san imirce, sa tslándáil inmheánach agus sa taidhleoireacht

Cuirtear in iúl sna dréacht-tuairimí ó Choiste Eorpach na Réigiún go bhfuil imní ann faoi thionchar na n-athchóirithe buiséid atá beartaithe.

D’fhormheas an Coimisiún um Shaoránacht, Rialachas, Gnóthaí Institiúideacha agus Seachtracha (CIVEX) tuairimí maidir le cistiú AE don imirce, don tearmann agus don lánpháirtiú, don tslándáil inmheánach agus do ról na hEorpa i ngnóthaí domhanda an 24 Márta. Cuirfear na trí thuairim i láthair anois lena nglacadh ag seisiún iomlánach mhí Iúil de Choiste Eorpach na Réigiún (CnaR).

Leagadh béim i ngach ceann de na díospóireachtaí ar an ngá atá le rannchuidiú straitéiseach agus praiticiúil chathracha agus réigiúin an Aontais a aithint sna hathchóirithe atá beartaithe ar bhuiséad an Aontais do 2028-34.

Bhí plé tosaigh ag Coimisiún CIVEX freisin faoin Sciath um an Daonlathas Eorpach, agus súil aige go nglacfar é ag seisiún iomlánach CnaR i mí Dheireadh Fómhair.

Tá doiciméid na gcruinnithe agus taifeadadh den chruinniú ar fáil ar leathanach na n-imeachtaí.

Tacaíocht an Aontais do Bhainistiú Tearmainn, Imirce agus Lánpháirtíochta 2028 - 2034

Ghlac comhaltaí CIVEX tuairim maidir le tacaíocht an Aontais do bhainistiú tearmainn, imirce agus lánpháirtíochta 2028-2034 tar éis raon leathan leasuithe a mheas. Tagann an tuairim i ndiaidh theacht i bhfeidhm an Chomhshocraithe maidir le hImirce agus Tearmann i mí an Mheithimh 2024, lenar athmhúnlú beartas tearmainn agus imirce an Aontais, agus roimh athchóirithe atá beartaithe ar bhuiséad fadtéarmach an Aontais a chuirfí in ionad go leor cistí téamacha tiomnaithe – lena n-áirítear le haghaidh tearmainn, imirce agus lánpháirtíochta – le ciste Eorpach aonair, le pleananna náisiúnta arna mbainistiú ag gach ceann de Bhallstáit an Aontais.

Rinneadh cáineadh láidir sa díospóireacht ar na hathchóirithe atá beartaithe, agus chuir na comhaltaí i bhfios go láidir go mbeidh gá i gcónaí le hacmhainneacht láidir áitiúil agus réigiúnach agus cistiú cuí chun cur chuige comhchoiteann Eorpach a bheith ann maidir le bainistiú imirce. Iarrtar sa tuairim go ráthódh na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha (NRPP) rannpháirtíocht struchtúrtha agus fhóinteach na n-údarás áitiúil agus réigiúnach ina ndearadh, ina gclársceidealú, ina gcur chun feidhme agus ina bhfaireachán.

Rinne rapóirtéir Pharlaimint na hEorpa, Ana Catarina Mendes (PT/S&D), plé deacair sa Pharlaimint a thuar, ach leag sí béim air, ina taithí féin, nach mór do AE, mar iar-aire náisiúnta atá freagrach as an imirce, cás a sheachaint nach dtabharfaí ról lárnach d’údaráis áitiúla agus réigiúnacha i mbainistiú agus i ndáileadh cistí.

Bhí an méid seo a leanas le rá ag Arnoldas Abramavičius (LT/PPE), rapóirtéir CnaR, comhalta de Chomhairle Bardais Cheantar Zarasai: “Déantar imirce agus tearmann a bhainistiú ar deireadh ar an láthair, inár gcathracha, inár réigiúin agus inár bpobail. Is iad na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha a eagraíonn an glacadh, a thacaíonn leis an lánpháirtiú, a chinntíonn rochtain ar thithíocht, ar oideachas, ar chúram sláinte agus ar fhostaíocht, agus a fhreagraíonn ar dtús nuair a thagann méadú ar an mbrú. Sin é an fáth nár cheart do na chéad NRPPanna eile déileáil leis an imirce mar shaincheist thánaisteach laistigh de phleananna náisiúnta leathana. Ní mór dóibh ról soiléir a ráthú do na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha maidir le pleanáil, bainistiú, faireachán agus meastóireacht, agus ní mór dóibh cistiú intuartha, leordhóthanach agus inrochtana a chur ar fáil. Más mian leis an Eoraip an Comhshocrú a bhaint amach, ní mór di na hacmhainní, an tsolúbthacht agus an acmhainneacht a thabhairt dóibh siúd a chuireann chun feidhme go háitiúil agus go réigiúnach é chun fíorthorthaí a bhaint amach do dhaoine agus do phobail.”

Rialachán lena mbunaítear an Eoraip Dhomhanda

Sa dréacht-tuairim ó CnaR maidir le rialachán de chuid an Aontais lena mbunaítear an Eoraip Dhomhanda – ionstraim chistiúcháin nua lena gcumascfaí, ó 2028 ar aghaidh, ionstraimí a úsáidtear chun cistí an Aontais a dhíriú ar thíortha comharsanachta, lena n-áirítear an Úcráin, agus ar thíortha eile ar fud an domhain – áitítear nach mór an rialachas il-leibhéil agus an logánú a bheith i measc threoirphrionsabail an rialacháin.

Cuirtear i bhfios go láidir sa tuairim gur gá don Aontas a ghníomhaíocht sheachtrach a threisiú i dtréimhse suaite gheopholaitiúil agus cuirtear i dtábhacht inti gur gá an buiséad atá beartaithe a chosaint ar chiorruithe. Cuireann an tuairim le seasamh CnaR, a glacadh i mí na Nollag 2025, maidir le logánú Global Gateway an Aontais, príomhstraitéis an Aontais um chomhar seachtrach agus infheistíocht, agus cuireann sí le peirspictíocht chistiúcháin an tseasaimh sin. Áitíonn CnaR gur féidir le cathracha agus réigiúin a bheith ina ngníomhaithe straitéiseacha i ngníomhaíocht sheachtrach an Aontais, mar shampla trí chomhpháirtíochtaí ó chathair go cathair agus ó réigiún go réigiún.

Chuir Robert Biedroń (PL/S&D), comhrapóirtéir Pharlaimint na hEorpa ar an rialachán, béim ar a thuairim láidir go bhfuil sé ríthábhachtach don AE - lena n-áirítear a réigiúin agus a chathracha - oibriú go dlúth le ceannairí áitiúla agus réigiúnacha ar fud an domhain, go háirithe i "dtimpeallachtaí leochaileacha" ina bhfuil rialtais náisiúnta lag.

Dúirt an Rapóirtéir Joško Klisović (HR/PSE), comhalta de Thionól Chathair Shágraib: "Is rogha pholaitiúil í an Eoraip Dhomhanda maidir leis an gcineál Aontais is mian linn a bheith ann. Más mian linn go n-éireoidh leis an ionstraim sin, ní mór don Aontas caitheamh leis na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha mar ghníomhaithe straitéiseacha: na húdaráis atá ar an gcéad líne den imirce, den ghníomhú ar son na haeráide agus den athléimneacht dhaonlathach. Ní mór ár ngníomhaíocht sheachtrach a bheith fréamhaithe go daingean i gcearta an duine. Eoraip dhomhanda inchreidte is ea Eoraip atá cuimsitheach, a bhfuil meas aici ar ‑ agus atá bunaithe ar ár gcríocha.”

Tacaíocht an Aontais don tSlándáil Inmheánach (2028-2034)

Is díol sásaimh do dhréacht-tuairim CnaR maidir le ‘Tacaíocht an Aontais don tSlándáil Inmheánach (2028-2034)’ an méadú atá beartaithe ar an gcistiú, go €34 bhilliún don Chiste Slándála Inmheánaí. Tugann sé rabhadh, áfach, go bhfuil an baol ann go ndéanfaidh rialachas láraithe agus socruithe comhpháirtíochta doiléire tosaíochtaí an Aontais a dhícheangal ó réaltachtaí ar an láthair, rud a laghdóidh tionchar agus dlisteanacht na hionstraime - go háirithe i réigiúin trasteorann agus ardriosca. Áitítear sa tuairim nach mór rannchuidiú na réigiún agus na gcathracha maidir le cosc, luathbhrath, muinín an phobail a chothú, agus spásanna poiblí a chosaint a aithint mar rannchuidiú straitéiseach, agus ní hamháin mar ábhar a bhaineann le cur chun feidhme tionscadal.

Dúirt an Rapóirtéir Anne Rudisuhli (FR/Renew Europe), comhalta de Chomhairle Roinne Bouches-du-Rhône: "Ní dúshlán buiséadach amháin é dúshlán thacaíocht an Aontais Eorpaigh don tslándáil inmheánach don tréimhse 2028-2034; is dúshlán institiúideach é freisin. Ní mór don Choimisiún agus do na Ballstáit an méid sin a aithint: is é an rialachas il-leibhéil amháin, a mbeidh na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha rannpháirteach ann, a ráthóidh éifeachtacht na hionstraime a bheidh ann amach anseo. Feidhmíonn na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha freagrachtaí díreacha i réimsí na slándála, na cosanta bonneagair agus an choisc, agus ní féidir iad a chuimsiú i gcur chuige náisiúnta amháin. Is é an toradh atá air sin, dar linn, béim a leagan ar an ról bunúsach atá againn agus ceangal iomlán a éileamh maidir le dearadh, cur chun feidhme, faireachán agus measúnú a dhéanamh ar thionchar na gcistí a leithdháilfear.”

Sciath an Daonlathais Eorpaigh

Bhí tograí an Aontais Eorpaigh chun muinín, athléimneacht agus ullmhacht a chothú i gcórais dhaonlathacha - ar a dtugtar an ‘Sciath Eorpach um an Daonlathas’ le chéile - dírithe ar dhíospóireacht tosaigh le rapóirtéir CnaR ar an ábhar, Stephen De Ron (LU/Greens & Progressives), comhairleoir bhardas Hesperange.

Chuir an Coimisiún Eorpach an tionscnamh maidir le Sciath an Daonlathais Eorpaigh i láthair i mí na Samhna, inar leagadh amach bearta arb é is aidhm dóibh an daonlathas a chumhachtú, a chosaint agus a neartú laistigh den Aontas.

Dúirt an Rapóirtéir De Ron: "Ní mór don Sciath um an Daonlathas Eorpach aghaidh a thabhairt ar fhírinne chrua: lagaíonn an daonlathas nuair a theipeann ar institiúidí a ngealltanais a chomhlíonadh. Ní comhordú ar an leibhéal náisiúnta amháin atá sa fhíorsciath, ach athbheochan an daonlathais sna háiteanna ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndáiríre: i gcathracha, i réigiúin, sna streachailtí laethúla ar son na dínite agus na hionadaíochta. Ina éagmais sin, tá an baol ann go mbainfí mí-úsáid as an athléimneacht chun an meath a bhainistiú.”

Labhair an tUasal De Ron freisin faoin Sciath um an Daonlathas Eorpach ag ‘scoil gheimhridh’ chlár na bPolaiteoirí Tofa Óga in CnaR, a tionóladh i gcomhthráth le cruinniú CIVEX.