Cultúr, cuimsiú agus an timpeallacht thógtha: tosaíochtaí leagtha amach ag na réigiúin

Ag cruinniú sa tSlóvaic, formheasann comhaltaí choimisiún SEDEC dréacht-tuairimí maidir leis an gCompás Cultúir, Bauhaus Eorpach Nua, agus straitéis frithchiníochais an Aontais.

Tháinig an Coimisiún um Beartas Sóisialta, Oideachas, Fostaíocht, Taighde agus Cultúr (SEDEC) le chéile i gcathair Trnava na Slóvaice an 22 Meitheamh chun díospóireacht a dhéanamh ar dhréacht-tuairimí maidir le trí bheartas de chuid an Aontais Eorpaigh a bhfuil a rath ag brath ar dhlúthchomhar le cathracha agus réigiúin: cultúr, frithchiníochas, agus an timpeallacht thógtha.

Gach ceann de na trí thuairim – maidir le ‘Compás Cultúir don Eoraip’, ‘straitéis frithchiníochais 2030 an Aontais’, agus ‘Bauhaus Nua na hEorpa: ón bhfís go dtí an cur chun feidhme' - dréachtaíodh iad mar fhreagairt ar thograí ón gCoimisiún Eorpach. D’fhormheas SEDEC gach ceann acu agus tá sé beartaithe anois go nglacfaidh Coiste Eorpach na Réigiún (CnaR) iad ag an seisiún iomlánach a bheidh aige i mí Dheireadh Fómhair.

Tionóladh an cruinniú in Trnava ar chuireadh ó Jozef Viskupič (SK/Renew Europe), Uachtarán réigiún féinrialaitheach Trnava agus comhalta de Choimisiún SEDEC CnaR. Tar éis an chruinnithe an 23 Meitheamh, tionóladh comhdháil maidir le ‘Cur chuige áitbhunaithe agus lionsaí críochacha a chur i bhfeidhm ar an nuálaíocht – ó cheantair uirbeacha go ceantair thuaithe’. Ag an gcomhdháil, a d’eagraigh SEDEC agus réigiún Trnava i gcomhar le chéile, pléadh an deighilt nuálaíochta idir réigiúin thuaithe agus mheitreapholaiteacha agus maidir le héiceachórais nuálaíochta trasteorann a fheabhsú.

‘Compás Cultúir don Eoraip’

I vóta inar formhuiníodh dréacht-tuairim maidir le tograí ón gCoimisiún Eorpach chun tiomantas polaitiúil níos mó a shlógadh agus uirlisí beartais nua a chruthú chun tacú leis an gcultúr, chuir comhaltaí choimisiún SEDEC i bhfios go láidir gur cheart breathnú ar infheistíocht an Aontais sa chultúr mar fhreagairt shuntasach ar go leor de dhúshláin chomhaimseartha an Aontais, agus ní mar thacaíocht do ghné amháin den fhéiniúlacht Eorpach amháin. Tháinig vóta SEDEC an lá céanna ar iarradh ar Choiste Eorpach na Réigiún a ainm a chur le dearbhú comhpháirteach a chomhaontaigh Uachtaránacht rothlach Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus Uachtarán Pharlaimint na hEorpa agus Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh an 18 Meitheamh dar teideal ‘An Eoraip don Chultúr, don Chultúr don Eoraip’ inar leag siad amach a dtiomantas polaitiúil comhroinnte maidir leis an gcultúr san Eoraip a chosaint, a chur chun cinn agus tacú leis.

Seo mar a labhair an Rapóirtéir Tanya Hristova (BG/PPE), méara Gabrovo: “Ní hamháin gur bunchloch den fhéiniúlacht Eorpach é an cultúr, ach is spreagadh cumhachtach é freisin don chomhtháthú sóisialta, don nuálaíocht agus don fhorbairt áitiúil inbhuanaithe. Is díol sásaimh dom gur iarr an Coimisiún Eorpach ar Choiste Eorpach na Réigiún páirt a ghlacadh sa dearbhú comhpháirteach maidir leis an gCompás Cultúir don Eoraip, ina leagtar béim ar rannchuidiú ríthábhachtach an chultúir le todhchaí an Aontais seo againne. Tá ról lárnach ag na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha maidir leis an gcultúr a thabhairt níos gaire do na saoránaigh, an oidhreacht chultúrtha a chaomhnú, tacú le hearnálacha na cruthaitheachta agus a áirithiú go rachaidh an rannpháirtíocht chultúrtha i bhfeidhm ar gach pobal. Ní éireoidh le clár oibre cultúrtha láidir Eorpach ach amháin trí fhíor-chomhpháirtíocht leis na cathracha agus na réigiúin.”

Iarrann an díospóireacht ar an togra ón gCoimisiún aitheantas níos soiléire a thabhairt don ghá atá le comhpháirtíocht straitéiseach leis na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha maidir le tosaíochtaí a mhúnlú agus maidir le cur chun feidhme. Chuir na Feisirí in iúl freisin gur cúis imní dóibh go bhféadfadh tionchar a bheith ag gnéithe láraithe na n-athchóirithe atá beartaithe ar bhuiséad an Aontais ar earnáil an chultúir freisin.

‘Straitéis frithchiníochais an Aontais 2030’

Thacaigh comhaltaí SEDEC go láidir le ‘Straitéis Frithchiníochais an Aontais 2026-2030’ a dhréachtaigh an Coimisiún Eorpach, agus dhírigh siad a n-aird go háirithe ar cheithre réimse ina bhfuil inniúlachtaí agus freagrachtaí suntasacha ag na leibhéil áitiúla agus réigiúnacha: tithíocht, oideachas, cúram sláinte agus fostaíocht.

Sa dréacht-tuairim ó CnaR, leagtar béim ar a phráinní atá sé aghaidh a thabhairt ar an gciníochas struchtúrach, leagtar béim ar an ngá atá le beartais atá bunaithe ar fhianaise, iarrtar go mbeadh níos mó sonraí inchomparáide ar cháilíocht níos fearr ann maidir leis an idirdhealú, agus go ndéanfaí gníomhaíocht dhaingean ar gach leibhéal rialtais chun dul i ngleic le haon léiriú ar an gciníochas agus chun na creataí dlíthiúla a chur i bhfeidhm chun an neamhionannas a chomhrac.

Seo mar a labhair an Rapóirtéir Pär Löfstrand (SE/Renew Europe), comhalta de Chomhairle Bhardasach Östersund: “Mar rapóirtéir Renew Europe i gCoiste Eorpach na Réigiún, fáiltím roimh Straitéis nua Frithchiníochais an Aontais mar thiomantas láidir tráthúil don chomhionannas. Teastaíonn níos mó ná dearbhuithe chun an ciníochas a chomhrac, éilíonn sé cur chun feidhme, cuntasacht agus ceannaireacht ar gach leibhéal rialtais. Tá ról ríthábhachtach ag na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha maidir le prionsabail a chur i bhfeidhm. I dteannta a chéile, ní mór dúinn pobail chuimsitheacha a thógáil ina bhfuil meas ar an éagsúlacht agus inar réaltachtaí iad an comhionannas, an dínit agus deiseanna do chách.”

‘Bauhaus Eorpach Nua: ón bhfís go dtí an cur chun feidhme’

Tá CnaR ag tacú go láidir leis an Bauhaus Eorpach Nua (NEB) ó seoladh an tionscnamh in 2020, mar chreat chun áiteanna níos inbhuanaithe, níos cuimsithí agus níos áille a chruthú trí chur chuige duinelárnach. De réir mar a théann an tionscnamh isteach ina chéim cur chun feidhme, tá moltaí curtha ar aghaidh ag coimisiún SEDEC chun a áirithiú go dtacóidh gníomhaíochtaí NEB amach anseo go héifeachtach le cathracha, réigiúin, bardais bheaga agus pobail tuaithe ar fud na hEorpa.

Seo mar a labhair rapóirtéir CnaR, Tsvetelina Simeonova-Zarkin (BG/Renew Europe), comhalta de Chomhairle Bhardasach Shóifia: “Is é an tosaíocht atá ann go mbeidh Bauhaus Eorpach Nua ina uirlis phraiticiúil do na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha de gach méid: trí mhaoiniú níos láidre, forbairt scileanna, tacaíocht do gach críoch agus Lipéad NEB fóinteach. Ní mór dó an oidhreacht chultúrtha a chosaint, saoránaigh a rannpháirtiú agus an cuimsiú sóisialta a neartú i gclaochlú ár bpobal ar fud na hEorpa.”

Tá CnaR ag obair i ndlúthchomhar leis an gCoimisiún Eorpach chun Bauhaus Eorpach Nua a chur chun cinn ar an leibhéal áitiúil agus réigiúnach. Ag cur leis an méid sin, tá CnaR réidh chun rannchuidiú leis an gcéad chéim eile den chur chun feidhme, lena n-áirítear trí Acadamh NEB, Lipéad NEB agus tionscnaimh eile a thacaíonn le cathracha agus réigiúin amhail an Borradh do Bhardais Bheaga. Léiríonn glacadh d’aon toil na tuairime seo ag coimisiún SEDEC tiomantas láidir na n-údarás áitiúil agus réigiúnach chun a áirithiú go mbainfidh NEB torthaí nithiúla amach do phobail ar fud na hEorpa.

Faisnéis chúlra:

• Sonraí SEDEC: Tá an clár oibre, an doiciméadacht tacaíochta agus an taifeadadh ar fáil ar leathanach na n-imeachtaí. Tá grianghraif ar fáil freisin.
• Sonraí na comhdhála: Tá clár oibre agus taifeadadh na comhdhála maidir le ‘Cur chuige áitbhunaithe agus lionsaí críochacha a chur i bhfeidhm ar an nuálaíocht – ó cheantair uirbeacha go ceantair thuaithe’ ar fáil ar leathanach na n-imeachtaí. Is féidir tuilleadh sonraí a fháil i bpreaseisiúint ar leithligh.