Deir príomh-aire na Moldóive go dteastaíonn 'dlúth-chomhoibriú' le húdaráis áitiúla chun aontachas leis an Aontas a bhaint amach

Dúirt Alexandru Munteanu, Príomh-Aire na Moldóive, an 24 Samhain go bhfuil a rialtas dírithe ar chumas na n-údarás áitiúil sa Mholdóiv a fheabhsú roimh aontachas na tíre leis an AE. Chuir sé in iúl go gcuideoidh tacaíocht airgeadais bhreise le rialtais áitiúla a neartú.

Ag labhairt dó ag an gcéad chruinniú sa Mholdóiv idir údaráis áitiúla na Moldóive agus Coiste Eorpach na Réigiún, dúirt sé go bhfuil ‘dlúthchomhar idir an riarachán lárnach, na húdaráis áitiúla, na hinstitiúidí Eorpacha agus Poblacht na Moldóive’ ríthábhachtach agus an Mholdóiv ag ullmhú do bhallraíocht san Aontas agus go bhfuil a rialtas ag iarraidh ‘claochluithe barántúla, arna dtógáil in éineacht leis an tsochaí ina hiomláine’.

Thug Cristina Gherasimov, Leas-Phríomh-Aire um Lánpháirtiú na hEorpa, agus Iwona Piorko, Ambasadóir an Aontais chuig an Moldóiv, aghaidh freisin ar an gcruinniú den Mheitheal um an Moldóiv, a sheol Coiste Eorpach na Réigiún (CnaR) i mí na Bealtaine 2025, agus bhí an bheirt acu sin ar aon dul le measúnú an-dearfach an Choimisiúin Eorpaigh ar an dul chun cinn atá á dhéanamh ag an Moldóiv i gcainteanna aontachais leis an Aontas. 

Dúirt Mariana Gâju (RO/PSE), méara Cumpăna sa Rómáin agus cathaoirleach Mheitheal CnaR um an Moldóiv, go raibh súil aici go mbeadh an tAontas in ann tacú leis na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha sa Mholdóiv, lena n-áirítear trí inspioráid a fháil ó chlár oiliúna agus intéirneachta d’oifigigh áitiúla na hÚcráine – TIPS4UA – a sheol CnaR i mbliana le tacaíocht ó Shaoráid an Aontais don Úcráin. Chuir sí i dtábhacht freisin gur féidir le riaracháin áitiúla foghlaim ó bhardais na Moldóive, ag tarraingt go háirithe ar an taithí atá acu ar dhul i ngleic leis an mbréagaisnéis agus ar ionsaithe hibrideacha a chomhrac.

Dhírigh an cruinniú freisin ar phróiseas an díláraithe sa Mholdóiv, agus leag ionadaithe ó Chomhdháil na nÚdarás Áitiúil ón Moldóiv (CALM) agus ó Aontas na gComhairlí Ceantair béim ar phríomhghnéithe a d’fhéadfadh dílárú éifeachtach fioscach agus riaracháin a chinneadh agus rannchuidiú leis. Thug Larisa Voloh, Leas-Uachtarán Choiste Pharlaimint na Moldóive um Riarachán Poiblí agus um Fhorbairt Réigiúnach, aitheasc don chruinniú freisin. 

Sleachta: 

Alexandru Munteanu, Príomh-Aire na Moldóive: “Tá an chonair Eorpach ag dul trínár gceantair i bPoblacht na Moldóive. Níl ciall le trasuí acquis an Aontais, lenár gclár oibre um athchóiriú, ná le claochluithe institiúideacha ach amháin má thagann siad chun beatha i ngach sráidbhaile agus cathair. Ní éireoidh leis an tréimhse atá le teacht – tréimhse a bheidh chomh tapa agus is féidir chun ullmhú do bhallraíocht san Aontas – ach amháin trí dhlúthchomhar idir an riarachán lárnach, na húdaráis áitiúla, na hinstitiúidí Eorpacha agus Poblacht na Moldóive. Ach freisin i measc díbh féin, i measc do phobail. Cuirtear reachtaíocht Eorpach i bhfeidhm go díreach ar an leibhéal áitiúil. Ciallaíonn sé sin nach amháin gur tairbhithe de lánpháirtiú na hEorpa iad na ceantair, ach go mbíonn siad ina ngníomhaithe díreacha sa phróiseas sin.”

Mariana Gâju (RO/PSE), méara Cumpăna agus cathaoirleach Mheitheal CnaR um an Moldóiv: “Tá an chonair Eorpach ag dul trínár gceantair i bPoblacht na Moldóive. Níl ciall le trasuí acquis an Aontais, lenár gclár oibre um athchóiriú, ná le claochluithe institiúideacha ach amháin má thagann siad chun beatha i ngach sráidbhaile agus cathair. Ní éireoidh leis an tréimhse atá le teacht — am uasluais chun ullmhú do bhallraíocht san Aontas — ach amháin trí dhlúthchomhar idir an riarachán lárnach, na húdaráis áitiúla, na hinstitiúidí Eorpacha agus Poblacht na Moldóive. Ach freisin i measc díbh féin, i measc do phobail. Cuirtear reachtaíocht Eorpach i bhfeidhm go díreach ar an leibhéal áitiúil. Ciallaíonn sé sin nach iad na ceantair amháin a bhaineann tairbhe as lánpháirtiú na hEorpa, ach go ndéantar gníomhaithe díreacha díobh sa phróiseas sin. Chonaiceamar toil na bpríomhpháirtithe leasmhara polaitiúla agus cumas an phobail féin an bhréagaisnéis a chomhrac agus dul i ngleic le hionsaithe hibrideacha. Ba cheart an rialachas il-leibhéil a bheith i gcroílár iarrachtaí aontachais na Moldóive. Cuirtear seachtó faoin gcéad de acquis an Aontais chun feidhme ar an leibhéal áitiúil; agus tá rialachas il-leibhéil – rannpháirtíocht gach leibhéil rialtais sa chinnteoireacht agus sa cheapadh beartais – ríthábhachtach chun go n-éireoidh le próiseas an mhéadaithe.’ 

Tuilleadh eolais: 

• Sonraí an chruinnithe: Clár oibre, físeán ar éileamh, grianghraif, clár oibre 2025-29 na Meithle um an Moldóiv.
• An Mheitheal um an Moldóiv: Bunaíodh an Mheitheal an 1 Aibreán 2025, go gairid tar éis thús shainordú nua Choiste Eorpach na Réigiún, tionól an Aontais do pholaiteoirí áitiúla agus réigiúnacha. Léiríonn an t-uasghrádú sa chaidreamh tosaíocht mhéadaitheach an Aontais Eorpaigh don mhéadú sa chomhthéacs geopholaitiúil atá ann faoi láthair agus dul chun cinn na Moldóive i dtreo ballraíocht san Aontas. Tionóladh cruinniú tionscnaimh na Meithle sa Bhruiséil an 27 Bealtaine. Tá iarraidh ó rialtas na Moldóive agus ó Choiste Eorpach na Réigiún chun teagmhálacha a uasghrádú a thuilleadh – trí Chomhchoiste Comhairliúcháin a bhunú a mbeidh ballraíocht sheasta aige ar thaobh na Moldóive – ag fanacht le formheas ó Bhallstáit an Aontais faoi láthair.
• Méadú: Rinne an Mholdóiv iarratas ar bhallraíocht san Aontas i mí an Mhárta 2022, fuair sí stádas iarrthóra i mí an Mheithimh 2022, agus chuir sí tús le caibidlíocht fhoirmiúil aontachais i mí an Mheithimh 2024. I reifreann i mí Dheireadh Fómhair 2024, vótáil muintir na Moldóive chun mianta an Aontais sa bhunreacht a dhaingniú. D’fhill toghcháin pharlaiminteacha i mí Mheán Fómhair 2025 ar rialtas a bhí tiomanta do bhallraíocht san Aontas a bhaint amach. An 4 Samhain, d’eisigh an Coimisiún Eorpach a thuarascáil bhliantúil ar an dul chun cinn atá déanta ag tíortha an mhéadaithe maidir le hathchóirithe a bhaineann leis an Aontas, agus rinne an Coimisinéir Eorpach um Méadú, Marta Kos, cur síos ar an Moldóiv mar ‘an mac léinn is fearr ina rang um méadú’. In athbhreithniú ar athchóirithe na Moldóive a bhaineann leis an Aontas a glacadh i mí Aibreáin 2025, mhol comhaltaí CnaR ailíniú na Moldóive le beartas eachtrach agus slándála an Aontais, thacaigh siad leis na hathchóirithe leanúnacha atá á ndéanamh aici ar an rialtas áitiúil, agus leag siad béim ar dhúshláin an éillithe agus na bréagaisnéise.
• Tacaíocht ón Aontas don Mholdóiv: I mí an Mhárta 2025, d’fhormheas an tAontas Plean Fáis na Moldóive, a bhfuil Saoráid Athchóirithe agus Fáis dar luach €1.9 billiún mar bhonn taca leis. Déantar foráil leis sin maidir le tacaíocht spriocdhírithe d’údaráis áitiúla agus réigiúnacha na Moldóive.
• TIPS4UA: Sheol CnaR an Clár Oiliúna agus Intéirneachta do Bhardais na hÚcráine (TIPS4Ukraine) i mí an Mhárta 2025. Tá U-LEAD – comhpháirtíocht idir rialtas na hÚcráine, an tAontas Eorpach, an Ghearmáin, an Danmhairg, an Fhrainc, an Pholainn agus an tSlóivéin – freagrach as an gclár a chur chun feidhme ó lá go lá, clár atá páirtmhaoinithe ag Saoráid an Aontais don Úcráin.
• Comhdháil na nÚdarás Réigiúnach agus Áitiúil do Chomhpháirtíocht an Oirthir (CORLEAP): Oibríonn CnaR freisin le riaracháin áitiúla agus réigiúnacha na Moldóive trí CORLEAP, a chruthaigh CnaR chun a áirithiú go n-ionchorprófar peirspictíochtaí áitiúla agus réigiúnacha i dtionscnamh Chomhpháirtíocht an Oirthir de chuid an Aontais. Ón 1 Feabhra 2026 ar aghaidh, is é Constantin Cojocari, Méara Edineț sa Mholdóiv, a bheidh ina chomhchathaoirleach.