Tugann ceannairí áitiúla rabhadh faoin mbaol a bhaineann le glas-snasú sa chéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais

Tá rabhadh tugtha ag Coimisiún ENVE Choiste Eorpach na Réigiún go bhfuil an baol ann go ndéanfar glas-snasú, go lagófar seachadadh spriocanna aeráide agus comhshaoil an Aontais, agus go méadófar éagothromaíochtaí críochacha mar gheall ar an struchtúr atá beartaithe don chéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais. Ag labhairt di ag cruinniú an 22 Aibreán, d’aontaigh cathaoirleach Choiste ENVI Pharlaimint na hEorpa, Pierfrancesco Maran, leis an tábhacht a bhaineann le cistiú leordhóthanach a fháil don aeráid agus don chomhshaol, agus chuir sí i bhfios go láidir gur cheart go leanfadh gníomhaíochtaí a dtacaítear leo faoin gclár LIFE reatha de thairbhe a bhaint as cistiú tiomnaithe, leanúnach agus intuartha.

Ghlac an Coimisiún um an gComhshaol, Athrú Aeráide agus Fuinneamh (ENVE) in CnaR a sheasamh maidir leis an gcéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais (Creat Airgeadais Ilbhliantúil, CAI) an 22 Aibreán le tuairim faoi stiúir Mhéara Vársá Rafał Trzaskowski (PL/PPE). I ndíospóireacht le cathaoirleach choiste ENVI Pharlaimint na hEorpa, chuir na comhaltaí i dtábhacht gur riachtanas comhshaoil agus riachtanas eacnamaíoch araon é dul chun cinn a dhéanamh i dtreo na haeráidneodrachta agus aistriú fuinnimh inbhuanaithe a bhaint amach, mar a léirítear leis an ngéarchéim fuinnimh atá ann faoi láthair. Mar sin féin, níl ionstraim shoiléir sa togra CAI atá ann faoi láthair atá tiomnaithe don acmhainneacht chríochach iomlán a scaoileadh agus ní leor é maidir le measúnuithe tionchair chríochaigh.

Cé gur díol sásaimh do choimisiún ENVE na spriocanna caiteachais aeráide agus comhshaoil 43 % sna Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha (NRPP) agus sa Chiste Eorpach um Iomaíochas (ECF), thug na comhaltaí rabhadh go mbeidh sé deacair na spriocanna sin a bhaint amach gan úinéireacht chríochach láidir agus leithdháileadh soiléir freagrachtaí idir leibhéil éagsúla rialtais. D’fhéadfadh glas-snasú a bheith mar thoradh ar dhébhríocht na gcuspóirí agus na sainmhínithe freisin, mar a chuir meitheal CnaR um an gComhaontú Glas ar an Leibhéal Áitiúil in iúl i mí an Mhárta. Chun rialachas il-leibhéil agus seachadadh éifeachtach spriocanna aeráide agus comhshaoil a ráthú, iarrtar sa tuairim a ghlac comhaltaí ENVE caibidlí éigeantacha réigiúnacha agus críochacha in NRPP, lena n-áirítear gné shoiléir uirbeach agus cistiú intuartha atá nasctha le straitéisí aeráide, fuinnimh agus comhshaoil.

Is cúis imní do Choimisiún ENVE in CnaR freisin nach bhfuil clár tiomnaithe ann le haghaidh gníomhaíocht chomhshaoil. Creideann sé go bhfuil sé ríthábhachtach cuspóirí, sásraí seachadta agus glaonna tiomnaithe chlár LIFE a choinneáil ar bun do na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha chun iarrachtaí dícharbónaithe tionsclaíocha a chomhlánú agus chun gnóthachain iomaíochais a dhaingniú ar bhonn críochach. Tugtar rabhadh sa tuairim go bhfuil an baol ann go ndéanfar gníomhaíochtaí maidir leis an mbithéagsúlacht, réitigh dhúlrabhunaithe, athléimneacht uisce, an t-athrú aeráide agus ullmhacht i gcomhair tubaistí a dhíthosú trí ghné an dúlra agus na bithéagsúlachta de chlár LIFE a chomhtháthú i Saoráid iltosaíochta níos leithne an Aontais gan cur in áirithe soiléir, leithdháiltí cosanta agus sruthanna cistiúcháin intuartha agus inaitheanta.

Sleachta

Rafal Trzaskowski (PL/PPE), Méara Vársá agus rapóirtéir CnaR maidir le Tosaíochtaí aeráide, fuinnimh agus comhshaoil a phríomhshruthú ar fud an Chreata Airgeadais Ilbhliantúil: “Cuireann maoiniú díreach an nuálaíocht chun cinn. Spreagann sé tionscadail phíolótacha láidre. Neartaíonn sé an daonlathas freisin, toisc go dtéann an t-airgead go díreach chuig na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha is gaire do na saoránaigh agus is minic a bhíonn sé níos athléimní i gcoinne an phobalachais.’

Kostas Bakoyannis (EL/PPE), Comhalta de Chomhairle Cathrach na hAithne agus cathaoirleach choimisiún ENVE CnaR: ‘Ní féidir caitheamh le slándáil, iomaíochas ná uaillmhian aeráide agus dúlra na hEorpa ar leithligh a thuilleadh. Tá siad mar chuid den chothromóid straitéiseach chéanna. Is ceist slándála eacnamaíche é ár spleáchas ar bhreoslaí iontaise allmhairithe a laghdú. Cosnaíonn sé saoránaigh agus príomhearnálacha amhail earnáil an iompair agus earnáil na talmhaíochta ar shuaitheadh praghsanna, tacaíonn sé le cathracha agus réigiúin níos sláintiúla, agus neartaíonn sé saoirse gníomhaíochta na hEorpa. Agus tarlaíonn an seachadadh sin go háitiúil. Sin é an fáth nach féidir le cathracha agus réigiúin fanacht ina mbreathnóirí a thuilleadh, ní hamháin ar leibhéal an Aontais ach freisin in iarrachtaí domhanda an Aontais. Is feidhmeoirí, infheisteoirí agus céadfhreagróirí muid. Is sinne an áit a mbraitheann na saoránaigh an tionchar, agus an áit nach mór réitigh a fhorbairt.”

An Feisire Pierfrancesco Maran (IT/S&D), Cathaoirleach choiste ENVI: “Ní mór acmhainní leordhóthanacha a bheith ag buiséad an Aontais agus ní mór dó a bheith in ann ár ngealltanais chomhshaoil, aeráide agus bhithéagsúlachta a chomhlíonadh. Ní mór dúinn an sprioc chaiteachais 35 % maidir le gníomhú ar son na haeráide agus an chomhshaoil a chosaint agus a chur chun feidhme go hiomlán. Ag an am céanna, tá maoiniú tiomnaithe níos láidre de dhíth ar an Aontas don dúlra agus don bhithéagsúlacht chun éiceachórais damáistithe na hEorpa a athbhunú. Ar an gcúis sin, ba cheart go mbainfeadh gníomhaíochtaí a fhaigheann tacaíocht faoin gclár LIFE reatha tairbhe as cistiú tiomnaithe, leanúnach agus intuartha."

Tuilleadh eolais

• Leagtar síos sa togra ón gCoimisiún Eorpach le haghaidh an chéad bhuiséid fhadtéarmaigh eile de chuid an Aontais (2028-2034) sprioc ghinearálta 35% maidir le caiteachas aeráide agus comhshaoil ar fud na gclár éagsúil, rud a chiallaíonn go mbainfí leas as os cionn €700 billiún chun tacú le cuspóirí aeráide agus comhshaoil. Bheadh na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha (NRPP) – ina gcomhcheanglaítear cistí don fhorbairt réigiúnach agus don chomhbheartas talmhaíochta araon – ar an bpríomhuirlis chun tacú le pobail agus gnólachtaí áitiúla san aistriú glan, agus sprioc caiteachais aeráide agus comhshaoil 43 % acu. Mar sin féin, níl aon chlár tiomnaithe ann atá dírithe ar an gcomhshaol agus ar ghníomhú ar son na haeráide agus atá inrochtana do gheallsealbhóirí áitiúla agus réigiúnacha, amhail LIFE sa téarma buiséid reatha.
• Ag an gcruinniú a bhí aige an 22 Aibreán, ghlac Coimisiún ENVE dréacht-tuairim freisin faoi stiúir chathaoirleach ENVE, Kostas Bakoyannis, maidir le fís dhomhanda aeráide agus fuinnimh an Aontais, ina leagtar amach tosaíochtaí na rialtas áitiúil agus réigiúnach do COP17 na bithéagsúlachta agus COP31 UNFCCC sa dara leath de 2026. Glacfar na tuairimí ón dá rapóirtéir – Bakoyannis agus Trzaskowski – ag seisiún iomlánach CnaR i mí Iúil.
• Rinne ionadaithe ó ghrúpaí polaitiúla éagsúla idirghabháil maidir leis an ngéarchéim fuinnimh atá ann faoi láthair, agus chuir siad in iúl go bhfuil gá le bearta gearrthéarmacha chun cabhrú le saoránaigh agus le gnólachtaí agus le beartais fhadtéarmacha arb é is aidhm dóibh spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú trí fhoinsí in-athnuaite fuinnimh, fuinneamh núicléach, éifeachtúlacht fuinnimh agus leictriú a mhéadú, agus tacú le cathracha agus le réigiúin sna hiarrachtaí sin. Glacfaidh Biúró CnaR dearbhú an 5 Bealtaine chun freagairt don staid gheopholaitiúil atá ann faoi láthair agus do na bearta éigeandála a thíolaic an Coimisiún Eorpach an 22 Aibreán chun dul i ngleic leis na géarchéimeanna fuinnimh.
• Bhí malartú tuairimí ag na comhaltaí freisin maidir le simpliú na reachtaíochta comhshaoil leis an rapóirtéir ginearálta Nadia Pellefigue (FR/PSE) agus le hionadaithe ón gCoimisiún Eorpach, i bhfianaise na tuairime a ghlacfar ag seisiún iomlánach CnaR an 6-7 Bealtaine.

Teagmháil:

Lauri Ouvinen
Teil. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu