Úcránaigh easáitithe: Tá todhchaí shábháilte á hiarraidh ag réigiúin agus cathracha an Aontais

Tathantaíonn ceannairí áitiúla agus réigiúnacha ar an Eoraip soiléireacht, dínit agus fíor-rogha a thabhairt do na milliúin Úcránach idir todhchaí a thógáil san Aontas agus filleadh abhaile go sábháilte.

De réir mar a ghéaraíonn an Rúis a hionsaithe ar bhonneagar sibhialtach agus fuinnimh roimh an ngeimhreadh, tá méadú tagtha arís ar an dóchúlacht go mbeidh líon mór Úcránach ag teitheadh óna dtír féin. I bhfianaise an mhéid sin agus d’fhonn deimhneacht dhlíthiúil agus ionchais inbhuanaithe a bheith ann do dhaoine a easáitíodh ón Úcráin, tá ról lárnach ag cathracha agus réigiúin agus tá cistiú intuartha agus acmhainneacht riaracháin leordhóthanach de dhíth orthu chun an t-aistriú a mhúnlú thar chosaint shealadach, a dúirt Coiste Eorpach na Réigiún (CnaR) sa tuairim uaidh, ‘Ó Chosaint Shealadach go Réitigh Inbhuanaithe d’Úcránaigh Easáitithe san Aontas – ról na gcathracha agus na réigiún’, a glacadh ag an 173ú seisiún iomlánach an 13 Deireadh Fómhair 2026.

Ó mhí Iúil 2026 ar aghaidh, bhí 4.4 milliún saoránach nach saoránaigh den Aontas iad a theith ón Úcráin ag baint tairbhe as cosaint shealadach san Aontas, de réir Eurostat. Tuairiscíonn UNHCR gur chuir 49 % de dhídeanaithe ón Úcráin in iúl go raibh súil acu nó go raibh sé ar intinn acu filleadh amach anseo, le slándáil fheabhsaithe, rochtain ar thithíocht agus infhaighteacht seirbhísí riachtanacha i measc na bpríomhchoinníollacha a bhfuil tionchar acu ar fhilleadh. Níos mó ná ceithre bliana tar éis ionradh iomlán na Rúise, leagtar béim sna figiúirí sin ar an ngá atá le bogadh ó fhreagairt éigeandála i dtreo socruithe soiléire, comhordaithe agus inbhuanaithe, rud a chuirtear i bhfios go láidir sa tuairim ó CnaR. Agus deireadh ag teacht leis an gcosaint shealadach an 4 Márta 2028, ní mór don Aontas agus do na Ballstáit leas a bhaint as an tréimhse atá fágtha chun réitigh inbhuanaithe a ullmhú do dhaoine easáitithe ón Úcráin agus do phobail óstacha, dar le CnaR.

Sa tuairim a dhréachtaigh Antje Grotheer (DE/PSE), Uachtarán Pharlaimint Stáit Bremen agus Cathaoirleach Mheitheal CnaR um an Úcráin, iarrtar go ndéanfaí aistriú comhordaithe de réir a chéile lena léireofar imthosca aonair, lena gcosnófar cearta faighte agus lena seachnófar bearnaí sa chosaint. Sainaithnítear trí thosaíocht ann: tacú le hÚcránaigh easáitithe a chuimsiú ar bhealach inbhuanaithe i bpobail Eorpacha; infheistíocht a dhéanamh ina n-oideachas, ina scileanna agus ina bhforbairt ghairmiúil ar mhaithe leis na sochaithe óstacha agus le téarnamh na hÚcráine araon; agus filleadh agus ath-lánpháirtiú deonach, eolasach, sábháilte agus inbhuanaithe a chumasú nuair is féidir sin.

Tá na cathracha agus na réigiúin lárnach i bhfreagairt na hEorpa ó thús chogadh na Rúise, rud a chuidíonn le daoine sábháilteacht a aimsiú agus tithíocht, oideachas, cúram sláinte, tacaíocht fostaíochta agus seirbhísí sóisialta a chur ar fáil. Cuireann CnaR i bhfios go láidir nach mór don taithí atá acu cinntí an Aontais agus cinntí náisiúnta a mhúnlú maidir le conairí cónaithe amach anseo, bearta cuimsithe agus tacaíocht don fhilleadh deonach agus don ath-lánpháirtiú.

Dá bhrí sin, ba cheart do na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha a bheith rannpháirteach go díreach i ndearadh agus i gcur chun feidhme an aistrithe. Tá cistiú intuartha ón Aontas agus cistiú intuartha náisiúnta de dhíth orthu freisin, mar aon le hacmhainneacht riaracháin leordhóthanach, chun seirbhísí poiblí fíor-riachtanacha a choinneáil ar bun, chun freagairt do bhrúnna tithíochta agus chun comhtháthú sóisialta a chosaint i bpobail óstacha.

Tá CESE ag iarraidh go gcuirfí deireadh le bacainní leanúnacha ar an bhfostaíocht, ar an oideachas, ar an gcúram sláinte, ar thithíocht leordhóthanach agus ar aitheantas do cháilíochtaí, rud a chuirfeadh ar chumas daoine easáitithe maireachtáil go neamhspleách, cur lena gcuid scileanna agus páirt iomlán a ghlacadh ina bpobail. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar leanaí agus ar dhaoine óga, ar mhná, ar dhaoine scothaosta, ar dhaoine faoi mhíchumas agus ar dhaoine eile atá i staideanna leochaileacha.

Áitíonn ionadaithe áitiúla agus réigiúnacha go mbeadh aon fhilleadh ar an Úcráin amach anseo deonach, eolasach, sábháilte agus inbhuanaithe, rud a léireodh staid teaghlaigh, sláinte, oideachas agus naisc phobail gach duine. Ba cheart do chathracha agus réigiúin an Aontais agus na hÚcráine oibriú i gcomhar le chéile chun tacú le hathimeascadh díniteach, chun tithíocht agus seirbhísí poiblí áitiúla a athbhunú, agus chun leanúnachas san oideachas, sa chúram sláinte agus sa chosaint shóisialta a áirithiú.

Sleachta:

• Antje Grotheer (DE/PSE), Uachtarán Pharlaimint Stáit Bremen, Cathaoirleach Mheitheal CnaR um an Úcráin agus rapóirtéir CnaR: ‘Ba í an chosaint shealadach an fhreagairt éigeandála cheart, ach ní féidir léi a bheith ina freagra fadtéarmach. Tá cinnteacht maidir lena dtodhchaí ag teastáil ó dhaoine a raibh orthu teitheadh ón Úcráin mar gheall ar chogadh na Rúise. Ní mór don Eoraip aistriú soiléir a ullmhú, agus ní mór fíorthionchar a bheith ag na cathracha agus na réigiúin a chuireann chun feidhme ar an láthair é maidir lena mhúnlú.’
• Ylva Johansson, Toscaire Speisialta d’Úcránaigh san Aontas Eorpach, an Coimisiún Eorpach: “Tá sé in am anois a thuiscint nach amháin gur cheart dúinn caitheamh le muintir na hÚcráine mar dhídeanaithe leochaileacha; ba cheart dúinn caitheamh leo mar ár gcomhpháirtithe. Tá a dtodhchaí mar chuid de thodhchaí na hÚcráine, agus is san Aontas Eorpach atá an todhchaí sin. Feicim an 4.4 milliún Úcránach san Aontas mar dhroichead daonna idir an Úcráin agus an tAontas. Ba mhaith le cuid acu filleadh ar an Úcráin, ní fhillfidh cuid eile acu, ach mar a dúirt mé, tá fonn mór ar gach duine tacú le hatógáil na hÚcráine agus ba mhaith leo a bheith mar chuid dár dtodhchaí choiteann Eorpach. Tá sé tábhachtach go ndéanfaimid gach rud chun tacú leis sin agus chun ullmhú chuige sin.”
• Vitaly Klitschko, Méara Chív agus Uachtarán Chomhlachas Chathracha na hÚcráine (ar líne): “Bhí an geimhreadh seo caite ina gheimhreadh criticiúil dúinn. Mhair muid. Táimid ag déanamh gach rud is féidir linn chun ullmhú don chéad gheimhreadh eile. Ná déan beag is fiú riamh de na contúirtí a bhaineann leis an méid atá á dhéanamh ag an Rúis san Úcráin faoi láthair. Chomh maith leis sin, an-tábhachtach, nuair a chuirfear deireadh leis an gcogadh, is é an príomhchuspóir atá againn ár ndídeanaithe a thabhairt isteach. Is féidir linn é sin a dhéanamh - an chéad phointe - má thagann an tsíocháin. Ar an dara dul síos, beidh poist san Úcráin agus cáilíocht saoil ar an leibhéal Eorpach de dhíth ar ár ndídeanaithe. Fan linn le do thoil. Tá sé an-tábhachtach gan a bheith ina n-aonar."
• Tetiana Yehorova-Lutsenko, Uachtarán Chomhlachas Chomhairlí Ceantair agus Réigiúnacha na hÚcráine (UAROR) agus Cathaoirleach Chomhairle Réigiúnach Kharkiv: ‘Is acmhainneacht ollmhór dhaonna iad na milliúin Úcránach atá ina gcónaí lasmuigh de theorainneacha ár dtíre faoi láthair nach bhfuil sé d’acmhainn ag an Úcráin a chailleadh. Ní mór d’Úcránaigh i bpobail Eorpacha leanúint de bheith nasctha leis an Úcráin agus an fhéidearthacht a bheith acu filleadh go deonach ar an Úcráin. Ba mhaith liom béim a leagan ar roinnt saincheisteanna bunúsacha. Ar an gcéad dul síos, is í an tslándáil an príomhchoinníoll chun ár saoránaigh a chur ar ais. Luaitear sa dréachtrún, mar is ceart, gur cheart an filleadh a bheith deonach, sábháilte, díniteach agus gur cheart an staid i réigiúin shonracha na hÚcráine a mheas. Ar an dara dul síos, ní mór athnuachan phobail na hÚcráine a bheith mar chuid de bheartas na hEorpa.’
• Tetiana Hasanenko, Ceann Riarachán Míleata Chathair Oleshky, Réigiún Kherson: ‘Gach lá, bíonn muintir na hÚcráine i mbaol tuairgneála, caillte tithíochta agus easáitithe éigeantaigh. Sna himthosca sin, tá sé ríthábhachtach go leanfar den chosaint shealadach do go leor Úcránach, go háirithe do mhná agus do leanaí a bhfuil cobhsaíocht agus muinín ag teastáil uathu amach anseo. Ag an am céanna, ní féidir linn dearmad a dhéanamh ar mhuintir na hÚcráine a fhanann sna críocha atá faoi fhorghabháil shealadach agus nach bhfuil aon deis acu éalú. Mar sin, impím ort: cabhrú leis an Úcráin agus le muintir na hÚcráine. Níor cheart go mbeadh ceart na ndaoine chun slándála ag brath ar cén taobh den líne tosaigh ar a bhfuil siad."

Cúlra:

• Cuireadh an Treoir um Chosaint Shealadach i ngníomh i mí an Mhárta 2022 tar éis ionradh iomlán na Rúise ar an Úcráin. Thug sé rochtain láithreach d’Úcránaigh easáitithe ar chónaí, ar fhostaíocht, ar oideachas, ar chúram sláinte agus ar chúnamh sóisialta ar fud an Aontais Eorpaigh. An 30 Iúil 2026, chuir an Chomhairle síneadh leis an gcosaint shealadach go dtí an 4 Márta 2028. Leis an teachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach maidir le bealach coiteann Eorpach chun cinn d’Úcránaigh san Aontas agus leis an moladh ón gComhairle maidir le haistriú comhordaithe thar chosaint shealadach, cuirtear creat ar fáil chun socruithe inbhuanaithe a ullmhú tar éis na tréimhse cosanta atá ann faoi láthair.

Teagmháil:

Wioletta Wojewodzka

Teil. +32 (0)2 282 2289
Soghluaiste: +32 (0)473 843 986

wioletta.wojewodzka@cor.europa.eu