Buiséad an Aontais amach anseo: iarrann na réigiúin agus na cathracha go mbeadh comhar níos láidre ann leis an Aontas chun nach leathnófar an nuálaíocht agus na bearnaí sóisialta

Phléigh ceannairí áitiúla agus réigiúnacha an 28 Samhain conas a dhéanfaidh tograí buiséid fhadtéarmaigh an Aontais do 2028-2034 difear do bheartais na hEorpa maidir le taighde agus nuálaíocht, deiseanna oideachais agus soghluaisteachta, cearta sóisialta, cultúr agus daonlathas. Thug siad rabhadh go bhféadfaí bearnaí nuálaíochta réigiúnacha a dhoimhniú, éagothromaíochtaí sóisialta a mhéadú agus iomaíochas agus forbairt fhadtéarmach na hEorpa a lagú trí chistí a lárú agus réigiúin a eisiamh ón gcinnteoireacht.

Le linn chruinniú an Choimisiúin um Beartas Sóisialta, Oideachas, Fostaíocht, Taighde agus Cultúr (SEDEC), phléigh na comhaltaí an Creat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI) atá beartaithe do 2028-2034, ag leanúint de na díospóireachtaí a tionóladh ar fud choimisiúin eile Choiste Eorpach na Réigiún (CnaR). Díríodh sa phlé ar thuairimí SEDEC atá ar na bacáin lena dtabharfar aghaidh ar an gcéad bhuiséad eile de chuid an Aontais, le rannpháirtíocht na rapóirtéirí agus Sari Rautio (FI/PPE), Uachtarán Pháirtí an Phobail Eorpaigh in CnaR agus rapóirtéir don tuairim maidir le ‘CreatAirgeadais Ilbhliantúil (CAI) tar éis 2027, lena n-áirítear pacáiste acmhainní dílse’.

Dúirt an rapóirtéir ar an tuairim "Erasmus+", Roberto Pella (IT/PPE), Méara Valdengo, gur cheart an clár a cheapadh chun aird níos mó a thabhairt ar shainiúlachtaí chríocha na hEorpa, amhail limistéir lárchathracha, chomh maith le cathracha agus réigiúin a bhfuil dúshláin dhéimeagrafacha acu a bhaineann le dídhaonrú agus uirbiú. Chuir sé i bhfios go láidir go bhfuil sé ríthábhachtach infheistíocht a dhéanamh sa spórt laistigh den chlár chun cuimsiú sóisialta a chur chun cinn agus d’iarr sé go ndéanfaí infheistíochtaí uaillmhianacha, solúbthacht agus simpliú méadaithe chomh maith le fíorchomhar le réigiúin agus le cathracha chun torthaí éifeachtacha a bhaint amach. 

D’áitigh Csaba Borboly (RO/PPE) Leas-Uachtarán Chontae Harghita agus rapóirtéir na tuairime maidir le “AgoraEU” nach mór an clár nua a neartú chun teacht ar chumann áitiúil go héifeachtach. D’iarr sé go mbeadh sásra rannpháirtíochta críochaí ann chun tacú le hidirphlé áitiúil, le cumarsáid réigiúnach agus le rannpháirtíocht dhaonlathach. Chuir sé in iúl freisin gur chuir an Coimisiún Eorpach deireadh leis an scéim le haghaidh deontais bheaga áitiúla agus d’iarr sé go dtabharfaí isteach ‘Miocrdheontais Tionchair Chríochaigh’ chun ligean d’eagraíochtaí beaga agus do cheantair thuaithe a bheith rannpháirteach ar bhealach fóinteach.

Dúirt Carlos Martinez Minguez, Méara Soria (ES/PSE), agus rapóirtéir na tuairime ‘Tuairim ó Chiste Sóisialta na hEorpa (CSE)’ go bhfuil an baol ann go gcuirfí teorainn le cumas na n-údarás áitiúil agus réigiúnach straitéisí fadtéarmacha a fhorbairt trí chistí AE a chumasc in aon phlean náisiúnta amháin. Chuir sé i bhfios go láidir go bhfuil an neamhionannas ag dul i méid fiú i gcríocha ina léirítear dinimiceas eacnamaíoch, ina gcuirtear moill ar an bhforbairt agus ina gcuirtear leis an éagobhsaíocht, agus leag sé béim ar an ról ríthábhachtach atá ag beartais phoiblí chríochacha mar ionstraimí comhtháthaithe shóisialta. D’iarr sé go mbeadh CSE+ láidir ann, le líne bhuiséid shoiléir faoi chosaint laistigh de CAI.

Díospóireacht maidir leis an gcomhar idir CnaR agus CE i réimse an Taighde agus na Nuálaíochta

Bhí malartú tuairimí ag comhaltaí SEDEC freisin leis an Ard-Stiúrthóir Marc Lemaître ó Ard-Stiúrthóireacht an Taighde agus na Nuálaíochta (R&I) sa Choimisiún Eorpach maidir leis an gcomhar idir CnaR agus an Coimisiún faoin gComhphlean Gníomhaíochta (JAP), atá le hathnuachan go luath amach anseo. Thug ionadaí an Choimisiúin dá aire gur tógadh an togra le haghaidh FP10 atá ar na bacáin ar láidreachtaí atá ann cheana, agus an clár á oscailt do thaighde dé-úsáide freisin. D’iarr na Feisirí go ndéanfaí buiséad FP10 seacht mbliana a imfhálú le húdaráis réigiúnacha agus áitiúla mar chomhpháirtithe iomlána, agus chuir siad i bhfios go láidir go bhfuil cothromaíocht chríochach, éiceachórais réigiúnacha láidre agus infheistíocht phoiblí chobhsaí ríthábhachtach do T&F;I chun fíorthairbhí a chur ar fáil do shaoránaigh.

Straitéis AE um Ghnólachtaí Nuathionscanta agus um Ghnólachtaí atá i mbun Fáis

Ghlac comhaltaí SEDEC dréacht-tuairim maidir le Straitéis an Aontais um Ghnólachtaí Nuathionscanta agus um Ghnólachtaí atá i mbun Fáis agus chuir siad i bhfios go láidir go bhfuil an tionscnamh a sheol an Coimisiún Eorpach i mí na Bealtaine 2025 ríthábhachtach chun acmhainneacht nuálaíochta agus iomaíochas na hEorpa a neartú. Leag siad béim ar éagothromaíochtaí réigiúnacha leanúnacha agus thug siad dá n-aire go mbraitheann rath na straitéise ar éiceachórais nuálaíochta réigiúnacha a chumhachtú trí rochtain níos fearr ar chistiú, tallann agus bonneagar. D’iarr siad go mbeadh sineirgí níos láidre ann idir cláir chistiúcháin an Aontais, an t-ualach riaracháin laghdaithe agus tionscnaimh fiontraíochta atá saincheaptha do réaltachtaí áitiúla.

Seo mar a labhair an Rapóirtéir Jozef Viskupič (SK/Renew Europe), Cathaoirleach Réigiún Féinrialaitheach Trnava: “Tugtar teachtaireacht shoiléir sa tuairim seo: Is féidir leis an Eoraip an gealltanas ‘An Eoraip a roghnú le fanacht’ a chomhlíonadh, ní hamháin do ghnólachtaí nuathionscanta i moil dhomhanda, ach d’fhiontraithe agus do nuálaithe i ngach réigiún Eorpach. Trí bhacainní riaracháin a laghdú, rochtain ar mhaoiniú a fheabhsú, agus éiceachórais réigiúnacha a chumhachtú, is féidir linn Eoraip níos láidre, níos nuálaí agus níos iomaíche a thógáil.”

Díospóireacht maidir leis an bhforéigean inscnebhunaithe a chomhrac

Chuir ionadaí ón Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne (EIGE) na torthaí nua i láthair a léiríonn gur íospartaigh gnéaschiaptha ag an obair iad 31 % de mhná atá ag obair agus gur fear é déantóir na coire in 88.3 % de na cásanna. Chuir Rapóirtéir CnaR maidir le comhionannas inscne, Carina Ohlsson, (SE/PSE) comhalta den Chomhairle Bhardasach, Bardas Lidköping, i bhfios go láidir nach mór cearta na mban a chosaint agus gur gá aghaidh a thabhairt ar steiréitíopaí inscne, le buachaillí agus fir mar chuid den réiteach, chun iad a chosc.

Ar deireadh, cheap comhaltaí SEDEC cúigear rapóirtéirí nua:

• Carlos Martinez Minguez, (ES/PSE) Méara Soria, don tuairim maidir le "Ciste Sóisialta na hEorpa";
• Markku Markkula, (FI/PPE) Comhalta de Chomhairle Cathrach Espoo don tuairim maidir le “Straitéis Eorpach maidir le Bonneagair Thaighde agus Teicneolaíochta”;
• Susanne Wahlström (SE/PPE) Méara Bhardas Habo, don tuairim maidir le ‘Aontas an Chomhionannais: Straitéis LADTIA+/Comhionannais 2026-2030”;
• Tanya Hristova (BG/PPE) Méara Bhardas Gabrovo, don tuairim maidir le ‘Compás Cultúir don Eoraip’;
• Pär Löfstrand (SE/Renew Europe), Comhalta den Chomhairle Bardais, Bardas Östersund, don tuairim maidir le ‘Straitéis Frithchiníochais’ – go dtí go bhfoilseofar agus go sannfar í.

Cúlra

• Físeán agus grianghraif ón gcruinniú.
• Físeán de chomhaltaí CnaR don Lá Idirnáisiúnta um Dhíothú an Fhoréigin in aghaidh na mBan, an 25 Samhain.